2021-10-18T15:11:00Z https://jrwm.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=9936

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 محمد اکبریان رحمان اسدپور مریم مصلحی امید ذاکری در سواحل استان هرمزگان، گونه‌های گیاهی وجود دارند که به فاصلۀ کمی از خط ساحلی رشد و استقرار یافته‌اند، به نظر می‌رسد این گونه‌ها قابلیت آن‌را داشته‌باشند که به‌عنوان گونه‌ای کاربردی جهت احیاء اراضی ماسه‌ای ساحلی مورد استفاده قرار گیرند. هدف اصلی این مقاله، تعیین بهترین روش تکثیر Halopyrom mucronatum, Aeluropus lagopoides, Sporobolus arabicus  به عنوان سه گونۀ گیاهی بومی سواحل ماسه‌ای شرق استان هرمزگان است. با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای مناطق انتشار گونه‌های مذکور در سواحل هرمزگان مشخص شد. با مراجعه به عرصه و جمع‌آوری استولن و بذر، اقدام به تولید نهال گلدانی شد. پس از کاشت، نهال‌ها آماربرداری شده و به کمک آزمون‌ فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در 3 تکرار 21 نمونه‌ای و با تیمارهای مختلف، بهترین روش تکثیر برای هر یک از گونه‌های انتخابی معرفی شد. بر اساس نتایج به‌دست آمده، بیشترین درصد ظهور نهال هر سه گونه مربوط به تیمار قلمه‌های استولن بود (6/91 درصد) و کمترین درصد رویش متعلق به شاهد (9/7 درصد) و تیمار اسید جیبرلیک 1000 پی پی ام  به مدت 12 ساعت در دمای c°20 (صفر درصد) بر روی بذر بود. به نحوی که در تیمار اسید جیبرلیک هیچ رویشی مشاهده نشد. از بین سه گونۀ فوق، تولید نهال Spo. arabicusبا روش استولون با 100 درصد و خیساندن بذر (شاهد) با 4/52 درصد از موفقیت بیشتری همراه بود. با توجه به این نتایج به نظر می‌رسد بهترین روش تولید نهال گونه‌های مذکور، استفاده از قلمه‌های استولن با موفقیت 81 تا 100 درصد باشد. استولن تولید نهال تکثیر رویشی گندمیان ساحلی 2020 02 20 879 887 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75622_b9200470797c3d00d97459c38432acdc.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 یدالله بستان احمد فتاحی اردکانی مجید صادقی نیا مسعود فهرستی ثانی توجه به اکوسیستم­های مرتعی از آن جهت مهم است که اکوسیستم­های مرتعی اثرات قابل توجه­ای بر کشاورزی و امنیت غذایی انسان­ها داشته و همچنین دارای کارکردهای مختلفی می­باشند که ادامۀ زندگی برای انسان­ها بدون آن­ها ممکن نخواهد بود. از این­رو هدف از مطالعۀ حاضر برآورد ارزش حفاظتی و بررسی سهم و رتبه­بندی خدمات منتخب اکوسیستم مرتعی شیخ موسی شهرستان بابل از طریق ترجیحات افراد در قالب مدل­سازی انتخاب (CE) است. برای انجام مطالعۀ پیش­رو، مهم‌ترین خدمات مرتع شیخ موسی شامل تنوع زیستی، گیاهان دارویی، اکوتوریسم و آثار باستانی با توجه به تفکیک عملکردها و خدمات اکوسیستم و از طریق پیمایش میدانی مشخص شده‌اند. برای بررسی ترجیحات افراد از روش‌ آزمون انتخاب و توزیع 170 پرسشنامه بین مردم بخش بندپی­شرقی در سال 1396 استفاده شد. نتایج حاصل از مطالعۀ حاضر نشان داد که میزان تمایل به پرداخت (WTP) سالانۀ افراد برای بهبود وضعیت خدمات اکوسیستم مورد نظر 29/66692 ریال (05/2 دلار) و ارزش کل از جنبۀ خدمات ارائه شده معادل 2667 میلیون ریال (09/82194 دلار) است. نتایج به­دست آمده حاکی از آن است که متغیرهای درآمد، سرپرست خانوار بودن و بازدید از منطقه از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر تمایل به پرداخت افراد هستند. براساس ارزش­های به­دست آمده، اولویت توجهات مردم منطقه بیشتر به سوی خدمات تنوع زیستی است. همچنین ارزش به­دست آمده توسط روش آزمون انتخاب به خوبی توانسته سهم هر یک از کارکردها را با توجه به تئوری لانکستر ارائه دهد. در نتیجه پیشنهاد می­شود در سیاست‌های اتخاذ شده از طرف مسئولین مربوطه به اولویت­های خدمات و ویژگی­های اکوسیستم مورد نظر در جهت حفظ آن­ها توجه شود. ارزش‌گذاری آزمون انتخاب اکوسیستم مرتعی شیخ موسی WTP 2020 02 20 889 909 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75623_bad6479e5dd46f869a969533ee97c847.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 مجتبی پیری علیرضا خوانین زاده حمید سودایی زاده جهت بررسی تأثیر پیش تیمار سالیسیلیک اسید بر شاخص­های جوانه‌زنی گیاه کنگر فرنگی (Cynara scolymus)، رازیانه (­Foeniculum vulgare .Mill­) و سیاه دانه (Nigella sativa L) تحت تنش شوری آزمایشی به صورت فاکتوریل، در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در شرایط آزمایشگاهی به اجرا درآمد. عوامل آزمایش شامل تیمارهای سالیسیلیک اسید در 4 سطح (­بدون سالیسیلیک اسید (­شاهد­)، 0.5، 1 و 2 میلی مولار­) و شوری در 4 سطح (­بدون شوری (­شاهد)، 50، 100 و 200 میلی مولار­) می­باشد. نتایج نشان داد اثر شوری و پیش تیمار سالیسیلیک اسید بر تمام شاخص­ها و بر هم کنش دو عامل بر اثر مؤلفه­های جوانه‌زنی بذور معنی­دار می­باشد. افزایش شوری باعث کاهش معنی­دار (­P<0/05­) تمام صفات اندازه­گیری شده گردید. پیش تیمار بذر با سالیسیلیک اسید در هر سه گونه سبب بهبود اکثر شاخص­های جوانه‌زنی در شرایط تنش شوری در مقایسه با بذور شاهد شد و میزان مقاومت به شوری در گونه­ها به ترتیب در کنگر فرنگی، رازیانه و سیاه دانه کاهش می­یابد. حداکثردرصد (بیش از 96%) و سرعت جوانه­زنی (بیش از 4/3 در روز) و سایر مؤلفه­های جوانه‌زنی در کنگر فرنگی در پیش تیمار 5/0 و 1 میلی مولار مشاهده شد. بیشترین بهبود پارامترهای جوانه‌زنی در گونۀ کنگر فرنگی، سیاه دانه در غلظت 5/0 و 1 میلی مولار و رازیانه در غلظت 1 میلی مولار اسید سالیسیلیک تحت شرایط شوری به دست آمد. بنابراین می­توان با استفاده از پیش تیمار سالیسیلیک اسید در غلظت­های مشخص پارامترهای جوانه‌زنی C. scolymus L.