2021-10-18T15:08:18Z https://jrwm.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=10360

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 سعید برخوری الهام رفیعی ساردوئی محمدرضا رمضانی علی اذره مریم نصب پور تغییر اقلیم به­عنوان یکی از چالش‌های اساسی در قرن حاضر به شمار می‌رود که بر بخش‌های مختلف اکوسیستم تأثیر گذاشته است. یکی از اجزای مهم و اساسی اکوسیستم‌ها، تولید خالص اولیه است که شاخص عملکرد اکوسیستم در مقابل تغییرات محیطی محسوب می‌گردد. از این­رو با توجه به اهمیت موضوع در این پژوهش، جهت کمی کردن اثرات تغییر اقلیم روی اکوسیستم‌ها، تولید خالص اولیۀ بیوم­های مختلف در دشت جیرفت در دو دورۀ 2015-2001 و 2030-2016 با استفاده از مدل BIOME-BGC شبیه­سازی شد. جهت بررسی تغییر پارامترهای اقلیمی در دورۀ آتی از مدل ریزمقیاس نمایی6  LARS-WG استفاده شد. پس از اطمینان از قابلیت مدل LARS-WG در تولید داده‌های اقلیمی، اقدام به شبیه‌سازی متغیرهای اقلیمی در دورۀ 2030-2016 تحت سناریوی RCP 4.5 شد. مقادیر [1]NPP در دورۀ گذشته با استفاده از مدل BIOME-BGC شبیه‌سازی و با داده‌های NPP حاصل از تصاویر مودیس MOD17A3 مقایسه و اعتبارسنجی‌گردید که نتایج حاکی از عملکرد بالای مدل در شبیه‌سازی NPP بود. پس از اطمینان از صحت مدل، تولید خالص اولیۀ تحت داده‌های بارش و دما در دورۀ آتی (2030-2016) شبیه­سازی گردید. نتایج مقایسۀ پارامترهای اقلیمی در دورۀ پایه (2015-2001) و دورۀ آتی (2030-2016) حاکی از افزایش بارش و دمای کمینه و بیشینه در دورۀ آتی نسبت به دورۀ پایه می‌باشد. همچنین بر طبق نتایج، میزان NPP در دورۀ آتی در تمامی بیوم‌ها افزایش یافته است که این افزایش در دورۀ آتی درنتیجه افزایش بارندگی می‌باشد. بیشترین مقدار NPP در قسمت‌های شمالی و غربی منطقه به ترتیب مربوط به بیوم 4 با پوشش کشاورزی، بیوم 5 و 2 با پوشش گیاهی مرتع بوده و کمترین مقدار آن مربوط به قسمت‌های جنوبی منطقۀ مورد مطالعه می‌باشد. مودیس اکوسیستم دما بارش LARS-WG 2020 11 21 453 471 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79128_4d0a73035a9cdd710f0eaccab3236689.pdf

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 سعید پورحیدری حسن احمدی ابوالفضل معینی سادات فیض نیا محمد جعفری مارن‌ها به­دلیل ترکیبات فیزیکی و شیمیایی و عدم استقرار پوشش گیاهی در بستر آن­ها و در نتیجه مواد آلی کم از حساس‌ترین سازندها به فرسایش محسوب می‌شوند، به­طوری­که که با جدا شدن ذرات خاک و حمل آن به مناطق پایین دست منجر به ایجاد اشکال مختلف فرسایش می‌گردد. منطقۀ مورد مطالعه به دلیل خصوصیات فیزیکی و شیمیایی مارن‌ها موجب ایجاد انواع اشکال فرسایشی در حوضه گردیده که به دنبال آن جریانات گل آلود حاصل از فرسایش پذیری و رسوب­زایی آن­ها مناطق شهری پایین دست را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در این تحقیق تعداد 35 نمونۀ خاک از واحدهای کاری جهت مشخص شدن ویژگی‌‌های فیزیکی و شیمیایی و همچنین بررسی میزان تلفات خاک با استفاده از دستگاه شبیه ساز باران به همراه 5 نمونه از واحدهای مارنی شاخص منطقه برای انجام آزمایش‌های کانی‌شناسی تهیه و به آزمایشگاه انتقال داده شد. جهت بررسی فرسایش پذیری مواد منفصل از روش K در معادلۀ جهانی فرسایش استفاده شد، که طبق این روش بیشترین مقدار k مربوط به اشکال بدلند با ضریب 70 درصد و کمترین آن مربوط به فرسایش سطحی و بارانی با ضریب 25 درصد می‌باشد. همچنین با توجه به اینکه تعداد 4 واحد کاری دارای مواد متصل بودند جهت بررسی فرسایش پذیری آن­ها نیز از روش سلبی استفاده شد، به­طوری­که که بر اساس آن متوسط امتیاز واحدهای کاری دارای این نوع مواد برابر 24/ 27 و همگی حساس نسبت به فرسایش می‌باشند و بر اساس نتایج تجزیۀ آماری SPSSاز نظر توزیع فراوانی نوع فرسایش، بیشترین نوع فرسایش مربوط به فرسایش سطحی و بارانی با 6/17 درصد است، همچنین میزان هدایت الکتریکی، نسبت جذب سدیم، درصد سدیم تبادلی و کلر با فرسایش لغزشی و پتاسیم با فرسایش بدلند رابطۀ مستقیم دارد و با کربن آلی رابطۀ معکوس دارد، در واقع کربن آلی نیز با پوشش گیاهی رابطۀ مستقیمی دارد، به­طوری­که مواد آلی باعث افزایش پوشش گیاهی و پوشش گیاهی نیز منجر به آبشویی سدیم و پتاسیم و در نتیجه بر میزان هدایت الکتریکی و نسبت جذب سدیم تأثیر مستقیم دارد. اشکال فرسایشی خصوصیات فیزیکی خصوصیات شیمیایی فرسایش مارن 2020 11 21 473 487 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79129_5224491b0285fa4c8f8cfd861cd4e721.pdf

