2021-10-18T15:09:16Z https://jrwm.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=10245

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 روناک احمدی قدرت اله حیدری غلامرضا خوش فر هدف از این تحقیق شناسایی عوامل مؤثر بر مشارکت بهره‌برداران در عملیات اصلاح و احیای مرتع چقاکدو در شهرستان سرپل‌ذهاب- استان کرمانشاه است. تحقیق از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش تحقیق، علی- همبستگی است. برای داده‌پردازی علاوه بر آمار توصیفی و ضریب همبستگی، از آماره‌های استنباطی نظیر رگرسیون چندگانه و تکنیک تحلیل مسیر استفاده شده است. نتایج حاصل از ضریب همبستگی نشان داد که متغیرهای حضور در جلسات عمومی، روابط صمیمانه با همسایگان، تسلط مروجین بر مباحث فنی، ارئه خدمات ترویجی در زمینه اصلاح و احیای مرتع، واگذاری مسئولیت بخشی از برنامه‌ها به بهره‌برداران، عضویت در سازمان‌های محلی، آشنایی بهره‌برداران با برنامه‌ها و شرکت در دوره-های آموزشی و ترویجی دارای بیشترین همبستگی با میزان مشارکت بهره‌برداران در اصلاح و احیای مرتع هستند. نتایج رگرسیون چندگانه به شیوه Enterبر روی متغیرهای زمینه‌ای نشان‌دهنده آن است که متغیر سطح تحصیلات، بیشترین اثر مثبت و مستقیم (281/0) و بیشترین اثر مثبت و کل (357/0) را بر میزان مشارکت بهره‌برداران دارد، همچنین تعداد دام، تعداد افراد تحت تکفل و درآمد در اولویت‌های بعدی قرار دارند. در بین متغیرهای زمینه‌ای سن و سابقه بهره‌برداری دارای اثر منفی (482/0- و 468/0-) بر مشارکت بهره‌برداران در اصلاح و احیای مرتع هستند. بنابراین توجه خاص به عوامل مذکور می‌تواند در دستورکار مدیران و برنامه‌ریزان قرار گیرد و زمینه‌های مشارکت هر چه بیشتر بهره‌برداران را در اصلاح و احیای مراتع، در هر منطقه فراهم آورد. مشارکت بهره‌برداران اصلاح و احیای مرتع مرتع چقاکدو استان کرمانشاه 2020 08 22 227 238 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78079_8b23c1ef2afa21f72f51ecb4dde809e9.pdf

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 خالد اوسطی حامد جنیدی ناهید عزیزی پیش‌بینی عملکرد گونه­های مرتعی، یکی از ابزارهای کارا در برنامه­ریزی و سیاست‌گذاری منابع طبیعی هر کشور اسـت. متغیرهای آب و هوایی از جمله بارش و دما، نقش مهمی در پیش‌بینی تولید گونه­های مرتعی دارند. در این تحقیق، به منظور تعیین اثرات خشکسالی بر تولید گونه­های گیاهی شاخص مراتع قوشه استان سمنان، اندازه­گیری تولید گونه­های شاخص منطقه در 30 پلات دو متر مربعی واقع بر دو ترانسکت به روش قطع و توزین و در یک دورۀ ده ساله (بین سال­های آبی 85-1384 تا 94-1393) انجام شد. در مرحلۀ بعد، ضمن محاسبۀ چندین شاخص خشکسالی و بررسی ارتباط بین مقادیر تولید گونه­های مرتعی و مقادیر شاخص­های خشکسالی، مدل پیش‌بینی تولید در منطقۀ مورد بررسی براساس مقادیر شاخص­های خشکسالی مد نظر قرا گرفت. براساس مقادیر شاخص­های خشکسالی SIAP، PNPI و Z - Score، در دورۀ ده ساله مورد بررسی، چندین دورۀ ترسالی و خشکسالی حادث شده است. بررسی روابط بین مقادیر تولید و شاخص­های خشکسالی نشان داد که بهترین مدل خطی یک متغیرۀ ارائه شده برای تولید کل، مربوط به شاخص­های SIAP و Z – Score با 1/0= RRMSE بود که 53 درصد تغییرات تولید را در سطح اعتماد 95 درصد توجیه نمودند. اثر دوره­های خشکسالی و ترسالی بر مقادیر و تولید گونه­های مورد بررسی متفاوت بوده است، به­طوری­که نوسانات سالانۀ تولید برای گونه‌های یکساله بسیار شدید (بین 1 تا 11 درصد تولید کل سالانه) و برای گونه­های چندساله و درختچه­ای بسیار ناچیز بوده است. حساسیت گونه­ها به نوسانات سالانۀ بارش و دوره­های خشکسالی، ارتباط نزدیکی با ساختار و عمق ریشه­دوانی گونه­ها دارد. با توجه به نتایج این تحقیق، گونه­های Zygophyllum eurypterum، Stipa barbata و Ephedra intermedia و Artemisia sieberi به عنوان گونه­های پیشنهادی در اصلاح و احیاء مراتع مورد مطالعه توصیه می­شوند. بارش تولید مراتع رگرسیون خطی یک متغیره شاخص‌های خشکسالی SIAP‌ Z-Score 2020 08 22 239 255 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78080_649a5cf53335c456bb26671a6aa8e42d.pdf