،  F. vulgare Mill. وN. sativa L.  تحت تنش شوری را بهبود داد. کنگرفرنگی رازیانه سیاه دانه سالیسیلیک اسید شوری‌ جوانه‌زنی 2020 02 20 911 925 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75624_6b7ec5ba3a457115d766bdf6d4a99c7d.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 حمید جمالی عطاالله ابراهیمی الهام قهساره فاطمه پردل تراکم مهم­ترین شاخص‌ ارزیابی تغییر جمعیت­ گیاهی بوده که روش‌های مختلفی برای اندازه­گیری آن توسعه یافته که ارزیابی دقت هر روش‌ حائز اهمیت زیادی است. برای ارزیابی روش‌های فاصله‌ای اندازه‌گیری تراکم گونه‌های Astragalus verusو  Astragalus albispinusدر مراتع استپی مرجنِ بروجن، مساحتی 32000 مترمربعی به هشت قطعه 4000 مترمربعی تقسیم و نمونه‌برداری شد. در هر قطعه، با شمارش پایه‌های  A. verus و A. albispinus  مقدار واقعی تراکم آن­ها اندازه­گیری و یک ترانسکت 100 متری به موازات طول هر قطعه (40×100متر) مستقر و 10 نقطه به صورت تصادفی-سیستماتیک آماربرداری شد. روش‌های برآورد تراکم نزدیک‌ترین فرد، نزدیک‌ترین همسایه، زوج‌های تصادفی، یک چهارم نقطۀ مرکزی، نزدیک‌ترین به سومین فرد، زاویۀ منظم و ترانسکت متغیر در هر نقطه اجرا شد. نتایج نشان داد مقادیر واقعی تراکم A. verus برابر 084/0±1593/0 وA. albispinus  برابر 0282/0±0622/0 پایه در متر مربع بود. روش‌های نزدیک‌ترین فرد (1315/0±1357/0)، نزدیک‌ترین همسایه (1432/0±1368/0)، یک چهارم نقطۀ مرکزی (1646/0±1016/0)، زوج‌های تصادفی (0536/0±0588/0)، نزدیک‌ترین به سومین فرد (0775/0±1107/0) و ترانسکت متغیر (0105/0±0221/0) برای A. verus  وزاویۀ منظم (0523/0±0927/0)، نزدیک‌ترین همسایه (0357/0±0424/0)، نزدیک‌ترین به سومین فرد (0447/0±0524/0) برای A. albispinusاختلاف معنی‎داری با شاهد نداشتند. نزدیک‌ترین برآورد به شاهد را نزدیک‌ترین همسایه (141/0-) برایA. verus  و نزدیک‌ترین به سومین فرد (0098/0-) برای A. albispinusداشت. بیشترین دقت را روش‌ نزدیک‌ترین فرد (6877/0RMSE= و 0026/0 SE= و 1147/0CV=) برای A. verus و نزدیک‌ترین همسایه (5609/0RMSE=، 0007/0 =SE و 0320/0 CV=) برای A. albispinus داشتند. روش نزدیک‌ترین فرد برای اندازه­گیری تراکم گونۀ A. verusو روش نزدیک‌ترین همسایه برای گونۀ A. albispinusپیشنهاد می‌شود. مرتع تراکم گیاهی اندازه‌گیری تراکم روش‌های فاصله‌ای گون مرجن 2020 02 20 926 940 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75625_6035a9e74a4d2d367eb86a3abddeff0a.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 شیما جوادی غلامرضا زهتابیان محمد جعفری حسن خسروی اعظم ابوالحسنی کاهش کیفیت و سلامت خاک به دلیل عدم مدیریت مناسب زمین و یا تغییر در کاربری اراضی در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران به یک چالش اساسی تبدیل شده که بر عناصر غذایی خاک نیز تأثیرگذار است. با توجه به اهمیتی که عناصر غذایی در رشد و نمو گیاه دارند، این تحقیق با هدف بررسی و مقایسۀ عناصر غذایی خاک در دو لایۀ سطحی و تحتانی در اراضی کشاورزی منطقۀ اشتهارد صورت گرفت. در ابتدا نقشه‌های مختلف منطقه شامل نقشۀ خاک، طبقات ارتفاعی و کاربری اراضی با استفاده از ArcGIS 9.3 تهیه شد. چهار کاربری غالب منطقه شامل اراضی باغی (درخت گیلاس با آبیاری قطره‌ای)، زراعت با دو الگوی تک کشتی (گندم آبی) و الگوی چندکشتی (کشت مخلوط با آبیاری قطره‌ای)، مرتع و آیش به عنوان تیمار مورد مطالعه در نظر گرفته شدند. پس از نمونه‌برداری از خاک، عناصر غذایی از جمله ازت، کلسیم، فسفر، منیزیم و پتاسیم در دو عمق سطحی (30-0 سانتیمتر) و تحتانی (60-30 سانتیمتر) بررسی شدند. همچنین فاکتور ESP، به‌عنوان فاکتور تخریبی، جهت تعیین نقش اصلاحی یا تخریبی کاربری‌های مختلف در عمق‌های سطحی و تحتانی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج آنالیز آماری داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS، نشان‌دهندۀ وجود اختلاف معنی‌دار بین میانگین عناصر غذایی مورد مطالعه بود. نتایج امتیازدهی کاربری‌ها در لایه‌های سطحی و تحتانی نیز نشان داد که کاربری مرتع و اراضی باغی به ترتیب در لایۀ سطحی و تحتانی نقش اصلاحی داشته و اراضی تک‌کشتی در لایۀ تحتانی نقش تخریبی دارد. کاربری آیش نیز بیشترین نقش تخریبی را در لایۀ سطحی و تحتانی دارا بود. به‌طور کلی، با توجه به عناصر غذایی مورد بررسی، اراضی باغی، مرتع و الگوی چندکشتی به ترتیب به‌عنوان مطلوب‌ترین تیمارها و اراضی آیش و تک‌کشتی به‌عنوان نامطلوب‌ترین تیمار شناخته شدند. تک‌کشتی چند کشتی مرتع تیمار مطلوب تیمار نامطلوب فاکتور اصلاحی و تخریبی 2020 02 20 941 950 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75626_8ab1ed6d29b447898e52b4ff1b124b8c.