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 علی جعفری علی اکبر نظری سامانی فاطمه توکلی راد در بیشتر پروژه‌های منابع طبیعی و آبخیزداری، انجام پژوهش‌هایی برای پایش، ارزیابی و مقایسۀ نتایج با شاخص‌های مذکور در پروژه نیاز اساسی به شمار می­آید. در طرح‌های پخش سیلاب نیز وجود چنین ضرورتی جهت اندازه‌گیری، پردازش و ارزیابی اطلاعات به‏دست آمده از نتایج عملکرد آن، ضروری به نظر می‌رسد. ورود حجم زیادی از سیلاب محتوی املاح و بار معلق با برخاستگاه متفاوت از یک سو و برجای گذاردن رسوبات از سوی دیگر، به مرور زمان سبب بروز تغییراتی در خواص خاک خواهد شد. در این تحقیق تأثیر پخش سیلاب بر تغییرات کانی­شناسی خاک ایستگاه پخش سیلاب پس از 10 سال عمر آن مورد بررسی قرار گرفت. به منظور بررسی این تغییرات در حد فاصل نهرهای گسترش سیلاب، سه نوار اول که سیل­گیری آن­ها قطعی بود، به عنوان محل‌های نمونه­برداری انتخاب شد. به منظور بررسی و شناسایی کانی­های رسی عرصۀ پخش سیلاب و مقایسۀ آن با عرصۀ شاهد در مجاورت عرصه پخش سیلاب، سیزده نمونه خاک از افق 15-0 سانتی­متری به نحوی که حتی‌الامکان کل سه نوار پخش و نهرهای رسوب­گیر را تحت پوشش قرار دهد، انتخاب شد. نتایج منحنی­های حاصل از پراش پرتو ایکس نشان می­دهد که کانی­های پالیگورسکیت، ایلیت، کلریت، اسمکتیت و کائولینیت در عرصه شاهد، هر سه نهر رسوب‌گیر و نوارهای عرصۀ پخش سیلاب حضور دارند. کانی­های موجود در عرصۀ شاهد از لحاظ نوع تفاوتی با رسوب‌گیرها و نوارهای پخش سیلاب ندارند اما از لحاظ آماری مقدار برخی از این کانی­ها در این سه موقعیت متفاوت است. به نظر می­رسد شرایط آب و هوایی خشک منطقه عامل جدی در عدم تغییر و تحول کانی­ها بوده و پخش سیلاب تأثیر چندانی بر نوع کانی­ها نداشته است و فقط توانسته مقدار برخی از کانی­ها را در نوارهای عرصۀ پخش تغییر دهد. پخش سیلاب کانی‌های رسی پرتو ایکس تنگستان 2020 11 21 489 497 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79131_ec747e77c8eab25f99a026d31c07b8b1.pdf

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 جمیله سلیمی کوچی علی سلاجقه آرش ملکیان عبدالمطلب رضائی از چندین دهۀ گذشته مطالعۀ ابعاد انسانی در مدیریت منابع طبیعی از جمله منابع آب با رشد همراه بوده است. لذا جهت دستیابی به پایداری اکولوژیکی و انسانی در زمینۀ منابع آب، نیازمند برنامه­ریزی و سیاست­گذاری در راستای مدیریت پایدار منابع آب می­باشیم. مدیریت عرصه­های طبیعی به دلیل درگیر بودن مؤلفه­های انسانی و طبیعی اساساً امری پیچیده و دشوار است و برای مدیریت مؤثر منابع آب، مشارکت و همکاری میان ذینفعان یکی از نیازهای اساسی است. براین اساس، به تحلیل شبکۀ اجتماعی، به منزلۀ یک رویکرد، در تحلیل روابط ذی­نفعان محلی به منظور مدیریت پایدار منابع آب توجه شده است. هدف از این پژوهش، پایش اجتماعی شبکة ذی­نفعان محلی منابع آب در پایین دست حوزۀ آبخیز سد درودزن با استفاده از تحلیل شبکۀ اجتماعی است. این کار بر اساس تحلیل پیوندهای اعتماد و مشارکت و با استفاده از شاخص­های کمّی و ریاضی سطح کلان شبکه صورت گرفته است. براساس نتایج، میزان تراکم در بین ذینفعان محلی منابع آب در پیوند اعتماد و مشارکت در روستای کوه­سبز و کره­تاوی به ترتیب 8/68 و 2/66 درصد و 1/60 و 55 درصد و میزان شاخص دوسویگی پیوندها در بین بهره­برداران منابع آب این دو روستا به ترتیب، 1/71 درصد و 2/60 درصد و در حد مناسبی می­باشد. با توجه به شاخص­های محاسبه شده در این تحقیق، نیاز است سرمایۀ اجتماعی درون­گروهی تقویت گردد تا در مواقع بحرانی برای حل مشکلات از سرمایۀ اجتماعی به منزلۀ اصلی­ترین منبع حل مشکلات و اصلاح فرآیندهای موجود سود برد و مدیریت پایدار منابع آب در منطقه محقق شود. تحلیل شبکۀ اجتماعی سرمایۀ اجتماعی حوزۀ آبخیز سد درودزن ذینفعان محلی 2020 11 21 499 511 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79132_05075c02d0c4a359bbe5401802329cc6.pdf