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 عباسعلی آروین مرتضی خداقلی سوسن مؤذنی آویشن یکی از مهم­ترین گیاهان دارویی است که تعدادی از گونه‏های آن بومی ایران هستند. با توجه به لزوم حفظ و گسترش آویشن، نیازهای اقلیم رویشی این گیاه مورد مطالعه قرار گرفته است. برای این منظور 52 پارامتر اقلیمی مؤثر بر رویش آویشن در 30 ایستگاه هواشناسی استان اصفهان و استان­های همجوار مورد استفاده قرار گرفت. برای تعیین مهم­ترین عوامل مؤثر بر رویش آویشن از تحلیل عاملی به روش تجزیۀ مؤلفه­های اصلی با دوران واریماکس استفاده شد. تعیین مناطق اقلیم ­رویشی گیاه آویشن با استفاده از تکنیک سلسله مراتبی، پنج ناحیۀ اقلیمی را تشخیص داد که با توجه به پارامترهای اقلیمی مؤثر، به نام­های، ناحیۀ پر بارش و سرد، نیمه­خشک ­و سرد، خشک و بادی، خشک و ابری و خشک و گرم نام­گذاری گردید. عامل دمای سرمایش با میانگین امتیاز 55/2 بیشترین تأثیر مثبت و عامل باد با میانگین 28/0- با بالاترین امتیاز منفی در پراکنش گونۀ آویشن دنایی در مناطق دارای گونه داشته است. عامل بارش با میانگین امتیاز 8/0 در رتبۀ دوم امتیاز در مناطق واجد گونه دارا می­باشد. در مجموع عوامل دمای سرمایشی و بارش مهم­ترین عامل در رشد و پراکنش این گونه می­باشد که در ناحیۀ اقلیمی پربارش و سرد و نیمه­خشک سرد دارای اثر مثبت می­باشد. آویشن تحلیل عاملی عناصر اقلیمی استان اصفهان 2020 08 22 257 272 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78081_50d3a5c9e07bfe7d3d23479ef747fb43.pdf

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 هسل پوری واحدبردی شیخ حسن یگانه تحقیق حاضر با هدف مکان‌یابی مناطق مناسب استحصال آب باران در سطح مراتع شمال شهرستان آق‌قلا برای تأمین آب شرب مورد نیاز دام با استفاده از معیارهای تأثیرگذار و سیستم­های تصمیم­گیری چندمعیاره صورت گرفت. با استفاده از روش تلفیق سیستم‌های تصمیم‌گیری چند معیاره و نرمال سازی داده‌های رستری پیوسته در محیط GIS نسبت به تهیۀ نقشۀ پتانسیل استحصال آب باران اقدام گردید. برای مکان‌یابی مناطق دارای پتانسیل استحصال آب باران از روش امتیازدهی وزنی خطی (WLC) در بازۀ صفر الی یک و به روش MCE در محیط GIS و معیارهای فاصله از منابع آب، فاصله از دامداری، تراکم دام در سامان عرفی، شاخص نرمال‌شدۀ تفاوت پوشش گیاهی (NDVI)، فاصله از جاده، درصد شیب، فاصله از مناطق مسکونی و بافت خاک استفاده شده است. نتایج به­دست آمده از این تحقیق نشان می‌دهد که در حدود 2/5 از منطقۀ مورد مطالعه پتانسیل مناسب برای استحصال آب باران به منظور تأمین آب شرب دام را دارد. همچنین نتایج نظرسنجی از بهره­برداران نشان داد که از بین 107 بهره‌بردار مراتع منطقه، حدود 70 درصد، تمایل به احداث و استفاده از سامانه‌های استحصال آب باران دارند اما هزینه‌های بالای احداث آن را مانع اصلی می­دانند. تأمین آب تخریب مرتع آب شرب دام تصمیم‌گیری چند معیاره تمایل بهره‌برداران 2020 08 22 273 291 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78082_83a76de39dff3751b72111429613e945.pdf