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 صادق حسین‌نیایی حسین آذرنیوند محمد جعفری محمدعلی زارع چاهوکی گونۀ تاغ از گیاهان مقاوم در روﻳﺸﮕﺎهﻫﺎی ﻣﻨﺎﻃﻖ ﺑﻴﺎﺑـﺎﻧﻲ اﺳـﺖ ﻛـﻪ از زﻣـﺎن ﻛﻨﺘـﺮل ﻣﺎﺳﻪﻫﺎی روان ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از راهﺣﻞﻫـﺎی ﻣﺒـﺎرزه ﺑﺎ ﻓﺮﺳﺎﻳﺶ و ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﻦ ﺑﺎ روش ﺑﻴﻮﻟﻮژﻳﻚ ﻫﻤﻮاره ﻣـﺪ ﻧﻈـﺮ ﻣﺤﻘﻘﺎن و دﺳـﺖاﻧـﺪرﻛﺎران ﺑـﻮده اﺳـﺖ. در این تحقیق که در جنگل­های دست‌کاشت اشتهارد صورت گرفت، اثر زمان و ارتفاع هرس بر پایه‌هایی از تاغ که آثار پژمردگی و خشکیدگی در آن‌ها قابل مشاهده بود، مورد بررسی قرار گرفت. این پژوهش در قالب آزمایش فاکتوریل بر مبنای طرح کاملاً تصادفی با چهار تیمار اصلی زمان هرس (مرداد، آبان، دی، اسفند) و چهار تیمار فرعی ارتفاع هرس (هرس کف‌بر، 25 سانتی‌متر، 50 و 75 سانتی‌متر) اجرا شد. قبل از اعمال هرس، جهت همگن و هم‌ اندازه بودن پایه‌ها، متغیرهای ارتفاع، قطر تاج و قطر یقه در مورد هر پایه اندازه‌گیری شد. اواخر تیر ماه همان سال وضعیت پایه‌ها از لحاظ جست‌زنی یا عدم جست بررسی گردید و ویژگی‌های کمی جست، همچون تعداد، ارتفاع و قطر جست‌ها در هر پایه اندازه‌گیری شد. نتایج حاکی از آن بود که هرس باعث تحریک جست‌زنی شده است، چرا که 5/97 درصد از پایه‌ها دارای جست بودند. هرس در دی ماه از ارتفاع 75 سانتی‌متر با تعداد 100 جست بیشترین تعداد جست را دارا می‌باشد. کمترین تعداد مربوط به هرس کف‌بر در آبان ماه با تعداد 5 جست می‎باشد. از لحاظ ارتفاع جست، هرس در دی ماه از ارتفاع 50 و 75 سانتی‌متر بزرگترین جست‌ها را دارا بود. حداقل ارتفاع جست نیز مربوط به هرس کف‌بر در زمان‌های مختلف می‌باشد. از لحاظ قطر جست تفاوت معنی‌داری بین تیمارها وجود ندارد، اما در کل هرس در دی ماه قطورترین جست‌ها را به خود اختصاص داده است. بنابراین می‌توان گفت هرس در دی ماه از ارتفاع 75 سانتی‌متر به عنوان بهترین زمان و ارتفاع هرس می‎باشد. ارتفاع جست خشکیدگی تاغ قطر جست هرس‌ اشتهارد 2020 02 20 951 964 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75627_492037a0a197f52d1c8f3926af967324.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 علی دسترنج احمد نوحه گر آرش ملکیان مناطق تغذیه، میزان و توزیـع فضـایی تغذیـه در آبخوان‌های کارستی، به عواملی چون ژئومورفولـوژی کارسـت و میـزان توسـعۀ آن، اقلـیم، شیب، پوشش گیاهی، خاک و عوامل زمین‌شناسی بستگی دارد. آبخوان کارستی آژوان-بیستون در استان کرمانشاه، نقش اصلی را در گسترش مدنیت و تأمین آب موردنیاز جوامع انسانی دارد. هدف این تحقیق، مدل‌سازی مناطق تغذیۀ آبخوان آژوان-بیستون در استان کرمانشاه با استفاده از مدلKARSTLOP است. نقشۀ توزیع فضایی فروچاله‌ها و پولیه‌ها در هر یک از توده‌های موردبررسی، با استفاده از بازدید میدانی، تفسیر بصری و تحلیل مدل رقومی ارتفاع با استفاده از مدل‌های منحنی بسته، ترسیم گردید. سپس به‌منظور تهیۀ نقشۀ پهنه‌بندی توسعۀ ‌کارست ‌سطحی، از مدل منطق فازی و عملگر گاما استفاده شد و درنهایت به‌منظور مدل‌سازی مناطق تغذیه از مدلKARSTLOP استفاده شد. نتایج پهنه‌بندی تغذیه نشان می‌دهد که میزان تغذیۀ سالانۀ به‌دست‌آمده برای آبخوان کارستی بیستون بین 36 تا 83 درصد می‌باشد. بیشترین میزان تغذیه در نواحی با بیش از 78 درصد تغذیه، منطبق بر سطح هموار پولیه‌ها که دارای فروچاله می‌باشند، رخ‌داده و کمترین میزان تغذیه 36 تا 40 درصد و 40 تا 45 درصد نیز در دشت‌های آبرفتی روی می‌دهد. نتایج کلی، بیانگر نقش اصلی ژئومورفولوژی کارست کوه بیستون در توزیع مکانی میزان تغذیه در آبخوان است. نتایج پهنه‌بندی تغذیه با نتایج حاصل از پهنه‌بندی توسعۀ کارست سطحی، کاملاً منطبق است. تغذیۀ آبخوان کرمانشاه کارست مدل بیستون KARSTLOP 2020 02 20 965 978 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75628_0e1a0167538795da51571c3288f295ae.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 سید مسعود سلیمان پور امین صالح پور جم علی اکبر نوروزی ناصر خلیلی اجرای طرح­های آبخیزداری بدون مشارکت مردم چندان موفق نبوده است. از این رو اولویت­بندی شاخص­ها و زیرشاخص­های مؤثر بر مشارکت ضعیف مردمی، گامی مهم در مدیریت حوزه­های آبخیز است و می­تواند راهگشای اتخاذ تدابیری در راستای حذف موانع مشارکتی و مشارکت حداکثری آبخیزنشینان در برنامه­ریزی­ها باشد. به این منظور در این پژوهش اقدام به بررسی دیدگاه آبخیزنشینان در اولویت­بندی عوامل مؤثر بر مشارکت ضعیف ایشان در طرح­های آبخیزداری در حوزۀ آبخیز مراد آباد میمند واقع در غرب استان فارس شده است، به طوری که این مهم پس از تکمیل 72 پرسش­نامه از سرپرستان خانوار با استفاده از آزمون t و آزمون ناپارامتری فریدمن انجام شد. نتایج نشان داد از دیدگاه آبخیزنشینان به ترتیب شاخص­های "اقتصادی"، "آموزشی- ترویجی"، "طراحی- اجرایی" و "اجتماعی" دارای بیشینه و کمینۀ اولویت در مشارکت ضعیف آبخیزنشینان در طرح­های آبخیزداری در این حوزۀ آبخیز تعیین شدند. هم­چنین مهم­ترین زیرشاخص­ها بر مشارکت ضعیف آبخیزنشینان در طرح­های آبخیزداری در این حوزۀ آبخیز به ترتیب: "درآمد کم ساکنان حوضه"، "عدم توجه به نیروی محلی در اجرای پروژه­ها (اشتغال­زایی)"، "نادیده گرفتن