سیروس شمشیری؛ بیژن آزاد؛ مجید کریم پور ریحان
چکیده
خشکسالی از مهمترین مخاطرات اقلیمی در مناطق خشک و نیمهخشک است، افزایش شدت و فراوانی آن در سالهای اخیر موجب تضعیف کارکرد بوم نظامهای گیاهی شده است. شواهد میدانی درباره پاسخ پوشش گیاهی درختی مناطق خشک کشور به خشکسالی، بهویژه از منظر تغییرات تراکم گیاهی، محدود است. هدف این پژوهش، ارزیابی اثر خشکسالی با شاخصهای استاندارد SPI و ...
بیشتر
خشکسالی از مهمترین مخاطرات اقلیمی در مناطق خشک و نیمهخشک است، افزایش شدت و فراوانی آن در سالهای اخیر موجب تضعیف کارکرد بوم نظامهای گیاهی شده است. شواهد میدانی درباره پاسخ پوشش گیاهی درختی مناطق خشک کشور به خشکسالی، بهویژه از منظر تغییرات تراکم گیاهی، محدود است. هدف این پژوهش، ارزیابی اثر خشکسالی با شاخصهای استاندارد SPI و PNPI بر تغییرات تراکم دو گیاهی چگرد (Acacia ehrenbergiana Hayne) و کنار (Ziziphus spina-christi) در دشت اسپکه استان سیستان و بلوچستان بود. همچنین، با نمودارهای تبدیلشده شاخصهای خشکسالی، تأخیر زمانی واکنش تراکم گونهها نسبت به دورههای ترسالی و خشکسالی بررسی شد. نتایج نشان داد تفاوت تراکم هر دو گونه در دورههای ترسالی و خشکسالی از نظر آماری معنیدار است، تغییرات تراکم گیاهی همخوانی بالایی با نمودار تبدیلشده شاخص SPI دارد. تحلیل نمودارها بیانگر آن است که واکنش تراکم گیاهی با تأخیری یک تا دوساله پس از وقوع ترسالی و خشکسالی رخ میدهد، بهطوری که کمینه تراکم هر دو گونه یک تا دو سال پس از شدیدترین دوره خشکسالی ثبت شده است. طبق شاخص SPI، ضرایب همبستگی اسپیرمن بین تراکم گیاهی و دورههای ترسالی و خشکسالی برای گونه چگرد به ترتیب 62/0 و 96/0 و برای گونه کنار 88/0 و 74/0 به دست آمد. در مقابل، نتایج شاخص PNPI برای گونه چگرد از قابلیت تبیین کمتری برخوردار بود که به تفاوت در ماهیت محاسباتی شاخصهای مورداستفاده نسبت داده میشود. بهطورکلی، خشکسالی موجب کاهش معنیدار تراکم هر دو گونه در منطقه موردمطالعه شد؛ بهگونهای که تراکم گونههای چگرد و کنار به ترتیب از 22/7 ± 33/17 و 51/4 ± 44/8 به 78/4 ± 66/8 و 32/3 ± 11/5 پایه در هکتار کاهش یافت. بهطورکلی باتوجهبه آسیبپذیری بیشتر گونه کنار نسبت به خشکسالی، تدوین و اجرای راهبردهای مدیریتی مبتنی بر شرایط اقلیمی منطقه برای حفاظت و پایداری اینگونه ضروری به نظر میرسد
