0 بررسی آثار تنش خشکی بر شاخص‌‌‌های جوانه‌زنی چهار ژنوتیپ گونه مرتعی Bromus tomentellus Effects of water stress on germination indices in four genotypes of rangeland species Bromus tomentellus https://jrwm.ut.ac.ir/article_35570.html 10.22059/jrwm.2013.35570 0 تنش‏های‏ محیطی، به‏ویژه تنش خشکی، از مهم‌ترین عوامل کاهش و اختلال در مراحل مختلف رشد و نمو گیاهی، به‌خصوص جوانه‌زنی، در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران است. بدین منظور آزمایشی، به صورت فاکتوریل، در قالب طرحی کاملاً تصادفی، با چهار تکرار در شرایط آزمایشگاه به اجرا درآمد. در این آزمایش از چهار ژنوتیپ گونة مرتعی Bromus tomentellus (تهران 92، کردستان 630، شهرکرد 3414، و لرستان 9507) و چهار تیمار خشکی (آب مقطر، 3-، 6-، و 9- بار) استفاده شد. در این آزمایش، درصد جوانه‌زنی، طول ریشه‌چه، طول ساقه‌چه، طول گیاهچه، نسبت طول ریشه‌چه به طول ساقه‌چه، وزن خشک گیاهچه، وزن تر گیاهچه، نسبت وزن خشک به وزن تر گیاهچه، سرعت جوانه‌زنی، و شاخص بنیة بذر اندازه‏گیری شد. نتایج نشان داد با افزایش تنش خشکی، به‌جز نسبت وزن خشک به وزن تر گیاهچه، سایر صفات به طور چشمگیری کاهش یافتند. این کاهش در همة صفات مورد ارزیابی در تغییر پتانسیل از 3- به 6- بار حداکثر بود. به طور کلی، در میان ژنوتیپ‌های مورد آزمایش، ژنوتیپ لرستان (9507) در پتانسیل‌‌های مورد مطالعه جوانه‌زنی (آب مقطر، 3-، 6-، و 9- بار) مناسبی را نشان داد و از این نظر بر سایر ژنوتیپ‌ها برتری معنی‌داری داشت. از پارامترهای مورد ارزیابی، طول گیاهچه و شاخص بنیة بذر بیشترین واکنش را به تغییر پتانسیل آب نشان دادند. در بین سطوح تنش خشکی، پتانسیل‌های 6- و 9- بار بهترین سطوح جهت ارزیابی مقاومت به خشکی بودند. 1 Environmental stress especially drought is one of the most important factors to reduce and disturbance in different stages of floral growth especially sprouting in dry and semi-dry lands of Iran. For this purpose a factorial essay executed in accidentally manner with four iterations in vitro condition. Four genotypes of Bromus tomentellus pasture types were used (92 Tehran, 630 Kordestan, 3414 Shahrekord and 9507 Lorestan) and four drought care (-3, -6 and -9 times distilled water). In this essay the sprouting percentage, Root length, Shoot length, Seedling length, Root length to Shoot length rate, Seedling dry weight, Seedling fresh weight, dry to fresh weight rate sprouting rate and seed health index were determined. The result showed that the with stress drought increase, all attributes except the dry weight to fresh weight proportion reduced significantly. The reduction in all under assessment properties were from -3 to -6 in potential. In general, in tested genotypes, Lorestan (9507) genotype showed a better sprouting in under study potentials and had a meaningful preference to other genotypes. From assessed parameters, Seedling length and seed index standard showed the most possible reaction to changing potential of water. The best levels to assess the stability to drought were the -6 and -9 load potentials in all drought levels. 167 177 مجتبی اخوان ارمکی Mojtaba Akhavan Armaki دانشجوی دکتری مرتعداری، دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران Iran mtakhavan@yahoo.com حسین آذرنیوند Hossein Azarnavand دانشیار منابع طبیعی دانشگاه تهران Iran ut@ut.ac.ir محمد حسن عصاره Mohammad Hasan Asareh استاد مؤسسة تحقیقات جنگ لها و مراتع کشور Iran kojoi@yahoo.com علی اشرف جعفری Ali Ashraf Jafari دانشیار مؤسسة تحقیقات جنگ لها و مراتع کشور Iran jojkojo@yahoo.com علی طویلی Ali Tavili دانشیار دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران Iran drfbf@yahoo.com Drought stress germination genotype Bromus tomentellus

0 مقایسه کارایی روش‏های برآورد تراکم سه گونه مرتعی Bromus tomentellus، ovina Festuca، و Prangos ferulacea (مطالعه موردی: مراتع سارال کردستان) Comparison of techniques for density measurement in three plants communities F.ovina, B. tomentellus and P.ferulacea (Research station: Rangelands of Saral in Kurdistan province) https://jrwm.ut.ac.ir/article_35571.html 10.22059/jrwm.2013.35571 0 به منظور ارزیابی و مقایسة روش‏های اندازه‏گیری تراکم سه گونة Bromus tomentellus،ovinaFestuca، و Prangos ferulaceae، از نظر صحت و زمان لازم در هر روش، سه جامعة مطالعاتی انتخاب شد که گونة غالبِ هر جامعه یکی از گونه‌‏های مذکور بود. در هر یک از جوامعْ منطقة معرف مشخص شد و محدوده‏ای به مساحت 7000 متر مربع (70 × 100) انتخاب گردید. نمونه‌برداری در این محدوده به صورت تصادفی سیستماتیک انجام شد. در هر محدوده، با توجه به نوع و پراکنش گونه‌ها، 5 ترانسکت 100 متری مستقر شد. در هر یک از محدوده‌‏های 7000 متر مربعی، در هر جامعه، همة پایه‌‏های گونه‌های مذکور با ترانسکت نواری (2 × 100) m2شمرده شد و تراکم واقعی آن‌ها به‌دست آمد. تراکم به‌دست‌آمده از این روشْ شاهد در نظر گرفته شد. روش‏های اندازه‏گیری تراکم در این تحقیق عبارت‌اند از شمارش گونه‌ها در داخل کوادرات 1 متر مربعی؛ نزدیک‌ترین فرد؛ نزدیک‏ترین همسایه؛ زوج‏های تصادفی؛ نقطة یک چهارم متمرکز؛ و زاویة منظم. از ‌نظر صحت روش‏ها، نتایج نشان داد روش نزدیک‌‌ترین همسایه در جامعة Festuca ovina و روش نقطة یک‌چهارم متمرکز در دو جامعة tomentellus Bromus و Prangos ferulacea دارای بیشترین صحت است و روش زاویة منظم در هر سه جامعه دارای کمترین صحت. 1 For assessment and comparison of measuring density methods of Festuca ovina, Bromus tomentellus and prangos ferulacea, three plants communities are selected. In all of plant community, reference area was defined and samples 7000 (70*100) square meter was selected. Whole the area, sampling was accumplished as systematic-random. In each area, 5 transect 100 meter are established. Then in areas 7000 square meter, all of the basic species are counted by strip transect and