دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 67 1 2014 04 21 Effects of Shrubs on Preserving Understory Plants against the Livestock Grazing بررسی اثر حفاظتی گیاهان بوته‏ای از گیاهان زیراشکوب در برابر چرای دام 73 82 50829 10.22059/jrwm.2014.50829 FA طاهره صادقی شاهرخت کارشناس ارشد مرتع‌داری، دانشگاه فردوسی مشهد محمد جنگجو دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد منصور مصداقی استاد مدعو، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست دانشگاه فردوسی مشهد Journal Article 2013 04 26 Rangeland shrubs may provide mechanical facilitation on their understory plants, by protecting them<br />against the livestock grazing. However, such a facilitation effect may vary depending on the rangeland<br />utilization rate. In a field research, mechanical facilitation of rangeland shrubs was compared in a<br />highly grazed, a moderately grazed and an enclosure site; in an arid rangeland, Kakhak, Gonabad,<br />Iran, during spring to summer 2011. Twenty line transects were established in various directions and<br />slope aspects. Forage production was measured by clipping method within the paired plots, i.e. under<br />the canopy of nursing shrubs and their nearby open areas. In the enclosure site, forage production was<br />similar under the canopy of shrubs and in open areas, whereas in the highly and moderately grazed<br />sites there were more forage under the canopies. These results indicate increases in mechanical<br />facilitation of rangeland shrubs by increasing the grazing intensity. The mechanical facilitation was<br />also varied depending on the life forms of understory species. In the enclosure, the greatest facilitation<br />was on annual forbs, whereas in the highly grazed site it was on perennial grasses. Results of this<br />study show important role of rangeland shrubs on preserving understory forage plant against the<br />intense livestock grazing. بوته‏های مرتعی ممکن است گونه‏های گیاهی زیر‏اشکوب خود را در برابر چرای دام محافظت کنند، که به این پدیده تسهیل مکانیکی گویند. اثر تسهیل بوته‏ها ممکن است تحت تأثیر شدت بهره‌برداری از مرتع قرار گیرد. در یک عملیات میدانی، تسهیل مکانیکی بوته‏ها در سه منطقة چرای شدید، چرای متوسط، و قرق در مراتع خشک کاخک گناباد، در بهار و تابستان 1390، مقایسه شد. در هر یک از حالت‌های چرا، بیست عدد ترانسکت خطی در دامنه‏ها و شیب‏های مختلف مستقر شد. تولید علوفه به روش قطع و توزین در پلات‏های زوجی در زیر‏‏اشکوب بوته‏های پرستار و فضای باز مجاور آن‏ها اندازه‏گیری شد. در منطقة قرق تولید علوفه در زیر‏اشکوب بوته‏های پرستار برابر با تولید فضای باز بود، در حالی ‏که در منطقة چرای شدید و متوسط تولید علوفه در زیراشکوب بوته‏های پرستار بیشتر بود. این نتایج نشان می‏دهد که تسهیل مکانیکی بوته‏ های پرستار با افزایش شدت چرا زیاد می‏شود. همچنین، تأثیر تسهیل مکانیکی بر فرم رویشی گونه‏های زیراشکوب متفاوت است. در منطقة قرق بیشترین تسهیل مکانیکی بر پهن‏برگان یک‌ساله بود، در حالی‏ که در منطقة چرای شدید بیشترین تسهیل بر گندمیان چند‏ساله بود. نتایج این مطالعه نشان می‏دهد که بوته‏های مرتعی نقش مهمی در حفظ گیاهان علوفه‌ای زیراشکوب در شرایط چرای شدید دام دارند. https://jrwm.ut.ac.ir/article_50829_b9a62cd4fa02b7e21e09c7dd0a0e527f.pdf