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 وحید چیت ساز علی اکبر نظری سامانی سعید سلطانی سادات فیض نیا پدیده‌های فرسایش و رسوب دو پدیده اجتناب‌ناپذیر حوزه‌های آبخیز هستند. در این پژوهش به منظور مدلسازی تعیین بار معلق رسوب 69 حوزه موجود در حوزه‌های آبخیز کارون بزرگ و کرخه ابتدا اطلاعات 30 نوع ویژگی فیزیوگرافیکی، ژئومرفولوژیکی، پوشش گیاهی و اقلیمی برای تجزیه و تحلیل آماری استفاده شد. با استفاده از تجزیه مؤلفه‌های اصلی، ماتریس خصوصیات به 8 ویژگی عامل مبنا شامل: رسوب سالانه، مساحت، محیط، طول آبراهه اصلی، رلیف حوزه، متوسط ارتفاع در 85% بالایی آبراهه اصلی، ارتفاع موقعیت 15% پایینی طول آبراهه اصلی و تعداد زمین لغزش در هر حوزه تقلیل یافت. حوزه‌های موجود بر اساس ویژگی‌های منتخب به 6 گروه همگن تقسیم و با استفاده از رگرسیون چند متغیره گام به گام مدلسازی رسوب‌دهی حوزه‌ها انجام شد. بر اساس منحنی‌های جرم مضاعف بین داده‌های رسوب-بارش، از بین 35 ایستگاه که در بالا دست خود دارای انواع سد‌های مخزنی بودند، رسوب‌دهی 29 ایستگاه تحت تأثیر سدهای بالا دست خود قرار داشتند. نتایج نشان داد که سدهای بزرگ می‌توانند بر عملکرد رسوب پایین دست خود تا طول 98 کیلومتری رودخانه تأثیر بگذارد. همچنین در هر گروه ترکیب خاصی از ویژگی‌ها بر روی رسوب‌دهی حوزه‌ها تأثیر گذار هستند. بر اساس شاخص های اعتبارسنجی ، مدل‌های به دست آمده دارای کارایی بالایی هستند (ضریب نش ساتکلیف 72/0 و ضریب تبیین 71/0). بطور کلی، ویژگی‌های فیزیوگرافی حوزه مانند محیط، مساحت، طول آبراهه اصلی و رلیف حوزه نسبت به سایر عوامل اقلیمی، پوشش‌گیاهی و زمین‌شناسی منطقه از درجه اهمیت بیشتری برخوردارند و کل واریانس تبیین شده توسط ویژگی‌های ذکر شده 3/87 درصد است. مدلسازی تجزیه مؤلفه‌های اصلی خوشه‌بندی حوزه‌های آبخیز کارون بزرگ و کرخه 2020 08 22 293 303 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78083_81876f52606b2e1328a149103c75ed31.pdf

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 سید علیرضا حسینی حسن خسروی حمید غلامی یحیی اسماعیل‌پور آرتمی سردا تغییر کاربری اراضی و تغییر پوشش زمین، از مهم‌ترین مباحث زیست محیطی مورد توجه در دنیا می­باشند. چنین تغییراتی معمولاً در اثر عوامل طبیعی و فعالیت­های انسانی ایجاد می­شود. مناطق ساحلی در جهان از اهمیت اکولوژیکی، اقتصادی و سیاسی زیادی برخوردارند. در پژوهش حاضر روند تغییرات کاربری اراضی مناطق ساحلی جنوب ایران شامل سه استان سیستان بلوچستان، هرمزگان، بوشهر طی دورۀ 31 ساله (1367 – 1398) مورد بررسی قرار گرفت. در این راستا از تصاویر ماهواره­ای لندست، سنجنده­های TM، ETM+ و OLI و از روش حداکثر احتمال نیز برای طبقه­بندی تصاویر ماهواره­ای استفاده گردید. همچنین جهت اثرگذاری طبقات کاربری اراضی بر روند تخریب سرزمین از شاخص­های پوشش گیاهی (SAVI) و شاخص شوری (SI1)  استفاده شد. نتایج روند تغییرات کاربری اراضی نشان داد که تغییرات طبقات کاربری مناطق انسان ساخت و اراضی شور به عنوان پویا­ترین طبقات کاربری به ترتیب، روند افزایشی 72/2 و 14/1 درصد را دنبال می­کند. یافته‌های تحلیل رگرسیونی چند متغیره نشان داد، سه متغیر پوشش گیاهی، اراضی شور و مناطق انسان ساخت و چهار متغیر پوشش گیاهی، اراضی شور، مناطق انسان ساخت و ماسه­زار به ترتیب 3/22 و 8/37 درصد تغییرات متغیر وابسته شاخص‌های پوشش گیاهی و شوری را تبیین می­کنند. بنابراین در بیش از 60 درصد تغییرات، دیگر متغیرهای محیطی اثر گذار می­باشند. از این رو با توجه به نتایج به­دست آمده از مساحت طبقات کاربری و تحلیل رگرسیونی و روند متوسط تغییرات­SAVI  و SI1 که در آن، طبقۀ کاربری پوشش گیاهی و SAVI روند کاهشی و طبقۀ اراضی شور و SI1 روند افزایشی را نشان می­دهد، می­توان نتیجه گرفت که تغییرات کاربری اراضی پدیده­ای است که خدمات اکوسیستم را تغییر می­دهد که تقریباً اثرات آن غیرقابل جبران و برگشت ناپذیر می­باشد. این نتیجه‌ای جز بهم خوردن تعادل اکوسیستم و تشدید روند تخریب سرزمین در مناطق ساحلی به همراه نخواهد داشت. تخریب سرزمین کاربری اراضی مدل رگرسیونی SAVI SI1 خلیج فارس 2020 08 22 305 320 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78084_c5935165313e3c0ed2e38cdcb5f18786.pdf