real plant density is measured. This plant density is remarked as a control and plant density that is measured by others methods are compared with it. Density measuring methods in this research were: species counting counted in quadrate of 1 square meter, point-centered quarter, angle order, nearest-neighbor, random pairs and closest individual methods. The results showed that among these methods for Festuca ovina, neighbor nearest method is most accurate and angle order method has low accurate. Moreover angle order method is the slowest and quadrate method is rapid. In Bromus tomentellus, among these methods for this species, point-centered quarter method is the most accurate. Angle order method has low accurate in these methods. Also angle order method is slowest and counted quadrate method is rapid. In Prangus ferulacea, In these methods for this species, point-centered quarter method is the most accurate and angle order is the least accurate. Moreover angle order method is the slowest and count plant quadrate method is rapid. 179 190 جمال ایمانی Jamal Imani دانشجوی دکتری مرتعداری دانشگاه شهر کرد Iran imany22@gmail.com حسین ارزانی Hossein Arzani استاد دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران Iran harzani@ut.ac.ir محمدعلی زارع چاهوکی Mohammad Ali Zare Chahouki دانشیار دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران Iran mazare@ut.ac.ir density estimating methods F.ovina B. tomentellus P.ferulacea Saral of Kurdistan province

0 تکوین پدوژئومورفیک یک مخروطه‌افکنه در مرکز ایران Pedogeomorphic evolution of an alluvial fan in central Iran https://jrwm.ut.ac.ir/article_35572.html 10.22059/jrwm.2013.35572 0 با وجود شرایط زمین‌شناختی و اقلیمی مناسب جهت تشکیل و تکوین مخروطه‌افکنه‌ها و اهمیت این لندفرم در تأمین منابع آب و خاک در مناطق خشک، دربارة این لندفرم مطالعات محدودی در ایران انجام شده است. هدف از این پژوهش شناسایی، نقشه‌برداری، و بررسی نحوة تکوین سطوح ژئومورفیک بر یک مخروطه‌افکنه در شرق اصفهان و مطالعة تشکیل و تکامل خاک‌ها در سطوح آن است. نتایج نشان می‌دهد حوضة آبخیز مخروطه‌افکنة مورد مطالعه، از نظر تکتونیکی، فعال بوده و دو واقعة رسوب‌گذاری اصلی برای مخروطه‌افکنه‌‌های شرق اصفهان وجود داشته است. سطوح ژئومورفیک مخروطه‌افکنة مورد مطالعه، بر اساس موقعیت توپوگرافی، درجة بریدگی، و تکامل پدوژنیکی خاک‌ها، شناسایی شد. کاربرد شاخص بریدگی پیشنهاد می‌کند این شاخص برای مقایسة سطوح ژئومورفیکِ غیرفعال مناسب‌تر است. خاک‌‌های موجود بر سطوح ژئومورفیک آهکی با مراحل مختلف مورفولوژی کربنات‌‌های پدوژنیک‌اند. نتایج شاخص بریدگی با مورفولوژی کربنات‌‌های پدوژنیک در خاک‌‌های سطوح ژئومورفیک همخوانی دارد. سیستم‌‌های رده‌بندی پیشنهادشده برای خاک‌‌های قدیمی به‌خوبی قادر به رده‌بندی خاک‌‌های سطوح ژئومورفیکِ مورد مطالعه بودند و کاربرد این مدل‌‌‌هایِ جدیدِ طبقه‌بندیِ خاک برای مناطق دیگر هم توصیه می‌شود. 1 Despite of suitable geological and climatic conditions for forming and evolution of alluvial fans and importance of this landform as soil and water resources in arid regions, there are limited studies about this landform in Iran. In the present study, evolution and pedogenic development of geomorphic surfaces of an alluvial fan in Eastern Isfahan were studied by using remote sensing, field and laboratory analyses. Results show that watershed of studied alluvial fan was tectonically active and two main depositional events were occurred for fans of Eastern Isfahan. Geomorphic surfaces were identified according to topographic position and pedogenic development. Geomorphic surfaces of studied alluvial fan were identified using topographic position, dissection rate and pedogenic development of soils. Using of dissection index for geomorphic surfaces suggest that this index is more expedient for use in active surfaces. Soils on geomorphic surfaces are calcareous with distinctive carbonates morphology. Results of dissection index are in corroboration with carbonates morphology in soils of geomorphic surfaces. So, morphology of pedogenic carbonates can be considered as an index of relative age of geomorphic surfaces. Usage of clay accumulation index also show great corroboration with results of dissection index and morphology of carbonates and application of this index is recommended for paleosols. Suggested systems for paleosol classification truly able to classify paleosols and application of these modern models recommend for other regions. 191 206 امید بیات Omid Bayat گروه خاک‌شناسی دانشگاه صنعتی اصفهان Iran omid_bayat@ag.iut.ac.ir حمیدرضا کریم زاده Hamid Karimzadeh استادیار مرتع و ابخیزداری/ دانشکده مهندسی منابع طبیعی/ دانشگاه صنعتی اصفهان Iran hr_karimzadeh@yahoo.com مصطفی کریمیان اقبال Mostafa Eghbal دانشیار خاکشناسی/ دانشگاه تربیت مدرس Iran mkeghbal@modares.ac.ir حسین خادمی Hossein Khademi گروه خاکشناسی/ دانشگاه صنعتی اصفهان Iran hkhademi@cc.iut.ac.ir Geomorphic surfaces Tectonic soils Arid regions Isfahan

