نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری

چکیده با توجه به اهمیت نقش بهره­برداری از مراتع و تغییرات ایجاد شده در سیستم­‌های اجتماعی - اقتصادی و اکولوژیکی مراتع، برنامه‌­ریزی جهت بررسی وضعیت حال و تصمیم‌­گیری برای شرایط موجود حائز اهمیت می­‌باشد. در همین راستا این مطالعه در نظر دارد جهت تعیین اختلاف نگرش­ها بین کارشناسان و بهره­برداران به بررسی و مقایسۀ اولویت عوامل مؤثر بر بهره­برداری از مراتع در چهار معیار قوت، ضعف، فرصت و تهدید بپردازد. بدین منظور از آنالیز SWOT برای تحلیل عوامل مؤثر بر بهره­برداری از مراتع استفاده گردید. عوامل شناسایی شده از طریق تنظیم و تکمیل پرسشنامه به روش­های طیف لیکرت و آنالیز AHP به ترتیب توسط بهره­برداران و کارشناسان اولویت­بندی و مقایسه شد. نتایج نشان داد که فقط پتانسیل مرتع برای دام­گذاری با امکان تغذیۀ دستی، بهره­برداری­های غیر اصولی مانند معدن، مانورهای نظامی از اولویت یکسانی برخوردار بودند. نتایج نشان داد در عوامل مربوط به نقاط قوت، تطابق نوع و نژاد دامی غالب منطقه با شرایط مراتع با وزن 117/0، نقاط ضعف، کناره‌گیری بهره‌برداران با سابقه از شغل دامداری مرتع با تجربه با وزن 026/0، فرصت­ها، افزایش مطالعات علمی دربارۀ مراتع در مراکز تحقیقاتی، ادارت منابع طبیعی با وزن 185/0 و در عوامل مربوط به تهدید­ها، نوسانات قیمت بازار با وزن 076/0 در اولویت قرار دارند. نتایج این تحقیق حاکی از آن بود که در ماتریس ارزیابی عوامل داخلی (نقاط ضعف و قوت) جمع امتیاز نهایی محاسبه شدۀ نقاط قوت از نقاط ضعف بیشتر است. این بدین معناست که عوامل تأثیر­گذار بر بهره­برداری از مراتع از نظر عوامل درونی دارای قوت است. ماتریس ارزیابی عوامل خارجی (تهدید و فرصت) نشان دهندۀ آن است که در وضعیت موجود، می­توان با تقویت فرصت­ها در مقابل تهدید­ها واکنش راهبردی مناسبی نشان داد. بنابراین، راهبرد جهت حرکت به سمت توسعۀ مطلوب از بهره­برداری از مراتع محسوب می­شود.

چکیده هدف از تحقیق حاضر بررسی اقدامات احیائی بر تغییر عملکرد پوشش گیاهی و ترسیب کربن خاک در مراتع دامنه­های جنوبی البرز مرکزی می­باشد. نمونه­برداری از پوشش گیاهی در فصل رویش منطقه، اردیبهشت و خرداد، به روش تصادفی- سیستماتیک در 400 پلات 2 مترمربعی در امتداد 40 ترانسکت 100 متری انجام شد. در هر پلات درصد تاج پوشش، حضور گونه­ها، ویژگی­های کارکردی گونه­ها از جمله فرم رویشی، نوع پراکنش، نوع گرده افشانی و فرم زیستی ثبت گردید. در طول هر ترانسکت تعداد دو نمونه خاک در تیمار­های مختلف مناطق احیاء و شاهد از عمق 15-0 و 30-15 سانتی­متر برداشت شد. در مجموع 160 نمونه خاک از چهار عملیات احیائی مختلف شامل کپه کاری، بذرپاشی، مدیریت چرا، قرق و یک مرتع طبیعی به عنوان سایت شاهد برداشت شد. سپس در آزمایشگاه وزن مخصوص ظاهری و ترسیب کربن خاک اندازه­گیری شدند. برای تعیین وجود یا عدم وجود اختلاف معنی­دار بین تیمار­های مختلف از نظر داده­های خاک و پوشش گیاهی از آنالیز واریانس یک طرفه و جهت مقایسۀ میانگین مقدار ترسیب کربن در هر تیمار از آزمون دانکن استفاده شد. نتایج نشان داد که پاسخ انفرادی گونه­های مشترک در منطقۀ احیاء و شاهد حاکی از معنی­دار شدن 11 گونه بود که تعداد 5 گونه به طور معنی­داری در منطقۀ احیاء شده دارای میانگین درصد تاج پوشش بیشتری بوده، اما 6 گونه به طور معنی­داری از میانگین تاج پوشش بیشتر در منطقۀ شاهد برخوردار بودند. نتاج نشان داد که اقدامات بیولوژیکی درصد تاج پوشش سه تیرۀ گیاهی را به طور معنی­داری تغییر داد. در این میان تیرۀ Poaceae در منطقۀ احیاء و تیره­های Fabaceae و Brassicaceae در منطقۀ شاهد به طور معنی­داری دارای میانگین درصد تاج پوشش بالاتری بودند. میزان درصد مادۀ آلی و میزان کربن آلی ترسیب شده در دو عمق سطحی و زیرین خاک در عملیات مختلف بیولوژیکی در سطح 5 درصد دارای اختلاف معنی­دار هستند.

چکیده جهت اعمال مدیریت علمی و صحیح بر اکوسیستم­های مرتعی داشتن اطلاعاتی از اکوسیستم به‌عنوان شاخص­های سلامت و کارکرد اکوسیستم مورد نیاز است. هدف از این تحقیق، تأثیر چرا بر شاخص­های سطحی خاک و ویژگی­های عملکردی مرتع با استفاده از روش تحلیل عملکرد چشم‌انداز (LFA) است. بدین منظور، تحقیق حاضر در دو منطقه قرق و خارج از قرق مراتع دونا حوزه آبخیز سیاه‌بیشه انجام شد. نمونه‌برداری به‌صورت سیستماتیک با استقرار 3 ترانسکت 100 متری به فاصله 100 متر از هم مستقر گردید و روی هر ترانسکت تعداد 10 پلات یک مترمربعی به فواصل 10 متر از یکدیگر قرار داه شد. جهت مقایسه شاخص­های سه­گانه پایداری، نفوذپذیری و چرخه عناصر غذایی در دو منطقه قرق و خارج از قرق از آزمون t مستقل استفاده شد. نتایج نشان داد که بین تمامی شاخص­های سطح خاک به‌جز پوشش سطح خاک، طوقه گیاهان چندساله، پوشش تاجی درختان و درختچه­ها، ناهمواری سطحی و نوع و شدت فرسایش اختلاف معنی­داری در سطح پنج درصد وجود دارد (05/0P<). بدین ترتیب بین سه شاخص عملکردی مرتع در دو منطقه مذکور اختلاف معنی­داری وجود دارد.