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 مرتضی صابری علیرضا شهریاری مرضیه بزرگمهر به منظور بررسی پرایمینگ و شوری بر جوانه­زنی و رشد گیاهچه‌های Stipagrostis plumosa آزمایشی به­صورت فاکتوریل و در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در شرایط آزمایشگاه انجام گرفت. عامل اول پرایمینگ شامل سالسیلیک اسید در سه سطح (100، 200، 300 میلی­گرم بر لیتر)، جیبرلیک اسید در سه سطح (125، 250، 500ppm )، اسکوربیک اسید در سه سطح (100، 200، 300 میلی‏گرم بر لیتر) و آب مقطر به­عنوان شاهد و عامل دوم تنش شوری در شش سطح (0، 2/0، 4/0، 8/0، 2/1، 6/1 مول بر لیتر) بود. صفات مورد ارزیابی شامل تعیین سرعت جوانه­زنی، درصد جوانه­زنی، طول ریشه­چه، طول ساقه­چه، طول گیاهچه و تعیین شاخص بنیه بذر بود. نتایج نشان داد که تنش شوری تأثیر بازدارنده­ای بر خصوصیات جوانه­زنی بذر نسی داشت. کلیۀ محرک­های شیمیایی باعث افزایش خصوصیات جوانه‌زنی این گیاه شدند. همچنین اثر متقابل تیمار­های مورد آزمایش نشان داد که در کلیۀ سطوح تنش شوری غلظت ppm 250 جیبرلیک اسید بیشترین تأثیر را بر بهبود خصوصیات جوانه­زنی این گیاه داشت. می­توان چنین نتیجه­گیری کرد که پرایمینگ بذر توسط جیبرلیک اسید می­تواند باعث مقاومت بذر گیاه نسی در مرحلۀ جوانه‌زنی در مناطق مستعد تنش شوری گردد. Stipagrostis plumosa پرایمینگ جوانه‌زنی تنش شوری 2020 11 21 513 524 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79133_4e213669f6c7263c8a96ccb37f320c41.pdf

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 شیوا صفاری نیا هیراد عبقری مهدی عرفانیان تمامی شاخص­های تعیین کیفیت آب دارای جواب قطعی برای کیفیت آب ایستگاه­ها می­باشند. استفاده از سیستم استنتاج فازی، محدودیت قطعی بودن جواب­ها و در نظر گرفته نشدن فاصلۀ پارامترهای تعیین کیفیت آب از استانداردها را، برطرف کرده است. در این مقاله از داده­های سال 90-89 در 12 ایستگاه در محدودۀ بالا و پایین­دست سد مخزنی مهاباد و از هفت پارامتر کدورت، هدایت الکتریکی، اکسیژن مورد نیاز شیمیایی، اکسیژن مورد نیاز بیوشیمیایی، سختی کل، آمونیوم و فسفات، استفاده شده است. تمامی داده،ها به صورت آماده از سازمان آب منطقه­ای استان آذربایجان غربی دریافت شده­اند. از نرم­افزار MATLAB برای انجام تحلیل­ها استفاده شده است. از مدل ممدانی برای طبقه­بندی کیفی آب و توابع عضویت مثلثی برای ورودی­ها و خروجی­های مدل بهره گرفته شده است. توابع عضویت ورودی­ها سه­تایی و توابع عضویت خروجی­ها پنج­تایی است. از استاندارد سازمان جهانی بهداشت و استانداردهای موجود برای کیفیت منابع آب سطحی در ایران برای تعیین محدودۀ مطلوب، قابل قبول و غیرقابل قبول برای پارامترهای ورودی و همچنین از عملگر and برای تعریف قوانین استفاده و با کمک سیستم استنتاج فازی شاخص کیفت آب (FWQI) توسعه داده شده است. ایستگاه SW9 آلوده­ترین و ایستگاه SW6 با کمترین آلودگی برآورد شده است. نتایج نشان دهندۀ مناسب بودن شاخص فازی در برآورد کیفیت آب سطحی در منطقۀ مورد مطالعه می­باشد. سد مخزنی مهاباد شاخص FWQI منطق فازی نرم افزار MATLAB 2020 11 21 525 540 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79134_1f3dd67638a7935c9ce6326d7d0a001f.pdf