0 مقایسه روش‌های نروفازی، الگوریتم ژنتیک، شبکه عصبی، و رگرسیون چندمتغیره در پیش‏بینی شوری خاک (مطالعه موردی: شهرستان اردکان) Comparison of Neuro-Fuzzy, Genetic Algorithm, Artificial Neural Network and Multivariate Regression for Prediction of Soil Salinity (Case study: Ardakan City) https://jrwm.ut.ac.ir/article_35573.html 10.22059/jrwm.2013.35573 0 در سال‌های اخیر از روش‌های غیرمستقیم برای برآورد شوری خاک استفاده می‏شود. بدین منظور، در این پژوهش ششصد نمونة جمع‏آوری‌شده از منطقة اردکان آزمایش شد و قرائت‌های افقی -عمودی دستگاه القای الکترومغناطیس و پارامترهای سطح اراضی ـ شامل شاخص اراضی، شاخص خیسی، و انحنای شیب ـ به عنوان ویژگی‌های زودیافت استفاده شد و میزان شوری خاک به صورت وزنی در اعماق 30 و 100 سانتی‌متری به عنوان ویژگی‌های دیریافت تخمین زده شد. در این زمینه، داده‏ها به دو سری تقسیم شد: سری آموزشی (80% داده‏ها)؛ سری ارزیابی (20% داده‏ها). به منظور مدل‏سازی و پیش‏بینی شوری، از مدل‌های نروفازی، شبکة عصبی مصنوعی، الگوریتم ژنتیک، و رگرسیون چندمتغیره استفاده شد. نتایج ارزیابی مدل‏ها ـ بر اساس شاخص‌های ریشة مربعات خطا، میانگین خطا، خطای استاندارد نسبی، و ضریب تبیین ـ نشان داد که مدل نروفازی دارایِ بالاترین دقت در پیش‏بینی ویژگی‌های خاک است، به طوری که این مدل به میزان 17 و 11 درصد دقتِ پیش‏بینی شوری را، به‌ترتیب، در اعماق 30 و 100 سانتی‏متری، نسبت به روش رگرسیون خطی چندگانه، افزایش داده است. پس از این مدل، الگوریتم ژنتیک و شبکه‌های عصبی مصنوعی، نسبت به معادلات رگرسیونی، کارآیی بهتری داشت. 1 In recent years, alternative methods have been used for estimation of soil salinity. Therefore, at present research, 600 soil samples collected from Ardakan in central Iran. Then EM38 and terrain parameters such as wetness index, land index and curvature as readily measured properties and soil salinity (0-30 and 0-100) as predicted variables were measured. After that, the data set was divided into two subsets for calibration (80%) and testing (20%) of the models. For predicting of mentioned parameters, ANFIS, GA, ANNs and MLR were applied. In order to evaluate models, some evaluation parameters such as root mean square, average error, average standard error and coefficient of determination were used. Results showed that the ANFIS model gives better estimation than the other techniques for all characteristics whereas this model increased accuracy of predictions about 17 and 11% for EC30 and EC100 respectability. After ANFIS model, GA and ANN had better accuracy than multivariate regression. 207 222 روح الله تقی زاده مهرجردی Ruollah Taghizadeh Mehrjardi استادیار دانشکدة کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه اردکان Iran rh_taghizade@yahoo.com فریدون سرمدیان Fereydoon Sarmadian استاد گروه مهندسی علوم خاک، دانشکده مهندسی و فناوری کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران Iran fsarmad@ut.ac.ir غلامرضا ثواقبی Gholem Reza Savaghebi استاد گروه مهندسی علوم خاک، دانشکده مهندسی و فناوری کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران Iran savagheb@ut.ac.ir محمود امید Mahmoud Omid استاد گروه مهندسی ماشین¬آلات کشاورزی، دانشکده مهندسی و فناوری کشاورزی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران Iran omid@ut.a.cir نورایر تومانیان Nourayer Toomanian استادیار پژوهشی، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان Iran toomanian@yahoo.com محمد جواد روستا Mohammad Javad Rousta عضو هیئت علمی مرکز ملی تحقیقات شوری Iran rousta@yahoo.com محمدحسن رحیمیان Mohammad Hasan Rahimiyan کارشناس سنجش از دور و GIS، مرکز ملی تحقیقات شوری Iran rahimian@yahoo.com ANFIS Soil Salinity GA ANN MLR

0 بررسی آثار بهره‏برداری بر خصوصیات فیزیکی خاک و مقاومت خاک در حوزه‌های آبخیز جنگلی (بررسی موردی: جنگل خیرود) Effects of forest harvesting operations on physical properties and soil penetration resistance (Case study: Kheyrud forest) https://jrwm.ut.ac.ir/article_35574.html 10.22059/jrwm.2013.35574 0 ارزیابی و مدیریت آثار محیط‏زیستی فعالیت‏های بهره‏برداری جنگل یکی از عوامل اساسی است که اهمیت آن نیز روز به روز در حال افزایش است. این مطالعه، به منظور ارزیابی سیستمِ زمینیِ چوب‌کشی با اسکیدرهای چرخ ‏لاستیکی در منطقه‌ای هشت‌هکتاری در پارسل 309 بخش گرازبن، جنگل آموزشی و پژوهشی خیرود، انجام شد. اهداف این تحقیق عبارت‌اند از اندازه‏گیری به‌هم‏خوردگی خاک، بررسی معنی‏داری اثر شدت ترافیک ماشین و محل نمونه بر وزن مخصوص ظاهری خاک و مقاومت به نفوذ در عمق‏های مختلف خاک، و اثر متقابل به‌هم‏خوردگی ظاهری خاک و مقاومت به نفوذ در شدت ترافیک مختلف. یک شبکة منظم تصادفی مربعی‌ پیاده شد و در مراکز این شبکهْ به‌هم‌خوردگی ظاهری خاک قبل و بعد از عملیات به صورت چشمی برآورد شد. نمونه‌های وزن مخصوص ظاهری و مقاومت به نفوذ خاک با استفاده از دو روش نمونه‏گیری ـ سیلندر‌های فولادی نمونه‌گیری و پنترومتر دستی ـ اندازه‏گیری شد. وزن مخصوص ظاهری خاک و مقدار مقاومت به نفوذ در سه عمق 10-0، 20-10، و 30-20 سانتی‌متری از سطح خاک اندازه‏گیری شد. بر اساس نتایج به‌دست‌آمده از اندازه‏گیری وزن مخصوص ظاهری، درصد افزایش وزن مخصوص از حد مضر درنظرگرفته‌شده بیشتر است. اندازه‏گیری سطح به‌هم‌خوردگی خاک توده، بعد از عملیات بهره‏برداری، نشان داد مقدار به‌هم‌خوردگی از حد مجاز سطح مضر (زیان‏آور) بیشتر نشده است. نتایجْ حاکی از آن است که عملیات چوب‌کشی با اسکیدر تغییراتِ درخور توجهی بر آستانة مضر بیولوژیکی مقاومت به نفوذ خاک در مرکز مسیر چوب‌کشی و محل رد چرخ به وجود نمی‌آورد. 1 Assessment and management of the environmental impacts of forest harvesting operations have become increasingly critical factors in practicing commercial forestry. This study investigated soil disturbance from a forest logging system operation on an 8-hectare mixed broadleaved stand in compartment no. 309 in Gorazbon district in Kheyrud educational and research forest. The objective of this study was to assess soil disturbance from ground-based skidding system operation contribute to statistically significant changes in bulk density and penetration resistance at various depths below the soil surface and changes in bulk density and penetration resistance related to different traffic intensities. A systematic predetermined grid that was laid out prior to harvesting to measure soil disturbance, and pre-and post soil disturbance were recorded by a visual assessment. Soil compaction and penetration resistance were measured by using a double sampling method