درآمد برای آبخیزنشینان به­عنوان انگیزۀ اقتصادی مستقیم در اجرای طرح­های آبخیزداری" و "پایین بودن سطح سواد و آگاهی" می­باشد. بر این اساس، دامنۀ مقادیر میانگین رتبه­ها بین 93/6 تا 25/10 متغیر است؛ به طوری که زیرشاخص "درآمد کم ساکنان حوضه" با میانگین رتبۀ 25/10 دارای بیشترین اولویت نسبی و زیرشاخص "دیربازده بودن طرح­های آبخیزداری" با میانگین رتبۀ 93/6 دارای کمترین اولویت نسبی در مشارکت ضعیف آبخیزنشینان در طرح­های آبخیزداری در این حوضه را به خود اختصاص دادند. بنابراین به منظور مشارکت پایدار آبخیزنشینان در طرح‌های آبخیزداری ضروری است نسبت به حل مسائل اقتصادی ایشان و تدوین برنامۀ جامع آموزش و ترویج اقدام جدی صورت گیرد. آبخیزداری آبخیزنشینان اقتصادی اولویت‌بندی مشارکت 2020 02 20 979 994 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75629_481854a9b99499f0946daad158416261.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 مهشید سوری مینا بیات حسین ارزانی مرتضی خداقلی عوامل اقلیمی مهم­ترین عامل تأثیر‌گذار بر رشد پوشش گیاهی و تولید می‌باشند. تأثیر هر یک از این عوامل در هر منطقه بسته به نوع پوشش گیاهی متفاوت است. در این مطالعه اثر عوامل اقلیمی (بارندگی و دما) بر تولید گونه‌های گیاهی مورد چرای دام در 6 سایت استپی استان فارس در یک دورۀ ده ساله (1377 تا 1386) مورد بررسی قرار گرفت. جهت اندازه­گیری پوشش از 60 پلات 2 متر مربعی در طول 4 ترانسکت چهار صد متری استفاده شد و تولید با روش قطع و توزین در پانزده پلات در طول ترانسکت‌ها اندازه‌گیری گردید. سپس با استفاده از رابطۀ رگرسیونی بین پوشش تاجی (درصد) و تولید (کیلوگرم در هکتار)، تولید مابقی پلات‌ها برای آن سال محاسبه شد. شاخص‌های مهم اقلیمی که در این بررسی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند، عبارتند از: بارندگی (روزانه، ماهانه، سالانه، بارندگی فصل رویش و بارندگی فصل رویش به علاوه سال پیشین)، دما (سالانه، ماهانه، فصل رویش، بیشینه و کمینۀ دما). نتایج نشان داد متوسط تاج پوشش 3/6 درصد و متوسط تولید 5/128 کیلوگرم در هکتار بوده است و در میان شکل‌های مختلف رویشی بوته‌ای­ها بیشترین درصد پوشش و تولید و گندمیان کمترین درصد پوشش و تولید را به خود اختصاص دادند. از بین شاخص‌های مهم اقلیمی، بارندگی سالانه و دمای مرداد ماه در تمامی سایت‌ها و بارندگی فصل رویش در تمامی سایت­ها به­جز سایت ایزدخواست به عنوان مؤثرترین شاخص روی تولید علوفه مؤثر بوده و همبستگی مثبت و معنی‌داری را با تولید علوفه نشان داد. با استفاده از بارندگی سالانه می­توان تغییرات تولید علوفه را در مراتع مورد بررسی از 50 تا 92 درصد و در کل مراتع استان فارس تا 70 درصد برآورد نمود. میانگین تولید بلندمدت در مراتع بیابان زدایی، بیداعلم و ایزدخواست با استفاده از پارامترهای بارندگی سالانه، بارندگی فصل رویش و بیشینۀ دما به ترتیب 3/88، 2/95 و 7/112 کیلوگرم در هکتار برآورد شد. از یافته‌های این تحقیق می‌توان به منظور پیش‌بینی تاج‌پوشش و تولید و در نهایت ظرفیت چرایی بلندمدت در مراتع استفاده نمود. اقلیم پوشش گیاهی تولید مراتع استپی استان فارس 2020 02 20 995 1009 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75630_48dcfce02c45b2c8caf0f03469f8ecc6.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 عیسی غلامی مهدی وفاخواه سید جلیل علوی به دلیل کمبود اطلاعات در اکثر حوزه­های آبخیز، بسیاری از محققین برای مطالعه­های هیدرولوژیکی و سیل­گیری به استفاده از تجزیه و تحلیل­های مکانی در سیستم اطلاعات جغرافیایی روی آوردند. پژوهش حاضر به منظور مقایسۀ کارایی سه مدل ماشین بردار پشتیبان (SVM)، خطی تعمیم یافته (GLM) و جمعی تعمیم یافته (GAM) در تهیۀ نقشۀ سیل­گیری استان گیلان برنامه­ریزی شده است. بدین منظور لایه­های اطلاعاتی درجۀ شیب، جهت شیب، شکل شیب، ارتفاع از سطح دریا، فاصله از رودخانه، تراکم زهکشی، زمین شناسی، کاربری اراضی، شاخص رطوبت توپوگرافی و شاخص توان آبراهه در محیط سامانۀ اطلاعات جغرافیایی (نرم‌افزارهای ArcGIS و SAGA-GIS) تهیه شدند. سپس بر اساس اطلاعات 220 نقطۀ سیل­گیر، از 70 درصد تعداد کل نقاط به منظور واسنجی و 30 درصد باقیمانده برای اعتبارسنجی و ارزیابی کارآیی مدل­ها مورد استفاده قرار گرفت. نتایج ارزیابی دقت مدل­ها به ترتیب با استفاده از شاخص‌های سطح زیر منحنی (AUC) و کاپا (Kappa) نشان داد که از نظر شاخص سطح زیر منحنی (AUC)، مدل ماشین بردار پشتیبان (SVM) با 835/0 و مدل جمعی تعمیم یافته (GAM) با 827/0 دارای دقت خیلی خوب و مدل خطی تعمیم یافته (GLM) با 79/0 دارای دقت خوب می­باشد. از نظر شاخص کاپا (Kappa) مدل ماشین بردار پشتیبان (SVM) با 58/0 داری دقت خوب، مدل جمعی تعمیم یافته (GAM) با 53/0 و مدل خطی تعمیم یافته (GLM) با 48/0 دارای دقت قابل قبول می‌باشند. بنابراین بر اساس شاخص­های مذکور مدل ماشین بردار پشتیبان (SVM) نسبت به دو مدل دیگر در شناسایی مناطق سیل­گیر کارایی بالاتری دارد. همچنین عوامل فاصله از رودخانه، ارتفاع از سطح دریا و شیب بیشترین تأثیر را بر سیل­گیری منطقۀ مورد مطالعه دارند. سیل‌گیری داده‌کاوی مدل‌های داده محور مدل‌سازی منحنی تشخیص عملکرد استان گیلان 2020 02 20 1011 1022 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75631_cb16cd75198fc188c3f7c2a279a6106d.