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 مه رو ده بزرگی محمد جعفری آرش ملکیان غلامرضا زهتابیان سید رشید فلاح شمسی در کشور ایران، با وجود شرایط آب و هوایی خشک و نیمه­خشک، استفادۀ بهینه از منابع محدود آب و خاک از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. آنچه به عنوان تخریب سرزمین از آن یاد می­شود، نتیجۀ سیاست­های نادرست در مدیریت اراضی است که نمونۀ بارز آن در حوزۀ آبخیز بختگان به چشم می­خورد. عوامل و دخالت­های انسانی و نیز تغییر اقلیم و پدیدۀ خشکسالی در سال­های اخیر و نیز بسیاری عوامل دیگر سبب شده تا این حوزه از نظر منابع آبی و خاکی به شدت تخریب شده و حیات تالاب بختگان در معرض نابودی قرار گیرد. در این مطالعه سعی گردید تا ضمن شناسایی عوامل و پارامترهای اکولوژیکی طبیعی و نیز عوامل انسانی مؤثر در تخریب و آسیب­پذیری حوزه، با استفاده از روش طبقه­بندی فازی، روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و قابلیت­های مدل­سازی سامانۀ اطلاعات جغرافیایی (GIS)، از داده­های حاصل از معیارها و لایه­های مؤثر استفاده شده و میزان آسیب­پذیری و تخریب اراضی در سطح حوزۀ تعیین گردد. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می­دهد، میزان تخریب و ناپایداری اراضی در سطح حوزه دارای گسترش زیادی (48% از مساحت حوزه) است، اما آسیب­پذیری در بخش­های مرکزی و پایین دست حوزه و غالباً در محدوده­های تحت دخالت عوامل انسانی مانند تراکم زیاد جمعیت، مصرف و بهره­برداری آب در بخش کشاورزی، مدیریت­های نادرست در کاربری اراضی منطقه و نیز سدها و بندهای احداث شده ایجاد گردیده است و همچنین عوامل و پارامترهای انسانی دارای نقش پررنگ­تری در تخریب و آسیب­پذیری منطقه در مقایسه با عوامل اکولوژیکی و محیطی دارا می­باشند. طبقه بندی فازی فرایند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) سامانۀ اطلاعات جغرافیایی (GIS) حوزۀ آبخیز بختگان 2020 08 22 321 335 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78085_6e3bda76f06ccd1e1f6ce5469355924d.pdf

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 فریبا زکی زاده علیرضا مقدم نیا علی سلاجقه عبدالله اردشیر در طی چند دهۀ گذشته با توجه به رشد جمعیت و توسعۀ شهری، رواناب شهری افزایش یافته و منجر به مشکلات مختلفی از جمله آبگرفتگی معابر سطح شهر، انتشار آلودگی­های زیست محیطی و خطرات ناشی از گسترش سیلاب شده است. به منظور مدیریت رواناب شهری لازم است میزان رواناب به درستی برآورد گردد. از جمله مدل­های پرکاربرد برای برآورد رواناب شهری مدل  SWMMاست. هدف تحقیق حاضر، ارزیابی کارایی مدل SWMM در شبیه­سازی دبی جریان در حوزۀ آبخیز شهری در منطقۀ 22 تهران است. در ابتدا پارامترهای مورد نیاز مدل محاسبه شد. برای واسنجی و ارزیابی مدل، رواناب متناظر با سه واقعۀ بارندگی در خروجی حوزه اندازه­گیری شد و با رواناب شبیه­سازی شده توسط مدل مقایسه شد. نتایج به­دست آمده از واسنجی مدل نشان داد که شبیه­سازی دبی در هر دو واقعۀ مورد بررسی، انطباق خوبی با داده­های مشاهده­ای دارد. از فرآیند واسنجی برای برآورد مقدار بهینۀ پارامترهای ورودی مدل استفاده شد. نتایج ارزیابی مدل SWMM کارایی و دقت مدل را با مقدار نش ساتکلیف 72/ 0 تأیید می­کند. همچنین مقدارRSR  برای ارزیابی مدل 53/. به دست آمد که نشان­دهندۀ قابل قبول بودن مدل است و نشان می­دهد که مدل مذکور قابلیت شبیه­سازی رواناب شهری را دارد و می­توان از این مدل برای طرح­های مدیریت رواناب شهری و طراحی شبکۀ زهکشی رواناب شهری منطقۀ مورد مطالعه استفاده نمود. تحلیل حساسیت رواناب شهری صحت سنجی مدل SWMM واسنجی 2020 08 22 337 346 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78086_fe6b56c88c92c64023232f04940235cf.pdf