consisting of a hammer driven hand corer and a hand-held soil penetrometer. Bulk density and soil strength measurements were taken at three depths: 10, 20 and 30 cm. Detrimental compaction was recorded for the soil bulk density results. Detrimental compaction was recorded for the soil penetrometer after medium and intense machine passes. Post-harvest detrimental soil disturbance wasn’t exceeded the USFS maximum allowable area that can be detrimentally impacted. Soil resistance results demonstrated no detrimental compaction in area to the skid trail center and wheel ruts. 223 236 مقداد جورغلامی Meghdad Jourgholami دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، دکترای جنگلداری Iran mjgholami@ut.ac.ir وحید ریزوندی Vahid Rizvandi دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، کارشناسی ارشد جنگلداری Iran rizvandi@ut.ac.ir باریس مجنونیان قراقز Baris Majnounian Garagiz دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، دکترای جنگلداری Iran bmajnoni@ut.ac.ir penetration resistance Skidding operation Soil compaction Bulk density

0 رژیم غذایی گوسفند دالاق در مراتع قشلاقی شرق استان گلستان (مطالعه موردی: مراتع گمیشان) Diet by Dalagh sheep in east winter rangelands of Golestan province (Case study: Gomishan rangelands) https://jrwm.ut.ac.ir/article_35575.html 10.22059/jrwm.2013.35575 0 به منظور تعیین رژیم غذایی گوسفند دالاق، مراتع قشلاقی دشت گمیشان انتخاب شد. نخست محدودۀ چرای دام مشخص شد. سپس، وضعیت مرتع و ترکیب گیاهی، به روش ارزش مرتع، و گرایش، به روش ترازوی گرایش، تعیین شد. زمان برداشت در دو دورة چرایی ـ هفتة اول آبان 1389 و هفتة آخر فروردین 1390 ـ در دو بازة چرای روزانه (صبح ساعت 7- 11 و عصر ساعت 13- 17)، به مدت پنج روز متوالی، انجام شد. با استفاده از روش مشاهدة مستقیم، شمارش لقمه و رفتار رژیم غذاییِ دام ارزیابی گردید. رژیم غذایی گوسفند در صبح و عصر با آزمون t وابسته و در طی پنج روز، با استفاده از تحلیل واریانس یک‌طرفه، تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان داد در برداشت اول غالبیت رژیم غذایی گوسفند (6/33% در صبح و 3/33% در عصر) به گونۀ Aeluropus littoralis است و کمترین ترجیح غذایی آن (01/1% در صبح و 23/0% در عصر) به گونۀHalocnemum strobilaceum . در برداشت دوم Hordeum marinum (99/42% در صبح و 76/59% در عصر) دارای بیشترین رجحان بود و Salicornia herbaceae (04/2% در صبح و 16/4% در عصر) کمترین گونة مورد مصرف گوسفند بود. اما، به دلیل یکسان‌بودن شرایط چرایی مورد مطالعه، اختلاف معنی‌داری در رژیم غذایی دام در طی دورة چرایی مشاهده نشد. هرچند غالبیت بوته‌ای‌ها در منطقه بیشتر بود، به دلیل شروع دورة رویشی گونه‌ها، رژیم غذایی دام بیشتر متوجه گونة گراس ـ به دلیل ارزش غذایی بیشتر نسبت به گونه‌های بوته‌ای شور روی ـ بود. 1 In order to determine the diet of Dalagh sheep, winter rangeland of Gomishan plain was selected. After delineating of the grazingland territory, rangeland condition and plant combination was determined by Range Value method and range trend was obtained by Trend Balance method. Time of bite-count record was done in morning and afternoon in a five-day period; first week of November (1389) and last week of April (1390). The diet selection of sheep was evaluated by direct vision method and comparison of the diet in two record periods was done by T-test and one way ANOVA method. Result showed that the most selection of sheep was Aeluropus littoralis (36/6% in a.m. & 33/3% in p.m.) and the minimum also was Halocnemum strobilaceum (1/01% in a.m. & 0/23% in p.m.) in first record. Lastly, the most selection of sheep was Hordeum marinum (42/99% in a.m. & 59/76% in p.m.) and the minimum also was Salicornia herbaceae (2/04% in a.m. & 4/16% in p.m.) Moreover, there is not any significant difference between grazing periods. Although shrub is the most species in the study area, diet selection of sheep was grasses form. It was for their growing phenology period that this time, grasses are palatable than halophytes shrubs. 237 249 غلامعلی حشمتی Gholam Ali Heshmati استاد دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Iran heshmati.a@gmail.com دیانا عسکری زاده Diana Askarizadeh کارشناس ارشد مرتعداری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Iran d.askarizadeh@gmail.com محمد رحیم فروزه Rahim Forouzeh دانشجوی دکتری علوم مرتع، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان Iran rfroozeh@yahoo.com diet selection Bite-count sheep Dalagh winter rangeland Gomishan

0 مدل منطقه‌ای منحنی تداوم جریان حوزه‏های آبخیز بدون آمار مناطق خشک (مطالعه موردی: ایران مرکزی) Regional flow duration curve in arid regions for ungauged basins (Case study: Central Iran) https://jrwm.ut.ac.ir/article_35576.html 10.22059/jrwm.2013.35576 0 منحنی تداوم جریان (FDC) نشان‏دهندة رابطۀ بین فراوانی و مقدار دبی است. داده‌های دبی جریان آب، به شکل منحنی تداوم جریان، به عنوان پیش‌نیاز، برای طرح‌های مدیریت منابع آب، از قبیل طراحی سدها، نیروگاه‌های برق‌آبی، اجرای عملیات آبخیزداری، ارزیابی خطر خشک‌سالی، و بررسی سلامت زیست‌بوم رودخانه، مورد نیاز است. این مطالعه در یازده حوزة آبخیز منتخب با ویژگی‏هایِ مشترکی، همچون طول دورة آماری مشترک دبی روزانة بیست‌ساله، حداقل تغییر کاربری اراضی، و حجم آب سالانة مشابه، از میان حوزه‌های آبخیز در سه استان یزد، مرکزی، و سمنان، واقع در زون ایران مرکزی، برای منطقه‌ای‌کردن منحنی تداوم جریان، انجام شد. پس از تهیة منحنی تداوم جریان، برای یازده ایستگاه هیدرومتری مورد مطالعه، شاخص‏های دبی 5Q، 10Q، 20Q، 30Q، 40Q، 50Q، 60Q، 70Q، 80Q، و 90Q، به عنوان متغیر وابسته، استخراج شد. برای مدل‏سازی منطقه‏ای منحنی تداوم جریان، از میان یازده متغیر مستقل فیزیوگرافی و اقلیمی چهار عامل ـ مساحت حوزة آبخیز، طول آبراهة اصلی، شیب آبراهة