دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 مقالات آماده انتشار 2026 02 10 The role of production and utilization of medicinal plants on the socio-economic empowerment of rural women (Case study: Kandelous village, Mazandaran province) نقش تولید و بهره‌برداری از گیاهان داروئی بر توانمندسازی اقتصادی - اجتماعی زنان روستایی (مطالعه موردی: روستای کندلوس، استان مازندران) 105982 10.22059/jrwm.2026.403556.1852 FA شهرزاد خدامرادی گروه مرتعداری، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران قدرت اله حیدری گروه مرتعداری، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران محمدرضا طاطیان گروه مرتعداری، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران محمدرضا رحمانی‌رادخرفکلی گروه مرتعداری، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Journal Article 2025 11 06 Due to the diversity of environmental and climatic conditions in Iranian villages, there are many possibilities for the development and cultivation of medicinal plants. The aim of this study was to investigate the role of medicinal plants on the economic and social empowerment of rural women in the village of Kandelous, Mazandaran province. The data collection tool in this study was a researcher-made questionnaire. The validity of the questionnaire was determined by experts of medicinal plants, economics, and sociology. Questionnaire reliability was determined by Cronbach's alpha. Among the economic items "To what extent has private sector investment in purchasing, packaging, and exporting medicinal plants developed in recent years with the activities of women?" and "To what extent has the diversity of medicinal plant production in the region enabled the connection of women in rural communities to profitable income?" had the highest (0.226) and lowest (0.115) coefficient determination, respectively. Among the social items, the highest (0.271) and lowest coefficient of explanation (0.173) were found in the items "To what extent does the development of medicinal plant cultivation affect women's participatory capabilities?" and "To what extent do you think the area of the fields and the diversity of medicinal plants encourage women not to migrate to local communities?" respectively. The Spearman correlation test showed that medicinal plants had a significant and positive effect on the economic (r=0.336, sig=0.000) and social (r=0.28, sig=0.000) empowerment of rural women. It can be concluded that rural women in Kandelous, Mazandaran province, achieved a desirable economic empowerment (26.7%) by working in the field of medicinal plants. It can be concluded that medicinal plants have been effective in the economic and financial independence of women, and cosequently their social empowerment. در روستاهای ایران به علّت تنوع شرایط محیطی و اقلیمی، قابلیت‌های زیادی در زمینۀ توسعه و کاشت گیاهان دارویی وجود دارد. هدف از پژوهش حاضر بررسی نقش تولید و بهره‌برداری گیاهان دارویی بر توانمندسازی اقتصادی و اجتماعی زنان روستایی در روستای کندلوس استان مازندران بود. ابزار جمع‌آوری اطلاعات در این تحقیق پرسشنامه محقق‌ساخته بود. برای تعیین روایی پرسشنامه از نظرات کارشناسان حوزه گیاهان داروئی، اقتصاد و جامعه-شناسی استفاده شد. برای ارزیابی پایایی پرسشنامه از ضریب آلفای کرونباخ (مقادیر بالای 7/0) استفاده شد. اطلاعات بدست آمده از پرسشنامه‌ها با نرم‌افزار SPSS تجزیه و تحلیل شدند. در در مورد گویه‌های اقتصادی بیشترین (226/0) و کمترین (115/0) ضریب تبیین به‌ترتیب مربوط به گویه‌های "در این سال‌ها با فعالیت زنان، سرمایه‌گذاری بخش خصوصی جهت خرید، بسته بندی و صادرات گیاهان دارویی تا چه حد توسعه داشته است؟ و " تنوع تولید گیاهان دارویی در منطقه تا چه حد امکان ارتباط زنان جوامع روستایی را بر درآمد سودآوری فراهم نموده است؟ " بود. از بین گویه‌های اجتماعی بیشترین (271/0) و کمترین (173/0) ضریب تبیین به‌ترتیب در گویه‌های " توسعه کشت گیاهان دارویی تا چه اندازه در توانمندی مشارکتی زنان تاثیرگذار است؟" و " مساحت مزارع و تنوع گیاهان دارویی را تا چه اندازه باعث ترغیب زنان بر عدم مهاجرت جوامع محلی می‌دانید؟" مشاهده شد. نتایج آزمون همبستگی اسپیرمن نشان داد که گیاهان دارویی بر توانمندسازی اقتصادی (0/336=sig=0/000, r) و اجتماعی (0/280=sig=0/000, r) زنان روستایی تأثیر مثبت و معنی‌داری داشته است. در مجموع می‌توان گفت که زنان در روستای کندلوس شهرستان نوشهر استان مازندران، با فعالیت در زمینه گیاهان دارویی به توانمندی اقتصادی (7/26 درصد) مطلوبی رسیدند. کاشت گیاهان دارویی در استقلال اقتصادی و مالی زنان روستای کندلوس و در نهایت توانمندی اجتماعی آن‌ها موثر بوده‌اند.