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 محسن ملکی رضا قانع مقدم این مقاله با هدف بررسی اثرات مداخلات آبخیزداری بر حوزۀ آبخیز قره‌شیران در استان اردبیل انجام شد. در این مقاله پنج سرمایۀ اجتماعی- انسانی، اقتصادی و محیطی- فیزیکی بررسی شد. جامعۀ آماری این تحقیق، بهره‌برداران مطلع شش روستای تحت پوشش اجرای طرح و پنج روستای خارج از محدودۀ اجرای طرح در همان حوزۀ آبخیز بود. با استفاده از جدول مورگان 200 خانوار با تکنیک نمونه‌گیری هدف‌مند، مورد پرسش قرار گرفتند. ابزار این تحقیق، پرسشنامه بود. پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ (بین 7/0 تا 8/0) به‌دست آمد. نتایج نشان داد، بین سرمایۀ اجتماعی- انسانی و محیطی- فیزیکی در محل اجرای پروژه و عدم اجرای آن تفاوت وجود داشته ولی بین سرمایۀ مالی تفاوتی وجود ندارد. شاخص میزان عضویت افراد در گروه‌ها و تمایل به مهاجرت و اعتماد اجتماعی، در سرمایۀ اجتماعی بین دو منطقه تفاوت معنی‌دار نداشت. در سرمایۀ انسانی، شاخص افزایش سطح آگاهی نیز تفاوت نشان نداد. در سرمایۀ طبیعی و فیزیکی، شاخص‌های سطح اراضی باغی-دیم و آبی، خسارت سیل و تعداد دام در نظر گرفته شد که تفاوت آن در سطح 98 درصد معنی‌دار بود. در سرمایۀ مالی، شاخص درآمدزایی حوضه در نظر گرفته شد که بین منطقۀ اجرا و عدم اجرا تفاوتی وجود نداشت. نتایج نشان می‌دهد با اینکه معیشت بهره‌برداران به طور مسقیم وابسته به منابع‌طبیعی است، اجرای پروژه‌های آبخیزداری بر سرمایۀ طبیعی، فیزیکی و تا حدی اجتماعی در منطقه مؤثر بوده است ولی به طور خاص نتوانسته است باعث افزایش درآمد و فرصت‌های شغلی در منطقه شود. سرمایۀ اجتماعی سرمایۀ طبیعی سرمایۀ فیزیکی سرمایۀ مالی سرمایۀ محیطی مداخلات آبخیزداری 2020 02 20 1023 1036 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75632_331c9debade0f188aac90d546b026583.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 محمد رضا آخوندی هدایت الله میرشمسی سید حسین موسوی نیا حکمرانی مشارکتی سبب ایجاد و تقویت روابط بین ذینفعان مختلف در راستای اصلاح دیدگاه از بالا به پایین در مدیریت عرصه­های منابع­طبیعی می­گردد. از جمله مؤلفه­های مهم اجتماعی تأثیرگذار بر حکمرانی مشارکتی منابع­طبیعی، سرمایۀ اجتماعی است. در این پژوهش میزان سرمایة اجتماعی درون­گروهی در دو بازۀ زمانی قبل و بعد از اجرای یک پروژۀ اجتماع محور در شبکة ذی‌نفعان محلی در راستای اجرای حکمرانی مشارکتی منابع­طبیعی با استفاده از پیوند‌های اعتماد و مشارکت و سنجش شاخص‌های کمی و ریاضی سطح کلان شبکه (تراکم، دوسویگی، انتقال‌یافتگی و میانگین فاصلۀ ژئودزیک) مورد بررسی قرار گرفته است. این تحقیق در روستای اسدآباد سفلی از توابع شهرستان ابرکوه استان یزد که تحت پوشش پروژۀ تعمیم ترسیب کربن قرار دارد، انجام شده است. نتایج بیانگر افزایش تمام شاخص‌های نام برده شده در مرحلۀ بعد از اجرای پروژه در بازۀ زمانی دو ساله (از سال 1393 تا 1395) است. تراکم در پیوند اعتماد و مشارکت به میزان بالایی افزایش یافته، این بدان معناست که سرمایۀ اجتماعی درون­گروهی شبکه افزایش یافته است. پایداری، توازن و تعادل شبکه در قبل از اجرای پروژه در حد متوسط بوده و در بعد از اجرا این شاخص‌ها تا حد متوسط تا زیاد افزایش یافته­اند. میزان اتحاد و یگانگی افراد نیز تا حد زیادی ارتقاء یافته که این میزان در پیوند اعتماد افزایش چشمگیری داشته است. بنابراین به دنبال اجرای پروژۀ تعمیم ترسیب کربن اعتمادسازی و تقویت روحیۀ مشارکت در بین افراد و سرمایۀ اجتماعی درون­گروهی تقویت شده که این امر در استقرار حکمرانی مشارکتی منابع طبیعی اثربخشی مطلوبی را به­دنبال داشته است. پروژة تعمیم ترسیب کربن حکمرانی مشارکتی منابع‌طبیعی سرمایة اجتماعی درون‌گروهی اسدآباد سفلی 2020 02 20 1037 1047 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75633_46455395281f1074118415a89f390b8f.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 منصوره کارگر زینب جعفریان علی طاهری با توجه به اهمیت نقش بهره­برداری از مراتع و تغییرات ایجاد شده در سیستم­‌های اجتماعی - اقتصادی و اکولوژیکی مراتع، برنامه‌­ریزی جهت بررسی وضعیت حال و تصمیم‌­گیری برای شرایط موجود حائز اهمیت می­‌باشد. در همین راستا این مطالعه در نظر دارد جهت تعیین اختلاف نگرش­ها بین کارشناسان و بهره­برداران به بررسی و مقایسۀ اولویت عوامل مؤثر بر بهره­برداری از مراتع در چهار معیار قوت، ضعف، فرصت و تهدید بپردازد. بدین منظور از آنالیز SWOT برای تحلیل عوامل مؤثر بر بهره­برداری از مراتع استفاده گردید. عوامل شناسایی شده از طریق تنظیم و تکمیل پرسشنامه به روش­های طیف لیکرت و آنالیز AHP به ترتیب توسط بهره­برداران و کارشناسان اولویت­بندی و مقایسه شد. نتایج نشان داد که فقط پتانسیل مرتع برای دام­گذاری با امکان تغذیۀ دستی، بهره­برداری­های غیر اصولی مانند معدن، مانورهای نظامی از اولویت یکسانی برخوردار بودند. نتایج نشان داد در عوامل مربوط به نقاط قوت، تطابق نوع و نژاد دامی غالب منطقه با شرایط مراتع با وزن 117/0، نقاط ضعف، کناره‌گیری بهره‌برداران با سابقه از شغل دامداری مرتع با تجربه با وزن 026/0، فرصت­ها، افزایش