اصلی، و بارندگی متوسط سالانه ـ به عنوان عوامل مهم و اختلاف ارتفاع حوزة آبخیز به عنوان متغیر کمکی استفاده شد. برای تهیة مدل منطقه‏ای منحنی تداوم جریان، برای حوزه‏های آبخیز مناسب در استان‏های یزد، مرکزی، و سمنان، روش رگرسیون چندمتغیرة غیرخطی به‌ ‌کار گرفته شد. در نهایت، برای برازش بهترین مدل منطقه‌ای حوزه‌های بدون آمار و خشک ایران مرکزی از معیار ارزیابی متقاطع نش‌- ساتکلیف استفاده شد. 1 A flow-duration curve (FDC) illustrates the relationship between the frequency and magnitude of streamflow. Applications of FDC are of interest for many hydrological problems related to hydropower generation, river and reservoir sedimentation, water quality assessment, water-use assessment, water allocation and habitat suitability. This study was carried out in 11 selected watersheds with common characteristics such as the 20 years period, the minimum land use change and similar annual water volume through all watersheds in 3 province of: Yazd, Semnan and Markazi which are located in central zone of Iran to regional flow duration curve. It was extracted Q5, Q10, Q20, Q30, Q40, Q50, Q60, Q70, Q80 and Q90 from 11 Hygrometric stations as a dependent variable were derived from flow duration curve. The flow duration curve is regionalized by using morphoclimatic characteristics of the drainage basin. Using multiple regression techniques, the geographic variation of each parameter of the best fitted flow duration model is explained in terms of the drainage area, length of longest flow, Stream slope, mean annual areal precipitation, course from the divide of the basin to the site of interest. The regionalized nonlinear regression equations are successfully used to flow duration curves at other locations within the hydrologically homogeneous regions of center of Iran. A cross-validation Nash–Sutcliffe Efficiency procedure was used to evaluate best fitting of the regional model in ungauged watershed. 251 265 اصغر زارع چاهوکی Asghar Zare Chahouki دانشجوی دکتری آبخیزداری دانشگاه یزد Iran zare.chahouki@gmail.com علی سلاجقه Ali Salajegheh دانشیار دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران Iran salajegh@ut.ac.ir محمد مهدوی Mohammad Mahdavi استاد دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران Iran mahdavi@ut.ac.ir شهرام خلیقی سیگارودی Sharam Khalighi استادیار دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران Iran khalighi@ut.ac.ir سعید اسدی Said Asadi کارشناس مرکز تحقیقات هواشناسی کاربردی استان یزد Iran asadadf@yahoo.com Arid region Flow duration curve Ungauged watershed Regional model

0 بررسی آثار شدت‌‌های مختلف برداشت بر تولید علوفه، قدرت، و شادابی گونة Bromus tomentellus (مطالعه موردی: مراتع مجیدآباد قروه ـ استان کردستان) Effects of different harvesting intensity on production, strength and vitality of Bromus tomentellus (case study: Majid Abad Qorveh rangelands, Kurdistan) https://jrwm.ut.ac.ir/article_35577.html 10.22059/jrwm.2013.35577 0 گونةBromus tomentellusبرای مطالعة اثر شدت‏‌های مختلف برداشت بر تولید علوفه، قدرت، و شادابی در مراتع مجیدآباد قروه انتخاب شد. تیمار‌های آزمایشی شامل چهار شدت برداشت 25، 50، و 75 درصد و شاهد (بدون برداشت) بودند. نتایج به‌دست‌آمده در قالب طرح اسپلیت پلات در زمان در سه سال، 1387- 1389، در نرم‌افزار‌های SASوIRRISTAT تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان داد که اثر سال و شدت‏‌های مختلف برداشت، همچنین، اثر متقابل سال و شدت‏‌های مختلف برداشت بر تولید علوفه و شادابی گونة Bromus tomentellus در سطح یک درصد معنی‌‏دار است و بین تیمار‌های 50 و 75 درصد، از لحاظ آماری، اختلاف معنی‌داری وجود ندارد. بیشترین میزان تولید به شدت برداشت 25 درصد در سال 1389 با بارندگی 390 میلی‏متر اختصاص دارد و کمترین میزان به شدت برداشت 50 و 75 درصد در سال 1387 با میزان بارندگی 170 میلی‏متر. بر اساس تجزیة AMMI، نخستین مؤلفة اصلی اثرِ متقابلْ حدود 6/93 درصد از واریانس اثر متقابل را بیان نمود و در سطح یک درصد معنی‌‏دار شد. بای پلات نخستین مؤلفة اصلی اثر متقابل و میانگین تولید نشان داد که تیمار 25 درصد بالاترین میانگین تولید و از پایداری نسبتاً مناسبی برخوردار است و تیمار شاهد دارای کمترین میزان پایداری و تیمار 75 درصد دارای بیشترین پایداری است.بنابراین، با توجه به نتایج، برای حفظ تولید و شادابی گونة Bromus tomentellus و همچنین حفاظت خاکْ میزانِ برداشت 25 درصد برای این گونه پیشنهاد می‏شود. 1 To study the effect of different harvesting intensity on forage production of Bromus tomentellus was considered of Majid Abad Qorveh. Treatments included four harvested intensity 25, 50 and 75 percent and control (no harvest).Data were analyzed based on splitplot over time during four years(1386-1389) using SAS and IRRISTAT software. The results showed that the main effect of year, different harvesting intensity and interactions effect of different harvesting intensity and years are significant on forage production and vitality of Bromus tomentellus. Comparing the harvesting intensity of 50 and 25 percent indicated no significant difference between them. The highest intensity of production is harvest intensity of 25 percent with 390 mm perecipition in 1389 and the lowest harvest intensity is 50 and 75 percent with170 mm perecipition in 1387. Regarding to AMMI Analysis, the first interaction principal component(IPC1) had a significant effect and express a 93/6 percent of the interaction of the sum of squares. The first main component biplot interaction showed that the 25 percent treatments had a highest average production and stability is relatively good, control treatment had a lowest stability and 75 percent treatment had a highest stability. According to the results, to preserve the production and vitality of Bromus tomentellus the harvesting intensity of 25 percent is recommended. 267 276 صلاح الدین زاهدی Salahudin Zahedi پژوهشگر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان Iran zahedi51@gmail.com فرهنگ قصریانی Farhang Ghasriani عضو هیات علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع ، تهران Iran fghasriani1330@yahoo.com مینا بیات Mina Bayat پژوهشگر مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع تهران Iran mina10539@yahoo.com : Bromus tomentellus harvesting intensity strength and vitality M. AbadQorveh rangelands