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 پرویز غلامی محمد فرزام ناطق لشکری صنمی لاله آموزگار بانک بذر خاک می­تواند اطلاعات ارزشمندی را جهت احیاء و اصلاح اکوسیستم­های مرتعی فراهم آورد. در مناطق خشک و نیمه­خشک، گیاهان بوته­ای ممکن است سبب تجمع بانک بذر در زیراشکوب شوند و بذرهای رویش یافته را در برابر چرای دام محافظت کنند. این مطالعه با هدف بررسی اثر گونۀ Astragalus brachycalyx بر ترکیب بانک بذر خاک دو منطقۀ قرق و تحت چرای دام مراتع ییلاقی مله­شوره و گورگوی شهرستان یاسوج انجام شد. بدین منظور، نمونه­گیری بانک بذر خاک در فصل پاییز در طول ترانسکت­های 100 متری با استفاده از پلات­های زوجی در سال 1397 انجام شد. مقدار بانک بذر خاک به روش جوانه­زنی در گلخانۀ دانشگاه یاسوج طی ماه­های آبان تا اردیبهشت تعیین گردید. نتایج نشان داد که در منطقۀ قرق، 16 گونۀ گیاهی در زیراشکوب گونۀ A. brachycalyx و 12 گونۀ گیاهی در فضای باز مجاور وجود داشته و در منطقۀ تحت چرای دام، 21 گونۀ گیاهی در زیراشکوب A. brachycalyx و 11 گونۀ گیاهی در فضای باز مجاور وجود داشته است. در منطقۀ قرق فقط شاخص یکنواختی گونه­ای در زیراشکوب و فضای باز با هم اختلاف معنی­داری داشته، در حالی­که در منطقۀ تحت چرای دام همۀ شاخص­های تنوع و غنای بانک بذر خاک در زیراشکوب بیشتر از فضای باز است. نتایج آنالیز چندمتغیره نشان داد که بیشترین تراکم بانک بذر در زیراشکوب این گونه در منطقۀ تحت چرای دام مشاهده شد. یافته­ها حاکی از نقش حفاظتی گونۀ گون بر شاخص­های ترکیب، تنوع و غنای گونه­ای و برخی گروه­های گیاهی بانک بذر خاک تحت چرای دام بوده است. بانک بذر تسهیل مکانیکی چرای دام گونۀ پرستار Astragalus brachycalyx 2020 11 21 541 553 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79135_1988fc84469ea3f186f99bdbc0f55bde.pdf

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 محسن کاظمی الیاس ابراهیمی خرم آبادی خراسان رضوی دارای گونه‌های متعدد مرتعی است که ارزش تعذیه‌ای برخی از آن‌ها برای دامداران تابحال ناشناخته مانده است. از این‌رو این مطالعه با هدف تعیین پتانسیل تعذیه‌ای گونه‌های مرتعی شامل Carthamus oxyacantha، Echinops ilicifolius، Silybum marianumوEremurus luteus (مرحلۀ گلدهی، سال 1398) در قالب طرح کاملاً تصادفی انجام شد. ترکیبات شیمیایی-معدنی، فراسنجه‌های تولید گاز، ظرفیت بافری و برخی پارامترهای تخمیر شکمبه‌ای در شرایط آزمایشگاهی تعیین شدند. کمترین مقدار الیاف نامحلول در شویندۀ خنثی (41/16 درصد) و اسیدی (82/12 درصد)، لیگنین نامحلول در شویندۀ اسیدی (52/5 درصد) و فیبر خام (63/17درصد) مربوط به Eremurus luteus بود (0001/0>P). بیشترین مقدار پروتئین خام (88/19 درصد) و خاکستر (69/21 درصد) در Silybum marianum مشاهده شد (0001/0>P). بیشترین مقدار کلسیم (42/30 گرم/کیلوگرم مادۀ خشک) در Eremurus luteus مشاهده شد (0001/0>P). بالاترین مقدار نیتروژن، پتاسیم، سدیم، منیزیم، آهن، روی، منگنز و کبالت مربوط به Silybum marianum بود (0001/0>P). انرژی قابل متابولیسم از 48/6 مگاژول/کیلوگرم مادۀ خشک برای Carthamus oxyacantha تا 84/9 مگاژول/کیلوگرم مادۀ خشک برای Eremurus luteus متغیر بود. همچنین Eremurus luteus دارای بیشترین قابلیت هضم مادۀ خشک (15/73 درصد) و ظرفیت بافری اسید-باز (Acid-base buffering capacity، 05/213 میلی‌اکی‌والان گرم×3-10) بود (0001/0>P). مقدار pH گیاه از 36/5 برای Eremurus luteus تا 05/6 برای Echinops ilicifolius متغیر بود. نتایج نشان داد که هر یک از چهار گونۀ مرتعی مورد مطالعه، براحتی می‌توانند بخشی از نیازهای نگهداری دام‌های نشخوارکننده به مواد مغذی و معدنی را برطرف کرده و با توجه به پارامترهای اندازه‌گیری شده، Eremurus luteus دارای بالاترین ارزش تغذیه‌ای در مقایسه با سایر گیاهان بود. پتانسیل تغذیه‌ای ترکیب شیمیایی ظرفیت بافری مرتع نشخوارکننده 2020 11 21 555 570 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79136_ad6226015ff6d6a714761bb68326df81.pdf