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 اردوان قربانی شاهین شفاهی مهدی معمری اکبر قویدل احسان زند اصفهانی هدف این تحقیق که در سال 1396 انجام شد بررسی تأثیر قرق 25 ساله بر عملکرد اندام‌های هوایی و زیر‌زمینی گونۀ‌ Trifolium pratense بوده است. در مراتع منطقۀ شغال دره اردبیل سه مکان در داخل و سه مکان در خارج قرق کاملاً نزدیک هم انتخاب شد. در هر مکان سه ترانسکت 100 متری مستقر و از سطح 10 پلات یک مترمربعی خصوصیات پوشش گیاهی (تولید کل، درصد تاج پوشش کل و تاج پوشش پهن‌برگان علفی) اندازه‌گیری شد. به منظور انتخاب پایه‌های T. pratense و اندازه‌گیری پارامترهای مورد بررسی (اندازه‌گیری تأثیر قرق بر عملکرد اندام‌های T. pratense) علاوه بر ترانسکت‌های قبل، در هر مکان سه ترانسکت 50 متری (تصادفی) مستقر شد. در امتداد هر ترانسکت 10 نقطۀ تصادفی انتخاب شده و نزدیک‌ترین گونه به T. pratenseمشخص شد. طول ریشه، ساقه، گل‌آذین، ارتفاع و قطر یقه T. pratense ثبت شد. گل‌آذین، ساقه و ریشۀ  T. pratense انتخاب‌شده قطع‌ و پس از هواخشک شدن‌ با ترازوی دقیق وزن شد. نتایج نشان داد تولید کل در داخل قرق (06/2413 کیلوگرم در هکتار) اختلاف معنی‌داری با خارج قرق (84/963 کیلوگرم در هکتار) داشت (01/0P<). تولید T. pratense در داخل قرق (84/99 کیلوگرم در هکتار) اختلاف معنی‌داری با خارج قرق (75/22 کیلوگرم در هکتار) داشت (01/0P<). اثر متقابل قرق و طبقات ارتفاعی بر تاج پوشش (کل و پهن برگان علفی‌)، تعداد گل‌آذین، قطر یقه، وزن اندام‌های گیاه (01/0P<) و تلاش بازآوری (05/0P<) معنی‌دار بود. به‌طورکلی نتایج نشان ‌داد که قرق سبب افزایش تاج پوشش گیاهی و تولید کل گیاهان شد. همچنین، عملکرد اندام‌های هوایی و زیرزمینی در گونۀ T. pratenseدر داخل قرق بیش‌تر از خارج قرق بوده است. بالا بودن عملکرد اندام‌های هوایی و زیرزمینی این گیاه شاخص در داخل قرق، می‌تواند بیانگر وجود تعادل و پایداری مراتع قرق‌شده باشد. طول گل‌آذین تلاش بازآوری Trifolium pratense عملکرد گیاه قرق 2020 08 22 347 365 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78087_b02300a406171ca316d276578f0af139.pdf

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 حسین صائمی پور آرش ملکیان مهدی رمضان زاده لسبوئی امروزه سرمایه اجتماعی یکی از عوامل اصلی در توسعه پایدار کشورها می‌باشد و بعد اجتماعی توسعه پایدار بدون توجه به مشارکت و بعد اجتماعی آن محدوده امکان پذیر نمی‌باشد. در این تحقیق سعی شده است از طریق روش تحلیل شبکه و شاخص-های سطح کلان و خرد شبکه ذینفعان محلی (بهره‌برداران منابع آب) سامان عرفی تلوبین در شهرستان میامی استان سمنان، میزان سرمایه اجتماعی شبکه سنجش و همچنین قدرت‌های اجتماعی و رهبران محلی موثر در تحقق توسعه پایدار محلی مشخص شوند. نتایج نشان می‌دهد که میزان سرمایه اجتماعی بر اساس پیوندهای اعتماد و مشارکت به ترتیب در حد متوسط و ضعیف بوده و سرمایه اجتماعی در این روستا متوسط رو به ضعیف سنجش شده است. بر اساس نتایج بدست آمده می‌توان استدلال نمود تقویت اعتماد و مشارکت اجتماعی دراین روستا جهت افزایش سرعت گردش اطلاعات و منابع و همچنین افزایش یگانگی و اتحاد در بین ذینفعان الزامی است تا از این طریق بتوان توسعه پایدار محلی را به شکلی مطلوب در منطقه مستقر ساخته و به موفقیت در این زمینه دست یافت. همچنین بر اساس نتایج بدست آمده، کنشگران Gh-Ar و Mo-Ar قدرت کلیدی در بین بهره‌برداران سامان عرفی تلوبین شناخته شدند. این افراد به دلیل اقتدار و نفوذ اجتماعی بالا می‌توانند نقش مهمی در جهت ایجاد ارتباط بین نهادهای دولتی و سایر بهره‌برداران در جهت تحقق توسعه پایدار روستایی ایفا کنند. سرمایه اجتماعی توسعه پایدار محلی تحلیل شبکه اجتماعی روستای تلوبین 2020 08 22 367 377 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78088_fbe3965e6e0f256b3e0a3c62dfabca18.pdf