0 بررسی مشکلات مدیریت پایدار مراتع حوزه‏های آبخیز از دیدگاه بهره‏برداران (مطالعة موردی: مراتع ییلاقی دماوند شهرستان آمل) Assessment of Problems rangeland permanent management in watershed land from exploitations view point (Case study: Damavand Summer Rangeland in Amol County ) https://jrwm.ut.ac.ir/article_35578.html 10.22059/jrwm.2013.35578 0 مدیریت پایدار مراتع در اغلب حوزه‏های آبخیز یا محدوده‏های عرفی با ساختار نظام‏های بهره‏برداری ارتباط دارد. در این تحقیق سعی شده است مشکلات مدیریت پایدار مراتع، از دیدگاه بهره‏برداران و ‏حوزه‏نشینان، در منطقة ییلاقی دماوند شهرستان آمل ارزیابی شود. بدین منظور، پانزده محدودة عرفی با سه شیوة بهره‌برداری ـ مشاعی، شورایی، و افرازی ـ انتخاب شد و، با توجه به اهداف و فرضیات تحقیق، 88 پرسشنامه، از طریق مصاحبة مستقیم با بهره‏برداران منطقه، تکمیل شد. جهت بررسی و ارزیابی مشکلات مدیریت پایدار مراتع در حوزه‏های آبخیز، با محوریت تأثیر ساختار نظام‏های بهره‏برداری، نُه شاخص انتخاب شد و با طیف پنج‌گزینه‏ای لیکرت، از دیدگاه بهره‏برداران، سنجش شد. یافتـه‏های پژوهـش نشـان داد نوع حقوق عرفی بهره‏برداران بر مشکلات مدیریت پایدار مراتع اثر معنی‏داری در سطح اطمینان 99 درصد داشت. مقایسة میانگین‌ها نیز نشان داد در شیوة بهره‌برداریِ افرازی مشکلات مدیریت پایدار به طور معنی‌داری کمتر از شیوه‌های بهره‌برداری شورایی و مشاعی است. نتایج نشان می‏دهد با رتبه‏بندی شاخص‏های مشکلات مدیریت پایدار حوزه‏های آبخیز، مدت توقف همراه با چرای مفرط دام با میانگین رتبه‏ای 23/9 و تعداد دام بیش از حد با میانگین رتبه‏ای 01/8، به‌ترتیب، تأثیر بیشتری، نسبت به سایر شاخص‏ها، بر مدیریت پایدار حوزه‏های آبخیز دارند. همچنین، با استفاده از آزمون کروسکال والیس هر یک از شاخص‏های محدودکنندة مدیریت پایدار مراتع در نظـام‏های بهره‏برداری، جداگانه، مقایسه و ارزیابی شد. جهت کاهش مشکلات مدیریت پایدار در حوزه‏های آبخیز، توصیه مـی‏شود پیش از اجرای پروژه‌های اصلاحی و احیایی، مدیران و کارشناسانْ به شناخت دقیق نظام‌ها، حقوق عرفی، و مطالبات بهر‌ه‌‏برداران و ‏حوزه‏نشینان همت گمارند. 1 This study is trying to exploitations view point and permanent management problems of rangeland to evaluate in ranches Damavand Summer Rangeland in Amol County. Statistical Society are utilizations 15 ranch that with three methods, collective property, private property and council property from rangeland utilization and randomly from among their number 88 was selected. The research tool was a questionnaire that among exploitations through direct interviews have been completed. To assess problems permanent management of rangeland in the area with pivotal effect of the structure of exploitation methods, index nine selection and with spectrum from exploitations view point and were measured. The results showed different methods on among permanent management of rangeland effect means confidence level 99 percent. Duncan comparison test showed that permanent management problems private property exploitation methods are low from exploitation methods collective property and council property. So Friedman test results showed that with the rank category index of problems permanent management of rangeland time stop livestock mid excessive pasture with average 9.23 and the number of livestock over rangeland capacity in the region with average 8.01, respectively, the uttermost rank or impacts than the other indexes on rangeland permanent management in watershed land. So with use from Kruskal Wallis test evaluated and compared each one of rangeland permanent management indexes in exploitation different methods. Generally recommended to reduce problems in watershed areas of before Projects of reform and reducing, recognizing systems, common law and the demands of exploitation more attention and emphasis management and experts. 277 286 حمید رضا سعیدی گراغانی Hamid Reza Saeidi Goraghani دانشجوی کارشناسی ارشد مرتعداری، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران Iran hamidsaidi65@yahoo.com قدرت اله حیدری Ghodrat alah Heydari استادیار دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران Iran q_heydari@yahoo.com حسین بارانی Hossein Barani دانشیار دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران Iran baranihossein@yahoo.com سید زکریا علوی Zakaria Alavi دانش آموخته کارشناس ارشد مرتعداری، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه مازندران، ایران Iran miram.zakaria@yahoo.com Damavand Summer Rangeland Watershed land management Questionnaire Exploitation Methods