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 ابراهیم کریمی سنگچینی ایمان اسلامی لزوم بررسی عوامل تهدیدکنندۀ حیات تالاب‌ها جهت حفظ حیات آن‌ها و بهبود وضعیت حیات تالاب‌ها امری ضروری است. بدین منظور در این تحقیق به شناسایی و اولویت­بندی عوامل تهدیدکنندۀ حوزۀ آبخیز تالاب چغاخور پرداخته است. این تحقیق یک بررسی پیمایشی از نوع توصیفی و جامعۀ آماری تحقیق را 315 نفر تشکیل داده­اند. در جمع­آوری داده­ها از روش آمیخته اکتشافی استفاده شده و تجزیه‌وتحلیل داده­ها با استفاده از آزمون­های تی تک نمونه­ای و آزمون ناپارامتری فریدمن انجام گرفت. عوامل تهدیدکننده در چهار حوزۀ حوادث طبیعی، زیستی، فرهنگی و اقتصادی- اجتماعی شناسایی و اولویت­بندی گردیده­اند. نتایج نشان داد وضعیت عوامل تهدیدکنندۀ حوزۀ آبخیز تالاب چغاخور در حد نامطلوبی و بالاتر از حد متوسط قرار دارد. همچنین، حوادث فرهنگی بیشترین تأثیر را به خود اختصاص داده است و حوادث زیستی در اولویت انتهایی قرار گرفته است. در حوزۀ حوادث فرهنگی، عامل عدم هماهنگی سازمان­های دولتی در امور مربوط به تالاب با میانگین امتیاز 35/2، در حوزۀ حوادث اقتصادی- اجتماعی، عامل انتقال آب سبز کوه به تالاب چغاخور با میانگین امتیاز 69/11، در حوزۀ حوادث طبیعی، عامل تغییر اقلیم و آب شدن یخچال­های طبیعی کوه کلار با میانگین امتیاز 04/6 و در حوزۀ حوادث زیستی، عامل چرای غیرمجاز دام (بیش از ظرفیت تولید گیاهان علوفه­ای) با میانگین امتیاز 29/2 اولویت­های اول را به خود اختصاص داده­اند. در پایان باید گفت بیشترین عوامل تخریب منطقه، عوامل فرهنگی و پس‌ از آن عوامل اقتصادی- اجتماعی است و به عقیده پرسش­شوندگان مدیریت مبتنی بر مسائل انسانی شامل آموزش و فرهنگ­سازی جوامع محلی بهترین شیوه مدیریتی است. پایداری تنوع زیستی اقتصادی-اجتماعی تالاب چغاخور چهارمحال و بختیاری 2020 11 21 571 585 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79137_4ce7e6256b7c53da96c8233882adb7db.pdf

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 کامران الماسیه امین ذرتی‌پور کاظم نگارش گیاه مرتعی گل گندم بهبهانی (Centaureapabotii) یکی از گونه‌های خانوادۀ Asteraceae است که اندمیک ایران بوده و به طور عمده در مزارع گندم جنوب غرب کشور پراکنش دارد. مطالعه‌ای با هدف پیش‌بینی مناطق مطلوب رویشگاهی و طراحی ارتباط‌های رویشگاهی این گونه در چهار استان خوزستان، بوشهر، فارس و کهگیلویه و بویراحمد انجام شد. مدلسازی مطلوبیت رویشگاه با 25 نقطۀ حضور گل گندم بهبهانی و هشت متغیر محیط زیستی در بستۀ Biomod2 در محیط نرم‌افزار R بر اساس شش مدل مطلوبیت رویشگاه انجام شد و نقشۀ تجمعی حاصل از مدل‌ها در طراحی ارتباط‌های رویشگاهی به روش مدارهای الکتریکی در نرم‌افزار Circuitscape استفاده شد. نتایج مطلوبیت رویشگاه نشان داد که عمدۀ مناطق مطلوب رویشگاهی گل گندم بهبهانی در استان خوزستان واقع است که متغیرهای ارتفاع، بارندگی سالانه و فاصله از زمین‌های کشاورزی بیشترین تأثیر را در مدلسازی مطلوبیت رویشگاه داشته‌اند. طراحی ارتباط‌های رویشگاهی نشان داد که بیشترین تراکم جریان حرکت گل گندم بهبهانی در شمال، شرق و جنوب شرق استان خوزستان واقع است که این جریان حرکت از جنوب شرقی استان خوزستان به سمت استان کهگیلویه و بویراحمد نیز کشیده شده است. اما تراکم جریان حرکت گل گندم بهبهانی در استان‌های بوشهر و فارس بسیار ناچیز بوده و این مناطق منزوی تشخیص داده شدند. در کل، مزارع گندم استان خوزستان بیشتر در خطر هجوم و انتشار گونۀ گل گندم بهبهانی قرار دارند و اتخاذ تمهیدات خاص از سوی مدیران جهاد کشاورزی استان خوزستان در مواجه با این گونۀ مهاجم مزارع گندم، ضروری به نظر می‌رسد. بستۀ Biomod2 تراکم جریان حرکت جنوب غربی ایران مدارهای الکتریکی 2020 11 21 578 598 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79138_0320575e1faeb434fde937a776c09063.pdf