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 منیرالسادات طباطبایی زاده علی اکبر کریمیان محمد متینی زاده محمد هادی راد سید کاظم صباغ همزیستی قارچ‏های میکوریز آربسکولار با ریشۀ گیاهان نقش مهمی در پایداری و توسعۀ جوامع گیاهان داروئی در اکوسیستم‏‏هایی که فشارهای فیزیکی و اکولوژیک بر آن­ها حاکم است، دارد. در این بین گیاه کلپوره یکی از مهم­ترین گیاهان داروئی است که در این اکوسیستم‏ها دیده می‏شود. در این مطالعه، بعد از شناسایی سه گونۀ قارچ میکوریز G. rosea، S. constrictum، G. intraradices که در خاک ناحیۀ ریشۀ گیاه کلپوره در مرتع غالب بود، اقدام به تکثیر اسپورها به صورت مجزا و ترکیبی از قارچ‏ها شد. سپس اسپورهای تکثیر یافته با بذور گیاه کلپوره در قالب طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار در محیط گلخانه تلقیح شدند که پس از پایان دورۀ رشد، از نظر ارتفاع ساقه اصلی بین تیمار قارچ G. intraradices و دیگر تیمارها اختلاف معنی‏داری وجود داشت. از نظر وزن­تر و خشک اندام هوایی و وزن خشک ریشه نیزاختلاف معنی‏داری وجود داشت به طوری که بیشترین وزن­تر و خشک اندام هوایی با (34/4 و61/1 گرم) و وزن خشک ریشه با (7/0گرم) مربوط به تیمار ترکیبی از قارچ‏ها بود که با دیگر تیمارها اختلاف معنی‏داری را نشان داد. همچنین تیمار ترکیبی از قارچ‏ها بیشترین غلظت کاروتنوئید با (32/7 درصد) را نیز به خود اختصاص داد. تمام تیمارهای قارچی نیز، غلظت کلروفیل a را نسبت به شاهد به طور معنی‏داری افزایش دادند. بدین ترتیب نتای  بیانگر آثار مفید رابطۀ همزیستی میکوریزی در گیاه کلپوره است که در این بین استفاده از ترکیبی از این قارچ‏ها می‏تواند به مراتب تأثیر بیشتر و بهتری در بهبود شرایط رشد گیاه داشته باشد. قارچ میکوریز آربسکولار همزیستی میکوریزی ویژگی‏های مورفوفیزیولوژیک گیاه کلپوره (Teucrium polium L.) 2020 08 22 379 391 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78089_f989f797ce56311e53fd225081c2bbe0.pdf

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 سادات فیض نیا ربانه روغنی سعید سلطانی ذرات گردوغبار به دلیل دستیابی به سیستم تنفس انسان تأثیرات مخربی بر سلامت انسان به­ویژه در مناطق شهری و صنعتی دارند. بنابراین پایش ذرات گردوغبار و بررسی روند مکانی و فصلی آن اهمیت ویژه‌ای دارد. هدف از انجام این تحقیق بررسی تغییرات فصلی و مکانی غلظت ذرات گردوغبار به تفکیک در اندازه‌های PM2.5، PM10 و TSP در حومۀ شهر اصفهان و ارتباط آن با پارامتر‌های هواشناسی می‌باشد. برای این منظور به کمک دستگاه نمونه‌بردار هوا از نوع مکش پایین و روش وزنی غلظت ذرات PM2.5، PM10 و TSP در طی دورۀ یک­ساله (تیر 1394-1395) در سه ایستگاه واقع در شرق، جنوب و غرب شهر اصفهان اندازه‌گیری شد. بر اساس نتایج به­دست آمده، در شرق، جنوب و غرب شهر اصفهان به­ترتیب میانگین غلظت ذرات PM2.5 73، 50 و 23؛ PM10101، 86 و 45؛ TSP 134، 103 و 53 میکروگرم بر مترمکعب بود. میزان غلظت ذرات PM2.5 در تمام ایستگاه‌ها اغلب بیش از حد استاندارد تعیین شده توسط آژانس حفاظت محیط زیست ایالات متحده (US EPA) گزارش شد. همچنین بررسی­ها نشان داد رطوبت نسبی و دما به­ترتیب همبستگی منفی و مثبتی با غلظت ذرات گردوغبار در منطقه داشتند. با این حال میان سرعت باد و غلظت ذرات گردوغبار ارتباط ضعیفی مشاهده شد. به­طور کلی ذرات PM2.5 نسبت به سایر ذرات درشت‌تر همبستگی قوی‌تری با عوامل اقلیمی داشتند. به کمک روش گلباد آلودگی مشخص شد که بادهای غربی و شمال غربی نقش ویژه‌ای در افزایش غلظت ذرات PM2.5 داشتند. نتایج این تحقیق می‌تواند برای مدیران و تصمیم‌گیران در حوزۀ عملیات مقابله با گردوغبار به‌ویژه در عملیات درختکاری و پوشش سبز مفید واقع گردد. ذرات گردوغبار هواشناسی تغییرات زمانی تغییرات مکانی 2020 08 22 393 404 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78090_3d9874861946060d17a7c2eb12d6b04b.pdf