0 بررسی آثارِ تخریبی و پتانسیل‌های استفاده از آتش به عنوان ابزار مدیریتی پوشش گیاهی مراتع نیمه‌استپی An investigation on detrimental effect and potential use of fire as a management tool for plant community composition in semi-steppe rangelands, Chaharmahal and Bakhtiari province https://jrwm.ut.ac.ir/article_35579.html 10.22059/jrwm.2013.35579 0 آتش در مراتع مناطق نیمه‌استپی استان چهارمحال و بختیاری، با توجه به تکرار وقوع و وسعتی که در بر می‌گیرد، یکی از مهم‌ترین عواملی است که ترکیب، تنوع، ساختار، و عملکرد جوامع گیاهی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این مطالعه، با هدف بررسی تأثیر آتش‌سوزی‌های سال‌های 1385، 1387، و 1388 بر ترکیب، تنوع، و چگونگی احیای گونه‌‌های گیاهی و انتخاب دام، در مراتع نیمه‌استپی منطقة کرسنگ استان چهارمحال و بختیاری انجام گرفته است و به دنبال اثبات این موضوع است که آیا، با توجه به شرایط حاکم بر مناطق نیمه‌استپی، می‌توان از آتش به عنوان ابزاری مدیریتی استفاده کرد یا خیر؟ در آتش‌سوزی‌‌های رخ‌داده، در سال‌های مختلف، مناطق حریق و شاهد مشخص و در هر یک از این مناطقْ یک ترانسکت 200 متر‌ مربعی به شکل تصادفی- سیستماتیک مستقر شد. در طول هر ترانسکت، با استفاده از پلات‌های دو متر مربعی، درصد پوشش گونه‌ها، تعداد گونه‌‌های احیاشده بعد از آتش‌سوزی، و تعداد گونه‌‌های چراشده اندازه‌گیری شد. به‌ترتیب، از مقیاس‌بندی چندبُعدی غیرِ متریک و تجزیة واریانس دوطرفه برای بررسی اثر آتش‌سوزی بر ترکیب و تنوع و انتخاب دام استفاده شد. نتایج نشان داد در مناطقی که در سال‌های 1387 و 1388 آتش‌سوزی رخ داده اختلاف معنی‌داری در ترکیب و تنوع پوشش گیاهی در بین مناطق حریق و شاهدِ وجود دارد، ولی این اختلاف در منطقه‌ای که در سال 1385 آتش گرفت وجود ندارد. این موضوع نشان می‌دهد احیای پوشش گیاهی پس از یک دورة چهارساله ممکن خواهد بود. اکثر گونه‌های گندمی، نظیر Agropyron repens و Bromus tomentellus، در سالِ اولِ پس از آتش‌سوزی، به‌ترتیب، 90 و 80 درصد پایه‌‌های سوختة خود را احیا کردند، در حالی که گونه‌‌های بوته‌ای، نظیر Astragalus adscendens و Astragalus susianus، فقط قادر بودند، به‌ترتیب، 60 و 40 درصد پایه‌‌های سوختة خود را احیا کنند. همچنین، نتایج نشان داد در مناطقی که در سال‌های 1387 و 1388 آتش‌سوزی رخ داده دامْ گونه‌های مناطق حریق را به شکل معنی‌داری بیش از مناطق شاهد انتخاب کرد، در حالی که این اختلاف برای منطقه‌ای که بیش از 4 سال از آتش‌سوزی آن می‌گذرد معنی‌دار نبود. اگرچه بعد از یک دورة کوتاه، ترکیب و تنوع پوشش گیاهی به شرایط اولیة خود بازگشت و آتش به جایگزینی علفزار به جای یک بوته‌زار منجر شد و این موضوع باعث افزایش انتخاب دام و احتمالاً عملکرد آن در این منطقه شد، پیشنهاد دادن آتش، به عنوان ابزاری مدیریتی، باید در چارچوب مدیریت کلی مرتع قرار گیرد و استفادة صرف از آن، بدون مدیریت دام و مدیریت انسان در مراتع نیمه‌استپی، به شکست خواهد انجامید. 1 Fire is one of the most important ecological factors in semi-steppe rangelands directing plant community composition, diversity, structure and function of ecosystems. Our primary aim was to examine the effect of fire on plant community composition, diversity, plant species restoration and animal selectivity in semi-steppe rangeland in Karsanak region, Chaharmahal & Bakhtiari province in years 2005, 2008 and 2009. To do so, sampling was performed in burned and control areas using quadrates (2*2 m) installed along a 200 meter transect and plant cover, number of restored and grazed plant species estimated within them. There was a significant difference in plant community composition and diversity between the burdened and control areas in years 2008 and 2009. However, no significant difference was observed for year 2005. This may confirm that a four year period is needed to restore vegetation after fire. Most of graminoids species such as Agropron repense and Bromus tomentellus were restored by 90 and 80 percent respectively whereas, shrub species such as Astragalus adcendense and Astragalus susianus restored by 60 and 40 percent just one year after fire. The results also showed that animals selected burdened areas significantly more than controls in areas burned in 2008 and 2009, while the selectivity was the same for control and burned areas in 2005. 287 298 پژمان طهماسبی Pejman Tahmasbi استادیار گروه مرتع و آبخیزداری دانشکدة منابع طبیعی و علوم زمین دانشگاه شهرکرد Iran pejman.tahmasebi@nres.sku.ac.ir Fire Non-metric Multidimentional scaling Plant composition Plant diversity Random-systematic Rangeland rehabilitation

0 بررسی منابع رسوب حوزه های آبخیز بر اساس روش انگشت نگاری Investigation of sediment sources of Drainage Basin by fingerprinting Method https://jrwm.ut.ac.ir/article_35580.html 10.22059/jrwm.2013.35580 0 با توجه به موفقیت روش انگشت نگاری در تهیه سریع و کم هزینه اطلاعات در مورد منابع رسوب، در این تحقیق از روش مذکور در سه زیرحوضه عمروان، عطاری و علی آباد که از زیر حوضه های حوزه آبخیز چاشت خوران در استان سمنان می باشد، استفاده شده است. پس از جدا کردن ذرات زیر 63 میکرون و اندازه گیری 15 خصوصیت منشایاب ابتدا از روشهای آماری مقایسه میانگین ها و تحلیل تشخیص برای تعیین خصوصیاتی که به بهترین نحو منابع رسوب را از هم تفکیک می کنند، استفاده شد. در مرحله بعد با حداقل کردن مدلهای چندمتغیره ترکیبی توسط روشهای بهینه سازی، سهم هر منبع تعیین گردید. بر اساس نتایج آنالیز تابع تشخیص (DFA) در حوضه آبخیز عمروان چهار خصوصیت شامل Co، Ph، Kaolinite و K به عنوان ترکیب بهینه شناخته شده است که توانسته صد در صد منابع رسوب را تفکیک کنند. در حوضه آبخیز علی آباد پنج پارامتر به عنوان ترکیب بهینه شناخته شده است که عبارتند از Na، XLf، Ca، Co و Smektite. این ترکیب نیز توانسته صد درصد منابع رسوب را تفکیک کند. در حوضه آبخیز عطاری ترکیب بهینه شامل چهار پارامتر Na، Co، XLf و Kaolinite بوده که توانسته اند 7/91 درصد منابع رسوب را تفکیک کنند. نتایج حاصل از مدلهای چند متغیره ترکیبی محاسبه شده نشان می دهد سازند قرمز بالایی در حوضه های عمروان، عطاری و علی آباد به ترتیب با 9/35، 53/23 و 64/86 درصد بالاترین سهم را در تولید رسوب داشته و بنابراین باید برنامه های مدیریت وکنترل رسوب بر روی این منابع متمرکز گردد. 1 Due to successes of fingerprinting method in producing rapid and low-cost information of sediment sources, in this research this method was used in three sub-cathments of Chasht-Khoran Basin in Semnan Province: Amrovan, Atari