مطالعات علمی دربارۀ مراتع در مراکز تحقیقاتی، ادارت منابع طبیعی با وزن 185/0 و در عوامل مربوط به تهدید­ها، نوسانات قیمت بازار با وزن 076/0 در اولویت قرار دارند. نتایج این تحقیق حاکی از آن بود که در ماتریس ارزیابی عوامل داخلی (نقاط ضعف و قوت) جمع امتیاز نهایی محاسبه شدۀ نقاط قوت از نقاط ضعف بیشتر است. این بدین معناست که عوامل تأثیر­گذار بر بهره­برداری از مراتع از نظر عوامل درونی دارای قوت است. ماتریس ارزیابی عوامل خارجی (تهدید و فرصت) نشان دهندۀ آن است که در وضعیت موجود، می­توان با تقویت فرصت­ها در مقابل تهدید­ها واکنش راهبردی مناسبی نشان داد. بنابراین، راهبرد جهت حرکت به سمت توسعۀ مطلوب از بهره­برداری از مراتع محسوب می­شود. مراتع بهره‌برداری کارشناسان AHP SWOT 2020 02 20 1049 1060 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75634_90a626fc98f79ac38ea7a3626797dd68.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 مریم ممبنی حمیدرضا عسگری علی محمدیان بهبهانی سلمان زارع حسین یوسفی یکی از چالش­های اصلی مدیرت تخریب سرزمین در مناطق خشک و بیابانی ایران، تثبیت ماسه­های روان و کنترل گردوغبار است، به‌طوری‌که استفاده از انواع خاک‌پوش‌ها به‌خصوص خاک‌پوش‌های سازگار با محیط زیست، یکی از روش­هایی است که به‌منظور تثبیت ماسه­های روان به کار می­رود. هدف از این تحقیق، بررسی امکان استفاده از پسماندهایی مانند لیکور سیاه و ملاس به­عنوان خاک­پوش جهت تثبیت ماسه­های روان می­باشد. به‌منظور آماده­سازی بستر تیمارها در محیط آزمایشگاهی از ماسه­های بادی بیابان ریگ­بلند کاشان استفاده گردید. برای انجام آزمایش­ها از سینی­های فلزی با ابعاد 2×30×100 سانتی­متر و جهت پاشش تیمارهای ملاس، لیکور سیاه و شاهد به‌صورت یک‌لایه و دولایه از پیستوله 5/2 لیتری استفاده گردید و تحقیق در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد. به‌منظور ارزیابی کارایی این مواد مقاومت فروروی، مقاومت برشی در حالت اشباع و خشک و نفوذپذیری نسبت به آب اندازه­گیری شد و داده­ها با نرم‌افزار آماری مناسب مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند. نتایج این پژوهش به‌صورت آزمایشگاهی نشان داده است که میزان مقاومت فروروی خاک‌پوش‌های ملاس و لیکور سیاه دولایه به ترتیب 8/9 و 8/7 کیلو نیوتن بر مترمربع است. این دو نوع خاک‌پوش اختلاف معنی­داری با یکدیگر و نیز با تیمار شاهد (آب) دارند. بیشترین مقاومت فروروی و برشی مربوط به تیمار ملاس است به­گونه­ای که مقاومت فروروی را 8/9 برابر و مقاومت برشی را 14 برابر نسبت به شاهد افزایش داد. سرعت نفوذ در خاک‌پوش لیکور یک‌لایه در مقایسه با خاک‌پوش ملاس و شاهد (آب)، دارای اختلاف معنی­داری است درحالی­که با افزایش ضخامت، سرعت نفوذ کاهش یافته است. بیشترین سرعت نفوذ مربوط به تیمار لیکور یک‌لایه است به­گونه­ای که سرعت نفوذ را 4/0 برابر نسبت به شاهد افزایش داد. مالچ ملاس به دلیل داشتن مقاومت فروروی و برشی و نفوذپذیری مناسب بهترین نوع مالچ تشخیص داده شده است. ازآنجاکه مواد به کار برده شده در این تحقیق از نوع مواد طبیعی و آلی می­باشد و از سوی دیگر از مزیت­های زیست‌محیطی، سهولت استفاده و در دسترس بودن منابع برخوردار است، باوجوداین به‌منظور بهینه نمودن شرایط اجرایی، نیازمند آزمایش­های بیشتر در مقیاس آزمایشگاهی و صحرایی است. فرسایش خاک‌پوش ماسه‌های روان مقاومت فروروی مقاومت برشی نفوذپذیری 2020 02 20 1061 1073 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75635_6bfcf02ad01ca3dc509fe83a8789229b.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 حمید رضا میرداودی یونس عصری غلامرضا گودرزی علی فرمهینی مطالعۀ تنوع گونه­ای و بررسی روابط بین گیاهان، عوامل محیطی و آشفتگی نقش مهمی در مطالعۀ پویایی و مدیریت اکوسیستم‌ها دارد. در این تحقیق تنوع گونه­های گیاهی در ارتباط با تغییرات ارتفاعی و چرای دام، در امتداد یک شیب ارتفاعی 1000 متری در منطقۀ حفاظت شدۀ هفتاد قلۀ اراک مطالعه شد. الگوی تنوع زیستی با مقایسۀ شاخص­های غنای گونه­ای مارگالف، یکنواختی شلدون و تنوع شانون- واینر، در طبقات مختلف ارتفاعی با دامنۀ 100 متری مشخص شد. بررسی ارتباط پوشش­گیاهی با برخی از عوامل فیزیوگرافی (با تأکید بر ارتفاع از سطح دریا) و آشفتگی چرای دام، با استفاده از روش تحلیل تطبیقی متعارفی جزئی انجام شد. نتایج وجود یک همبستگی معنی­دار بین ارتفاع از سطح دریا و چرای دام را نشان داد (01/0P<، 55/0R2=). همچنین نتایج نشان داد که تنوع و غنای گونه­ای از ارتفاعات پایین­تر تا 2300 متر از سطح دریا افزایش ولی از دامنۀ ارتفاعی 2300 به بالا کاهش یافتند. این نتیجه در راستای تئوری اثر غالبیت میانه است. چرای شدید دام در ارتفاعات پایین منجر به تغییر پوشش­گیاهی به سمت گونه­های یکساله و فرصت­طلب شده است. مناطقی با چرای متوسط دام، بالاترین مقدار تنوع­گونه­ای و مناطقی با شدت چرای زیاد و کم، کمترین تنوع­گونه­ای را داشتند. این نتیجه در راستای تئوری آشفتگی متوسط است. یکنواختی گونه­ها نیز با افزایش شدت چرای دام افزایش یافت، هر چند که این تغییرات معنی­دار نبود (05/0P>). بنابراین ارزیابی تنوع گونه­ای در طول شیب­های اکولوژیک، بدون در نظر گرفتن شدت چرای دام، قابل ارزیابی نیست. آشفتگی آنالیز چند متغیره ارتفاع از سطح دریا منطقۀ کوهستانی ناحیۀ استپی 2020 02 20 1075 1091 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75636_b88ae24a4cd024430d075ee519571a11.