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 زینب محمدی رایگانی کاظم نصرتی فرسایش خاک تشدید شونده تهدید جدی برای پایداری مدیریت منابع زمین و استفاده از منابع آب در بسیاری از مناطق جهان است. پژوهش حاضر با هدف تعیین سهم نسبی منابع رسوب سطحی کاربری کشاورزی و مرتع و زیر سطحی کانال رودخانه در تولید رسوب معلق در طول یک رخداد سیلاب، در حوضۀ کوهستانی کمیش با استفاده از یک روش منشایابی ژئوشیمیایی و مدل غیر ترکیبی بیزی انجام شد. به این منظور، 34 ردیاب ژئوشیمیایی برای ارزیابی منابع اصلی تولید رسوب حوضه شامل اراضی کشاورزی، مرتع و کانال رودخانه (69 نمونه) و همچنین ۱۰ نمونه رسوب هدف برداشت شده در طول یک رخداد سیل در خروجی حوضۀ کمیش اندازه­گیری شد. در این راستا، از دو روش آماری آزمون کروسکال وایلیسو تحلیل تابع تشخیصبه منظور انتخاب ترکیب بهینه ردیاب استفاده شد. نتایج مدل منشایابی رسوب بر اساس عدم قطعیت بیزی نشان داد سهم نسبی رسوب (دامنۀ عدم قطعیت) منابع کاربری کشاورزی و مرتع و کانال رودخانه به ترتیب 8/31 (7/12- 3/50)، 2/33 (5/17-49) و 2/35 (6/25–6/44) درصد است. این نتایج نشان می­دهد منابع رسوب کاربری سطحی و زیرسطحی سهم یکسانی در تأمین رسوبات معلق در طول رخداد سیلاب حوضۀ کمیش دارند. هرچند سهم­ منابع رسوب در طول رخداد سیلاب به طور متناوب بین خاک­های سطحی و زیرسطحی به­صورت جزئی تغییر می­کند. در نتیجه، شیوه­های مدیریت هدفمند باید از طریق کنترل فرسایش و کاربری اراضی این منابع متمرکز شوند تا اثرات آن­ها بر روی نهشته­های رسوب ریزدانه به حداقل برسد. حوزه آبخیز کمیش فرسایش سطحی و زیر سطحی مدل غیر ترکیبی بیسین منشایابی رسوب معلق 2020 08 22 405 421 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78091_b14f8ac3ed08a6747f9216845aa09c8f.pdf

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 جواد معتمدی شکوفه ابراهیمی اسماعیل شیدای کرکج برآورد ذخیرۀ‌ ‌کربن، یکی از ملزومات اساسی به‌‌منظور ارزش­گذاری خدمات اکوسیستم‌‌های مرتعی و ارزیابی اقتصادی ذخیرۀ کربن، در عملیات اصلاح مراتع است. عملکرد گیاهان در مقدار ذخیرۀ کربن، تابعی از ویژگی‌‌های گیاهی، عوامل محیطی و مدیریتی است.از این­رو، ارتباط ذخیرۀ کربن سالانۀ گونۀ Astragalus brachyanus (گون درختچه‌‌ای) با صفات گیاهی، خصوصیات رویشگاهی و مدیریت مرتع، در مراتع کوهستانی راژان، بررسی شد. پنج مکان که گونۀ مذکور در آن پراکنش دارد و از نظر خصوصیات فیزیکی با یکدیگر تفاوت داشتند، انتخاب و بر مبنای نوع مدیریت (قرق یا غیر قرق؛ شدت چرای شدید، متوسط و کم) و جهت جغرافیایی، کُد بندی شدند. در هر مکان، از پوشش گیاهی در داخل 30 پلات 2*2 متر مربعی که با فاصلۀ 10 متر از یکدیگر در امتداد شش ترانسکت‌‌ 50 متری مستقر شدند، اندازه‌‌گیری شد. در هر مکان، 15 پایۀ گیاهی A.brachyanus با ابعاد متنوع، انتخاب و ضمن اندازه‌‌گیری ویژگی‌های مشخصات ظاهری، رشد سال جاری آن­ها جهت برآورد ذخیرۀ سالانۀ کربن، قطع گردید. نمونه‌‌ها جهت برآورد ضریب تبدیل کربن، به آزمایشگاه منتقل شد. از هر مکان، سه نمونه مرکب خاک نیز برداشت شد. عوامل توپوگرافی (شیب، جهت جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا) و مدیریتی (شدت چرا در واحدهای مطالعاتی) نیز در هر مکان، ثبت‌ گردید. به‌‌منظور بررسی ارتباط ذخیرۀ کربن سالانه در بیوماس هوایی با عوامل محیطی و مدیریتی،از رگرسیون حداقل مربعات جزئی استفاده گردید. بر مبنای نتایج، مقدار ذخیرۀ کربن گونۀ A.brachyanusدر تیمارهای مختلف، با یکدیگر تفاوت معنی‌دار داشتند. ذخیرۀ کربن سالانۀ بیوماس هوایی، با قطر تاج، تعداد جست و ارتفاع پایۀ گیاهی، ارتباط مستقیم و با نوع مدیریت (شدت چرا)، ارتباط معکوس دارد. بدین معنا که با افزایش قطر تاج، تعداد جست و ارتفاع پایۀ گیاهی، توان ذخیرۀ کربن سالانه، افزایش و با افزایش شدت چرا، توان ذخیرۀ کربن آن، به شدت کاهش می‌یابد. با توجه به اثر منفی چرای دام بر مقدار ذخیرۀ کربن، مدیریت چرای بهینه به‌‌‌منظور حداکثر سازی ذخیرۀ کربن، ضرورت می‌‌یابد. همچنین به‌‌منظور فراهم کردن زمینۀ افزایش ذخیرۀ کربن گونۀ A.brachyanus، توجه به افزایش مشخصه‌‌های گیاهی در پروژه‌‌های توسعه و گسترش پوشش گیاهی و پروژه‌‌های اصلاح مراتع، ضرورت می‌‌یابد. در این راستا، عملیات پرورشی گون درختچه‌‌ای، باید در جهت افزایش صفات گیاهی و در نتیجه افزایش سطوح فتوسنتز کننده، صورت گیرد. اکوسیستم‌‌های ‌‌مرتعی اصلاح مرتع خدمات و کارکردهای ‌‌طبیعت ذخیرۀ ‌‌کربن گون‌‌زارها 2020 08 22 423 438 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78092_2a4e83b17a768f32d418c3505f5a5c9e.pdf