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 حسن محسنی جنگل و مرتع با تصویب­نامه قانونی ملی شدن جنگل­ها، به کلی، ملی و از اموال عمومی شد که متعلق به دولت است. در مالکیت دولتی قرار گرفتن این اموال، برای تضمین بهره­مندی همگان از این دارایی است و معنای اموال اختصاصی دولتی ندارد اما، مبانی تحقق و پاسداری از مالکیت دولت بر جنگل و مرتع با مبانی تحقق و حفاظت از مالکیت خصوصی یکسان نیست از این رو می­بینم فرآیند تثبیت و تسجیل مالکیت دولت بر جنگل و مرتع ابعاد تخصصی و فنی خود را دارد و بر این بنیاد،‌ حتی اگر اصول و فرایند حقوق ثبت اسناد و املاک نسبت به آن طی نشده باشد، در مراجع قضایی به عنوان مرجع رسمی تظلمات، دلیلی معتبر و پذیرفتنی است. این تحول که در مصداق تحقق مالکیت دولت بر اراضی ملی مرتعی و جنگلی دارای برگ تشخیص قطعی، نتیجه سال­ها نزاع­های حقوقی و قضایی در کشور ما بوده که سرانجام پس از دهه­ها، در سال ۱۳۸۴ به عنوان یکی از مهمترین دگرگونی­های حقوق حفاظت از جنگل و مرتع از سوی هیئت عمومی دیوان عالی کشور پذیرفته شده و در تمام مراجع قضایی یکنواخت سازی شد. شناخت این تحول و علل اختلافات آرای قضایی و مبانی این رویکرد هم برای حقوقدانان و هم برای دانشمندان علوم جنگل و مرتع اهمیت دارد چرا که به خوبی نگاه دیوان عالی کشور در پاسداری از جنگل و مرتع را به نمایش می­گذارد. مالکیت دولتی برگ تشخیص تحقق مالکیت حفاظت منابع طبیعی 2020 11 21 599 612 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79139_3af26de440175e3e6c0b955588f87667.pdf

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 جواد معتمدی (ترکان) دلشاد بهرامی نیا مرتضی مفیدی چلان اسماعیل شیدای کرکج اندازه‌‌گیری رویش سال جاری، از ملزومات اساسی برای محاسبۀ پتانسیل ذخیرۀ‌ ‌کربن سالانه است. از طرفی گیاهان بوته‌‌ای و مخصوصاً گون، از گونه‌‌های شاخص و غالب مراتع نیمه‌‌ استپی به‌‌‌‌‌‌شمار می‌‌رود. از این‌رو، پژوهش حاضر در خرداد‌‌ماه 1395، با هدف برآورد ذخیرۀ ‌‌کربن رشد ‌‌سال ‌‌جاری گون بوته‌‌ای Astragalus microcephalus و ارتباط آن با فاصله از کانون بحران (محل اطراق شبانۀ دام)، در مراتع‌‌ کوهستانی نازلوچای، انجام شد. برای این منظور، مراتع چیر در شمال نوشین شهر با مساحت 1332 هکتار که از نظر پوشش‌ ‌گیاهی، خاک و توپوگرافی، معرف سطح‌ ‌وسیعی از گون‌‌زارهای منطقه است، انتخاب و در شش ‌‌سایت اکولوژیکی، از پوشش گیاهی آماربرداری شد. با توجه اینکه تقریباً تمام رشد سال جاری گونۀ A.microcephalus، به اندام خشبی تبدیل می‌‌شود؛ در داخل هر یک از سایت‌‌ها، رشد سال‌‌ جاری تعداد 30 پایۀ گیاهی A.microcephalus، به‌‌‌‌منظور تعیین ضریب تبدیل کربن آلی و برآورد مقدار کربن ذخیره شده، قطع گردید. بعد از محاسبۀ ضریب تبدیل کربن آلی برای بیوماس پایه‌‌های گیاهی در هر سایت، با ضرب آن در وزن خشک رشد سال جاری، مقدار کربن آلی ذخیره شده در اندام هوایی، مشخص شد. با محاسبۀ میانگین کربن موجود در پایه‌‌ها و تراکم گونۀ A.microcephalus، میزان کربن ذخیره‌‌ای در واحد سطح رویشگاه، محاسبه شد. به‌‌طورکلی، با لحاظ کردن 78/68 گرم کربن موجود در هر پایه، میانگین ذخیرۀ کربن در سطح رویشگاه‌ مورد پژوهش‌‌، 55/221 کیلوگرم در هکتار در سال، برآورد شد. بر مبنای نتایج، قابلیت ذخیرۀ کربن سایت‌‌های اکولوژیکی، بر حسب فاصله از کانون بحران و به‌‌تبع آن در وضعیت‌‌های مختلف مرتع و مکان‌‌هایی با تنوع گونه‌‌ای متفاوت، یکسان نمی‌‌باشد. همچنین ذخیرۀ کربن رویشگاه، بر حسب طبقات ‌‌ارتفاعی و جهات مختلف ‌‌جغرافیایی، متفاوتاست.بنابراینباشناختقابلیت ذخیرۀ کربن گونه‌‌‌های غالب و خشبی هر رویشگاه نظیر گونۀ A.microcephalus و همچنین مناطق ‌‌بالقوه و مستعد جذب کربن به‌‌‌‌لحاظ فاصله از کانون بحران، وضعیت مرتع، تنوع گونه‌‌ای و خصوصیات توپوگرافی، می‌‌تواناصلاحاراضی ‌‌مرتعی راازمنظرشاخص ترسیب‌ ‌کربن، دنبال نمود. اکوسیستم‌‌های ‌‌مرتعی ذخیرۀ ‌‌کربن کارکرد ‌‌تنظیمی اکوسیستم‌‌ها Astragalus microcephalus 2020 11 21 613 631 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79140_6dae85f2e24b5a8d5f7f3f8a88954eb5.pdf