and Ali-Abad. Samples below 63 μm were separated and 15 fingerprinting propertis was measured. In the first stage comparison of means and differentiation analysis were used for determination of the characteristics that can differentiate sediment source as well as possible. In second stage, by minimizing composite multivariate model by optimization methods, the share of each source was determined. The results shown that, in Amrovan Catchment, For properties consisting of Co, Ph , Kaolinite and K were recognized as optimum composition of sediment tracers which could differentiate sediment source completely. In Atary Catchment, the optimum composition of tracers are Na, Co, XLF and kaolinite which differentiate source by %91.7. In Ali-Abad Catchment five parameters were recognized as optimum composite which are :Na, XLF, Ca, Co and smectit which completely differentiated sediment sources. The results of calculated composite multivariate model have shown that Upper Red formation in Amrovan, Atari and Ali-Abad Sub-Catchment has the highest share in sediment production. The sediment production in these three sub catchment are as follows:35.9, 23.53 and 86.64% respectively. Therefore sediment management and control strategies should be performed on these sources. 299 306 سادات فیض نیا Sadat Feiznia استاد دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران Iran sfeiznia@ut.ac.ir اصغر کوهپیما Asghar Kouhpeima باشگاه پژوهشگران جوان، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران Iran aakouhpeima@yahoo.com حسن احمدی Hasan Ahmadi استاد دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران Iran ahmadi2@ut.ac.ir علی اصغر هاشمی Ali Asghar Hashemi مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی سمنان ، سمنان ، ایران Iran Finger-Printing optimum composition Kruskal-Wallis Discrimination Fanction Analysis

0 بررسی نیرو‌‌های محرک انسانی مؤثر بر تغییرات کاربری سرزمین (مطالعه موردی: روستاهای سیدمحله و دراسرا- تنکابن) Investigation of the human deriving forces affecting land use change (Case study: Seyed mohaleh and Drasara villages – Tonekabon city) https://jrwm.ut.ac.ir/article_35581.html 10.22059/jrwm.2013.35581 0 جهت مدیریت منابع طبیعی و محیط زیست و برنامه‌ریزی برای کاربری سرزمین، تهیة نقشه‌‌‌های کاربری سرزمین و، همچنین، شناخت توان و استعداد سرزمین ضروری است. از طرفی، شناخت نیرو‌‌های محرک انسانی نیز در تغییرات کاربری سرزمین لازم است. پژوهشِ حاضر در دو روستای سیدمحله و دراسرا، از توابع شهرستان تنکابن، انجام گرفت. نخست نقشه‌‌‌های کاربری سرزمین مربوط به سال‌‌‌‌های 1366 و 1387، به‌ترتیب، با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای TM و IRS تهیه شد. سپس، با استفاده از روش پیمایشی، نیرو‌‌های محرک انسانی مؤثر بر تغییرات کاربری زمین در روستا‌‌ی سیدمحله و دراسرا بررسی گردید. بر اساس نتایج این پژوهش، می‌توان بیان نمود که در روستای سیدمحله و دراسرا درصد زیادی از جنگل‌ها تخریب شده و جای خود را به زمین‌‌‌‌های مسکونی و کشاورزی داده است. مهم‌ترین عامل تغییر کاربری در روستای سیدمحله و دراسرا مشکلات اقتصادی مردم (درآمد کم و نداشتن پشتوانة مالی) و به‏صرفه‌نبودن فعالیت‌‌‌های کشاورزی است. رکود بازار ملک و قیمت زمین، در چند سال اخیر، مهم‌ترین نیروی بازدارندة تغییرات کاربری سرزمین است که می‌توان با تدوین قانونی کارآمد در خصوص کاربری زمین و با حمایت (حمایتِ دولت) از کشاورزان و باغداران از تغییرات شدید کاربری اراضی در منطقه جلوگیری کرد. توریستی‌بودن منطقه، افزایش قیمت زمین، و بیکاری نیز جزو عوامل مهمی است که سبب تشدید تغییرات کاربری سرزمین، تخریب جنگل‌ها، و تبدیل آن‌ها به زمین‌‌‌های کشاورزی شده است. 1 Providing of landing use maps and detecting of land capacity are required to manage of natural resources and environment and planning of land use. On the other hand, it is necessary to detect of the human deriving forces affecting land use change. In this research, we selected Seyed mohaleh and Drasara villages in Tonekabon city. First, were provided the land use maps in 1987 and 2008 by using TM and IRS Satellite images. Second, were investigated the human deriving forces affecting land use change through survey methods. According to results of this research can state that had been destroyed much percents of forests and added residential and agricultural lands in two villages. The most important of land use changes in two villages related to the economic problems (low income) and the economic loss of agricultural activities. Recently, the most important deterrent forces of land use changes are the property market downturn and land price that can prevent of severe changes in land use through the implementation of efficient land use law and supporting of farmers and gardeners in this region. Moreover, the most important indicators in the intensification of land use changes are being a tourist area, increasing of land price and unemployment. 307 320 علی اکبر مهرابی Ali Akbar Mehrabi استاد گروه آبخیزداری دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات Iran amehrabi@ut.ac.ir محمد محمدی Mohammad Mohammadi دانشجوی کارشناسی ارشد مرتعداری دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران Iran m_1362iran@yahoo.com محسن محسنی ساروی Mohsen Mohseni Saravi استاد دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران Iran msaravi@ut.ac.ir محمد جعفری Mohammad Jafari استاد دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران Iran jafary@ut.ac.ir مهدی قربانی Mehdi Ghorbani استادیار دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران Iran mehghorbani@ut.ac.ir Forest Land Use human deriving forces land price and Tonekabon