2020-08-22 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 2 معصومه موقری رودپشتی لیلا خلاصی امین ذرتی پور فرشته یزدان پناه این پژوهش در اطراف چاه نفتی زوئیر خوزستان با هدف بررسی غلظت فلزات سنگین (سرب، مس، روی، کادمیوم) در خاک و دو گیاه Alhagi camelorumو Cornulaca monacanthaو همچنین بررسی پتانسیل گیاه پالایی فلزات سنگین در دو گیاه مذکور صورت گرفت. بدین منظور سه پلات با ابعاد 10 * 10 متر در دو جهت باد غالب و خلاف جهت باد غالب منطقه در سه فاصله از چاه نفتی مستقر گردید. پلات اول در نزدیکی حوضچۀ مواد نفتی و پلات­های دوم و سوم با فاصلۀ 500 متری از پلات قبلی مستقر شد. در هر پلات از گیاه مورد مطالعه با سه تکرار به تفکیک اندام هوایی و ریشه نمونه­برداری انجام گردید. همچنین در پای هر گیاه دو نمونه خاک از عمق­های 0-30 سانتی­متر و 30-60 سانتی­متر و همچنین دو نمونه از دو عمق ذکر شده بین دو پایۀ گیاه برداشت گردید. برای تعیین پتانسیل گیاه­پالایی گیاهان مذکور از شاخص­های فاکتور انتقال (TF)، فاکتور تجمع بیولوژیکی (BCF) و ضریب تجمع بیولوژیکی (BAC) استفاده گردید. به منظور تجزیه و تحلیل داده­ها آزمون­های آماری T-test، آنالیز واریانس و برای مقایسۀ میانگین­ها از آزمون دانکن از نرم­افزار آماری SPSS نسخۀ 16 استفاده شد. نتایج نشان داد که در مورد خاک میزان ترسیب فلزات سرب، مس و روی در جهت باد نسبت به خلاف جهت باد با اختلاف معنی­داری بیشتر است، در حالی­که در مورد غلظت این عناصر در گیاه، اختلاف معنی­داری در جهت باد و خلاف جهت باد وجود نداشت. این در حالی است که در مورد فلز کادمیوم دقیقاً عکس این حالت مصداق داشت. غلظت فلزات مورد مطالعه هم در خاک­ و هم در گیاهانی که از فواصل مختلف برداشت شده بودند دارای تفاوت معنی­داری در سطح یک درصد بودند. دو فلز سرب و روی دارای اختلاف معنی­دار از نظر میزان حضور در خاک سطحی و عمقی بودند در حالی­که این معنی­داری در مورد فلزات کادمیوم و مس و همچنین در خاک پای بوته­ها و بین بوته­ها وجود نداشت. میزان جذب فلزات سنگین در دو گونۀ مورد مطالعه تفاوت معنی­داری را نشان نداد در حالی­که این اختلاف در بین اندام­های هوایی و زیرزمینی معنی­دار بود. کادمیوم و مس در اندام زیرزمینی و سرب و روی در اندام هوایی دارای بیشترین غلظت جذب بودند. بررسی فاکتورهای تجمع و انتقال نشان داد که گیاه Cornulaca monacantha برای عناصر سرب، روی و کادمیوم و گیاه Alhagi camelorumبرای دو عنصر سرب و روی دارای ضریب (TF > ۱) بوده، بنابراین می­توان از آن­ها برای پالایش خاک­های آلوده به این عناصر استفاده کرد. مقادیر  BAC و BCF برای هر دو گونۀ مورد مطالعه کمتر از یک بود. گیاه پالایی فاکتور انتقال (TF) فاکتور تجمع بیولوژیکی (BCF) ضریب تجمع بیولوژیکی (BAC) خوزستان 2020 08 22 439 451 https://jrwm.ut.ac.ir/article_78093_c9654878e1d0d50bdddb254e1f861983.pdf