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 محسن ملکی حبیب حسنی معصومه سادات حسینی نسب سال‌هاست که در ایران، طرح‌های آبخیزداری، برای جلوگیری از تخریب سرزمین و تقویت معیشت مردم به کار گرفته شده است. موفقیت این پروژه‌ها محدود بوده و شدت میزان اثرگذاری آن بر جوامع بومی مشخص نیست. این تحقیق با هدف مطالعۀ فاکتورهای اجتماعی- اقتصادی عملیات آبخیزداری، مؤثر بر از زندگی مردم محلی طراحی شده است. حوزۀ آبخیز حسن‌ابدال در شهرستان زنجان به عنوان منطقۀ مورد مطالعه انتخاب شد. برای جمع‌آوری اطلاعات میدانی، از ابزار پرسشنامه استفاده شد. جامعۀ آماری این تحقیق کلیۀ 280 سرپرست خانوارهای بهره‌بردار و ساکن این حوزه بودند که از میان آنان با استفاده از جدول مورگان، 160 نفر با روش تصادفی ساده مورد پرسشگری مستقیم با استفاده از پرسشنامه قرار گرفتند. در این تحقیق، از مقیاس لیکرت، برای آنالیز و سنجش اثرات استفاده شد. برای آزمون متغیرها از روش تحلیل عاملی اکتشافی استفاده شد. آزمون اعتبار پرسشنامه به روش KMO، 7/0درصد به دست آمد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل عاملی نشان داد که متغیر‌های تأثیرگذار، در چهار عامل اصلی افزایش مشارکت ذینفعان، کنترل سیلاب، کاهش مهاجرت و بهبود معیشت تأثیرگذار است که در مجموع، بیش از 67 درصد از کل واریانس را تبیین نمودند. نتایج نشان داد با وجود آنکه پروژه‌های آبخیزداری در منطقه توانسته است، بر چهار عامل ذکر شده مؤثر باشد، ولی نمود آن در دیگر جنبه‌های زندگی، از قبیل بهبود وضعیت بهداشتی روستا، تمایل روستاییان به ماندن در منطقه، ارتقاء درآمدزایی، کاهش هزینه‌های کشت آبی و دیم، بهبود پوشش گیاهی و افزایش سطح مرتع ضعیف بوده است. طرح های آبخیزداری مهاجرت معیشت سیلاب بهره برداران 2020 11 21 633 647 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79141_e78caafde2f752c036b36e7c97dde0aa.pdf