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 جمشید نصرتی راد علی اکبر جمالی حسین سرگزی شناسایی موانع و عوامل اجتماعی و اقتصادی روستائیان برای توسعۀ روستایی امری ضروری است. برای شناسایی این موضوع، بررسی سرمایۀ اجتماعی و متغیرهای اقتصادی، اجتماعی مؤثر بر رضایت آبخیزنشینان تأکید این پژوهش است. هدف بررسی میزان رضایت آبخیزنشینان از برنامۀ پنجم رشد و توسعۀ کشاورزی و درآمدزایی (سال­های 1387 تا 1392) است. روش مطالعه، کاربردی بوده و به‌صورت توصیفی، مقطع زمانی در سال 1396 انجام شد. جامعۀ موردمطالعه، آبخیز نشینان حوضه‏های سراوان، شامل مورتی، کله گان و قادرآباد است. ابزار جمع‌آوری داده‏ها، پرسشنامه محقق ساخته بوده، روایی پرسشنامه با نظر کارشناسان بررسی و تائید شد. پایایی پرسشنامه با آزمون آلفای کرونباخ با 79/0 پایایی در وضعیت خوب ارزیابی گردید. برای جمع‌آوری داده‌ها در حوضه‏های موردمطالعه تعداد 102 پرسشنامه‏ تکمیل و گردآوری شد. تجزیه‌وتحلیل ناپارامتری برای مقایسۀ میانگین رضایتمندی سه حوضه به روش آماری کروسکال والیس انجام شد. در بسیاری از گویه‏ها حوضۀ مورتی به‌طور معنی‌داری رضایت­مندی بیشتری را نشان داد. نتایج نشان داد که میزان رضایت آبخیزنشینان از تولید ناخالص داخلی با میانگین امتیاز 5/3 از 5 و تملک دارایی‌های سرمایه‌ای با میانگین امتیاز 3/3 از 5 رضایت بالاتر از میانه و مناسبی است. در مجموع میزان رضایت آبخیزنشینان از برنامۀ پنجم رشد و توسعه نسبتاً خوب ارزیابی شد اما از لحاظ منابع مالی تزریق شده رضایت کمتری وجود دارد. میزان رضایت آبخیزنشینان، مورتی به دلیل آب فراوان و تولید بیشتر نسبت به کله گان و قادرآباد سطح بالاتری داشته است. پیشنهاد می‌شود هر 5 برنامۀ توسعۀ کشاورزی در حوضه‏های استان‏های مختلف کشور بررسی و مقایسه شود. رضایت آبخیزنشینان توسعۀ کشاورزی اقتصادی-اجتماعی برنامۀ توسعه سراوان 2020 02 20 1093 1104 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75637_d8cbfc7846303c432a15fac05ad14a52.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 زینب نظری نعمت الله خراسانی سادات فیض نیا محمود کرمی یکی از پدیده­های جوی مناطق خشک و نیمه­خشک و مناطق هم­جوار با این گونه نواحی، پدیدۀ گرد و خاک و تولید ذرات معلق (PM10) است که مخاطرات زیست­محیطی زیادی به همراه دارد. هدف این مطالعه، تعیین ترکیب شیمیایی و شناسایی منشأ عناصر در ذرات­معلق در اتمسفر شهر کرمانشاه می­باشد. برای شناسایی منشأ طبیعی و انسانی این عناصر در ذرات ­معلق از روش فاکتور غنی‌سازی استفاده شده­است. ردیابی جریان­های هوایی با استفاده از خطوط هم ارتفاع در سطح 500 هکتوپاسکال انجام گرفته است. نمونه­های ذرات معلق برای 20 عنصر به­وسیلۀ دستگاه ICP-OES مورد آنالیز قرار گرفته­ است. بر اساس این مطالعه، عناصری همانند آهن، پتاسیم، کلسیم، سلنیوم، آرسنیک، کبالت، فسفر، منیزیم و سدیم دارای میزان فاکتور غنی­سازی پایین می­باشند، که نشان دهندۀ آن است که این عناصر از پوسته سرچشمه گرفته­اند. این عناصر 84% از غلظت کل عناصر را شامل می­شوند. این امر حاکی از آن است که عناصر پوسته­ای کمک کنندۀ اصلی عناصر در PM10 در اتمسفر کرمانشاه هستند. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که بیشترین فراوانی عبور جریان­های هوایی به غرب ایران در درجة اول مربوط به غرب تا شرق عراق و پس از آن شمال غرب تا شمال شرق اردن، شرق تا جنوب غرب سوریه و شرق تا غرب دریای مدیترانه می­باشد. بنابراین، می­توان بیان کرد که عراق و مناطق هم­جوار با آن نقش مهمی در ایجاد ذرات معلق (گردوغبار) در منطقه دارا می­باشند. آلودگی گردوغبار عناصر پوسته‌ای خطوط هم ارتفاع در سطح 500 هکتوپاسکال 2020 02 20 1105 1116 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75638_65cc418fb55d5d95f198d777860ef787.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 صدف صیادی سیاوش نقی زاده حسین مرادی زیناب احمدرضا محرابیان حسین مصطفوی پدیدۀ تغییر اقلیم بزرگ‌ترین چالش زیست ‌محیطی حال حاضر دنیا می­باشد. پیش­بینی اثر تغییر اقلیم بر پراکنش گونه­های گیاهی حساس و با ارزش، امری مهم در راستای مدیریت و حفاظت آن­ها محسوب می­گردد. جنس Onosma L. (زنگوله­ای) به عنوان یک جنس بسیار غنی از طایفۀ Lithospermeae Dumort. در تیرۀ گاوزبان (Boraginaceae) می­باشد که دارای 52 گونه در ایران است که بیش از نیمی از آن­ها اندمیک ایران می­باشد. گونه­های Onosma cornuta H. Riedl. و Onosma sabalanica Ponert. از گونه­های بومی و بسیار نادر این جنس در ایران می­باشد. هدف این مطالعه، بررسی اثر تغییر اقلیم بر پراکنش مکانی این 2 گونه در آینده است. در این راستا، با استفاده از ابزار مدل­سازی پراکنش گونه (SDM)، هشت الگوریتم مختلف (GLM, GAM, GBM, RF, FDA, MARS, ANN, SRE) در سناریوهای مختلف خوشبینانه (RCP2.6) و بدبینانه (RCP8.5) پراکنش مکانی آیندۀ این گونه را برای سال 2050 با استفاده از مدل انسمبل در محیط نرم افزاریR  پیش­بینی نموده­اند. نتایج نشان داد که عملکرد تمامی مدل­ها بر اساس شاخص TSS، عالی و مدل­سازی پراکنش گونۀ مورد نظر با اطمینان آماری بالایی انجام شده است. نتایج همچنین نشان داد که پراکنش این دو گونه در هر دو سناریوی خوشبینانه و بدبینانۀ سال 2050 با کاهش چشمگیری روبه­رو بوده که نیاز به به­کارگیری استراتژی­های لازم جهت حفاظت از این دو گیاه ارزشمند می­باشد. تغییر اقلیم Onosma sabalanica Onosma cornuta مدل‌سازی پراکنش گونه حفاظت 2020 02 20 1117 1129 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75639_b22c879bf158f24294303613425b588c.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 علی نوروزی ایمان حقیان اسماعیل شیدای کرکج مراتع به عنوان منبع تولید گوشت، ‌علوفه، آب و خاک نقش مهمی در اقتصاد کشور برخوردار است، ولی افزایش تعداد بهره­برداران و تعداد دام در مراتع توازن بین تولید و برداشت را از میان برده است. برای جلوگیری از روند صعودی تخریب مراتع اقدام به تهیه و اجرای طرح­های مرتع­داری شده است. در این تحقیق تأثیر اجرای طرح­های مرتعداری بر شاخص­های مختلف نظیر تنوع گیاهی، وضعیت، گرایش مرتع، تولید و درصد تاج پوشش گیاهی در پنج مرتع دارای طرح مرتعداری (تجرود، سنگل آباد، علی آباد، گرماب و دوچاهی) واقع در شهرستان تربت حیدریه مورد بررسی قرار گرفته است. بدین منظور پس از اندازه­گیری شاخص­های مذکور در داخل طرح­های مرتع‌داری (تیمار) و سایت­های مجاور آن به عنوان شاهد با استفاده آزمون تی استیودنت داده­ها مورد آنالیز آماری قرار گرفتند. نتایج مقایسۀ میانگین­ درصد پوشش گیاهی نشان می­دهد درصد تاج پوشش گیاهی مناطق دارای طرح با میزان 64/51 درصد نسبت به منطقۀ فاقد طرح با میزان 5/47 درصد دارای تاج پوشش کل بیشتر معنی­دار در سطح پنج درصد هست. همچنین علی رغم بالا بودن عددی میزان تولید در منطقه دارای طرح (08/73 کیلوگرم بر هکتار) نسبت به منطقۀ فاقد طرح (99/67)، تفاوت معنی­داری مشاهده نشد. میانگین امتیاز نمره وضعیت برای منطقه داخل طرح (4/27) و خارج طرح (4/23) از لحاظ آماری با یکدیگر تفاوت معنی­دار ندارند. اجرای طرح مرتعداری در سه منطقه (تجرود، سنگل آباد و علی آباد) از مجموع پنج منطقه سبب تغییر گرایش مرتع از حالت منفی به ثابت شده است. همچنین اجرای طرح مرتعداری سبب افزایش معنی­دار شاخص­های ناهمگنی شانون-وینر و یکنواختی سیمپسون در داخل طرح نسبت به خارج شده است ولی اجرای طرح مرتعداری تغییر معنی­داری در شاخص غنای مارگالف نداشته است. در مجموع اجرای طرح­ها موجب بهبود شاخص­های سلامت مرتع گشته است. اگر چه برخی شاخص­های مورد مطالعه از لحاظ آماری افزایش معنی­داری نداشته است ولی از لحاظ عددی مقادیر بالایی را به خود اختصاص داده است. از بین شاخص­های تنوع، شاخص­های شانون-وینر و سیپمسون به عنوان حساسترین پارامترها مشخص شدند و در سایر مطالعات پایش پیشنهاد می­گردد استفاده گردند. به عنوان نتیجه­گیری کلی پیشنهاد می­شود طرح­ریزی و اجرا و نظارت طرح­های مرتعداری با دقت بالایی صورت گیرد تا شاهد افزایش کارایی این­گونه طرح­ها بود. طرح مرتعداری تنوع گیاهی وضعیت مرتع گرایش مرتع تولید علوفه تربت حیدریه 2020 02 20 1131 1145 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75640_04a5e3d1609322e5ceb9d7ea615c57ea.pdf

2020-02-20 10.22059

مرتع و آبخیزداری 5044-2008 5044-2008 1398 72 4 مهرناز نیستانی فریدون سرمدیان اعظم جعفری علی کشاورزی در نقشه‌برداری رقومی، قوانین حاکم در بیان ویژگی‌ها و انواع خاک‌ها را می‌توان با استفاده از تعیین روابط خصوصیت تحت مطالعه-متغیرهای پیش‌بینی کنندۀ محیطی و روش‌های مدلسازی کمّی و عددی، استخراج نمود. در نتیجه، قوانین ایجاد شده از این روابط، قابل بسط و برازش به موقعیت‌های با شرایط مشابه می‌باشند که از آن تحت عنوان برون‌یابی یاد می‌شود. در مطالعۀ حاضر، دستیابی به نقشۀ رقومی خاک در منطقه‌ای که فاقد هرگونه اطلاعات خاک است (منطقۀ پذیرنده)، برون‌یابی با به‌کارگیری مدل جنگل تصادفی از منطقۀ دارای اطلاعات خاک (منطقۀ مرجع یا دهنده) مورد بررسی قرار گرفت. منطقۀ فاریاب شهرستان کهنوج به عنوان منطقۀ مرجع و منطقۀ کهنوج به عنوان منطقۀ پذیرنده انتخاب گردید. تشابه فاکتورهای خاکسازی دو منطقۀ مرجع و پذیرنده با استفاده از شاخص‌های تشابه اقلیمی، پستی و بلندی، زمین‌شناسی و شکل زمین بررسی گردید. در گام نخست، مدل جنگل تصادفی به منظور تعیین  ارتباط کلاس‌های خاک با متغیرهای محیطی در منطقۀ مرجع استفاده گردید. نتایج حاصل از برازش این مدل در منطقۀ مرجع دقت کلی 88% و کاپا 77/0 را نشان می‌دهد. با توجه به عملکرد مناسب مدل در منطقۀ مرجع و شباهت دو منطقه، امکان استفاده از رابطۀ کلاس‌های خاک و متغیرهای محیطی استخراج شده در منطقۀ پذیرنده وجود دارد. نتایج حاصل از برون‌یابی دقت کلی 81% و کاپا 61/0 را در تخمین کلاس‌های خاک منطقۀ پذیرنده نشان می‌دهد. در نتیجه دستیابی به نقشۀ کلاس خاک منطقۀ پذیرنده با صرف هزینه و زمان به مراتب کم‌تری بوده‌است، لذا می‌توان برون‌یابی را به عنوان روشی کارآمد در تخمین و پیش‌بینی کلاس خاک در مناطق فاقد اطلاعات معرفی کرد. نقشه‌برداری رقومی منطقۀ مرجع منطقۀ پذیرنده برون‌یابی مدل جنگل تصادفی کلاس خاک 2020 02 20 1147 1166 https://jrwm.ut.ac.ir/article_75641_eaad4a8cd5b46466e9e7e87ee541ea83.pdf