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 امیر میرزایی موسی وند آتش­سوزی یکی از ابزارهای مدیریتی در اصلاح ترکیب پوشش گیاهی علفزارها و مراتع اکوسیستم­های مختلف است. هدف این تحقیق بررسی تغییرات پوشش سطحی و خصوصیات خاک در مراتع کوهستانی شهرستان دلفان تحت تأثیر آتش­سوزی بود. آتش­سوزی در خرداد سال 1385 صورت گرفت و ویژگی­­های پوشش گیاهی بعد از آتش­سوزی به مدت 4 سال (از سال 1386 تا سال 1389) و هرسال در اوایل تیرماه پایش و اندازه­گیری شد. در نزدیک­ محل آتش­سوزی، منطقۀ شاهد (بدون آتش­سوزی) تعیین گردید. نمونه­برداری پوشش گیاهی به ­روش تصادفی- سیستماتیک، اندازة پلات به­ روش سطح حداقل (دو متر مربع) و تعداد پلات به ­روش آماری (25 پلات برای هر سایت) تعیین شد. در مجموع داده­های مربوط به 8 سایت (4 سایت آتش­سوزی و 4 سایت شاهد) مورد بررسی قرار گرفت. در هر سایت 4 ترانسکت 50 متری مستقر گردید و سپس در امتداد هر ترانسکت 5 پلات مستقر شد. نمونه­های خاک از ابتدا، وسط و انتهای هر ترانسکت از عمق 30-0 سانتی­متر برداشت شد (در مجموع 96 نمونه). برای مقایسة میانگین عوامل مورد بررسی در دو منطقۀ شاهد و آتش­سوزی، از آزمون تی مستقل و برای مقایسۀ سال­های مختلف، از تجزیة واریانس یک­طرفه و آزمون دانکن استفاده شد. نتایج نشان داد، در پایان سال چهارم، مقدار تولید علوفه در منطقۀ آتش­سوزی به 334 کیلوگرم علوفۀ خشک در هکتار افزایش یافت که دارای اختلاف معنی­داری در سطح احتمال 99 درصد با منطقۀ شاهد می­باشد (01/0P <). همچنین درصد پوشش و تراکم گراس­های چند ساله و فورب­ها در منطقۀ دچار آتش­سوزی نسبت به منطقۀ شاهد افزایش یافت و دارای اختلاف معنی­داری می­باشند (01/0P <). درصد پوشش بوته­ای­ها از 16 درصد در منطقۀ شاهد به 11 درصد در منطقۀ آتش­سوزی کاهش یافت (01/0P <) و پوشش خاک لخت در منطقۀ آتش­سوزی به 10 درصد کاهش یافت که دارای اختلاف معنی­داری در سطح احتمال 99 درصد با منطقۀ شاهد می­باشد (01/0P <). آتش­سوزی باعث افزایش مادۀ آلی، هدایت الکتریکی، نیتروژن، پتاسیم، فسفر و درشت شدن بافت خاک گردید (01/0P <). بر اساس نتایج این تحقیق، آتش­سوزی در دراز مدت با کاهش گیاهان بوته­ای و افزایش گندمیان چندساله و فورب­ها، افزایش تولید علوفه و در نتیجه تغییرات عناصر غذایی خاک تأثیر مثبتی در اکوسیستم مرتع داشته است. آتش‌سوزی ترکیب گیاهی مراتع عناصر خاک لرستان 2020 11 21 649 661 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79142_c2b130c1a001fbe5b3387be27caf88d8.pdf

2020-11-21 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1399 73 3 مسلم یزدانی رضا عرفانزاده اصغر مصلح ارانی مطالعۀ اثر گونه­های بوته­ای بر تولید، تنوع و غنای علفی­های زیراشکوب به­ویژه در مناطق خشک و نیمه­خشک جهت مدیریت مطلوب این اکوسیستم­ها ضروری است. بدین منظور مراتع منطقۀ چنارناز شهرستان خاتم واقع در استان یزد انتخاب و سپس با استقرار پلات­های 5/0 × 5/0 متر، نمونه­برداری پوشش گیاهی در 15 سایت از زیر تاج سه گونة چوبی Daphne mezerum، Amygdalus scoparia و Ebenus stellata که در شرایط یکسان توپوگرافی در کنار یکدیگر رشد کرده بودند، انجام شد. در هر پلات، درصد پوشش گونه­های گیاهی تخمین زده شد و تولید به روش قطع و توزین به­دست آمد. همچنین شاخص­های تنوع و غنای گونه­ای با معرفی درصد پوشش گونه­های زیراشکوب به نرم افزار  Pastاحتساب شد. نتایج نشان داد بیشترین مقدار تنوع شانون­وینر و سیمپسون در زیراشکوب A. scoparia (به ترتیب معادل 07/2 و 80/0) و کمترین مقدار در زیر اشکوب  E. stellata (به ترتیب برابر10/1 و 55/0) به­دست آمد. همچنین بیشترین مقدار غنا (منهنینگ و مارگالف) در زیراشکوب گونه­های  A .scopariaو D. mezerum با میانگین (90/4 و 43/3) و (25/4 و 12/3) به­دست آمد، در حالی­که بیشترین مقدار تولید در زیراشکوب  E. stellata (76/64 گرم بر متر مربع)  مشاهده شد. نتایج این تحقیق نشان داد که گونه­های چوبی مختلف اثرات مطلوب اما متفاوت بر گونه­های علفی زیراشکوب دارند به­طوری­که گونه­های A. scopariaو D. mezerum تأثیر معنی­داری در افزایش شاخص­های تنوع گیاهی و گونة E. stellata نقش مؤثری در افزایش تولید گیاهان زیراشکوب خود داشت؛ بنابراین بر حفظ همۀ گونه­های چوبی در منطقه تأکید می­گردد. مراتع چنارناز تنوع پوشش گیاهی تولید گیاهان چوبی 2020 11 21 663 673 https://jrwm.ut.ac.ir/article_79143_0cc382671a6c3174b8d66a545f733801.pdf