دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 Assessment the relation of meteorological and hydrological drought in Khorasan Razavi province بررسی ارتباط خشکسالی هواشناسی و هیدرولوژیکی در استان خراسان رضوی 689 702 86623 10.22059/jrwm.2022.333753.1620 FA مریم آذرخشی استادیار، گروه مهندسی طبیعت و گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربت حیدریه جلیل فرزادمهر استادیار، گروه مهندسی طبیعت وگیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربت حیدریه Journal Article 2021 11 10 Meteorological drought affects the water resources of the basin with a time delay, which leads to the occurrence of hydrological drought. Assessment of rainfall variability and drought is necessary to determine the existing water crisis and water resources management. This study was done in 42 watersheds of Khorasan Razavi province during 1975 to 2015 years to determine the temporal relationship between meteorological and hydrological drought. The hydrological drought severity was calculated with SDI index and meteorological drought was calculated with SPI index. The trend of precipitation and discharge was investigated with Mann-Kendall test. The temporal relationship between the mentioned indices was studied with Pearson correlation coefficient as simultaneously and with a time delay from one to 12 months. The results of Mann- Kendall test were indicative the negative trend of discharge in all watersheds and the most negative slop (-0.052) occurs in PolKhaton watershed. A combination of positive and negative trends in precipitation changes was observed in the study areas. However, the calculated positive trends were not significant at the 95% level in any of the watersheds. In 36.5% of the studied watersheds, no significant correlation coefficients were obtained at 95% level between SDI and SPI. In 60% of the studied watersheds, the highest correlation coefficient between precipitation and discharge with one-month delay, in 25% of watersheds without time delay, in 12.5% of watersheds with 2 months’ time delay and in 2.5% of watersheds with a time delay of 12 months were obtained. خشکسالی هواشناسی با تاخیر زمانی بر منابع آب حوزه تاثیر می‌گذارد که منجر به وقوع خشکسالی هیدرولوژیک می‌گردد. ارزیابی تغییرات بارش و خشکسالی برای تعیین بحران‌های آبی موجود و مدیریت منابع آبی الزامی است. این پژوهش در 42 حوزه آبخیز استان خراسان رضوی در طول سال-های 1354-1394 به منظور تعیین رابطه زمانی خشکسالی هواشناسی و هیدرولوژیکی انجام شد. شدت خشکسالی‌های هیدرولوژیکی با شاخص‌های SDI و شدت خشکسالی هواشناسی با شاخص SPI محاسبه شد. روند تغییرات بارش و دبی سالانه با آزمون من کندال بررسی شد. رابطه زمانی بین شاخص‌های ذکر شده با ضریب همبستگی پیرسون به صورت همزمان و با تاخیر زمانی 1 تا 12 ماه بررسی شد. نتایج آزمون من کندال بیانگر روند منفی دبی در همه حوزه‌ها بوده و بیشترین شیب کاهش دبی در حوزه پل خاتون (052/0-) اتفاق افتاده است. ترکیبی از روند مثبت و منفی تغییرات بارش در حوزه‌های مورد مطالعه مشاهده شد. اما روندهای مثبت محاسبه شده در هیچ کدام از حوزه‌ درسطح 95٪ معنی‌دار نبوده است. در 5/36٪‌ از حوزه‌های مورد مطالعه ضرایب همبستگی معنی‌داری در سطح 95٪ بین SDI و SPI بدست نیامد. در60٪ حوزه‌های مورد مطالعه بیشترین ضریب همبستگی بین بارش و دبی با یک ماه تاخیر، در 25٪ حوزه‌ها بدون تاخیر زمانی در 5/2 ٪ حوزه‌ها با تاخیر زمانی 2 ماهه و در 5/2٪‌ حوزه ها با تاخیر زمانی 12 ماهه بدست آمد. رابطه بین خشکسالی هواشناسی و هیدرولوژیکی در بیشتر حوزه‌ها معنی‌دار نشد که می‌توان آنرا با وضعیت بدون روند بارش در بیشتر حوزه‌ها و روند کاهشی دبی توجیه کرد. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86623_43c94797710b4be9811c206f606b5b33.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 The Application of Soil Profile Information to Estimate the Soil Organic Carbon using Pedotransfer Functions کاربرد اطلاعات تشریح خاک‌رخ در برآورد کربن آلی خاک با استفاده از توابع انتقالی خاک 703 718 86624 10.22059/jrwm.2022.337426.1641 FA محسن باقری بداغ آبادی موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران 0000-0002-7006-6123 محمد جمشیدی موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران زهره مصلح موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Journal Article 2021 12 16 Soil organic carbon (OC) is one of the most important soil properties, especially from an environmental point of view. For this reason, OC modeling and estimating has been highly considered. In modeling, application of pedotransfer functions to estimate soil properties from the other ones have an important place in soil science. Unfortunately, not much attention has been paid to the valuable data that are obtained with the least cost and time in the soil profile description. The aim of this study was to determine the importance of data that obtained from soil profile description to estimate the soil organic carbon in Dehgolan region in Kordestan Province. For this purpose, 30 pedons were excavated and described. Soil samples were collected from different horizons and soil properties such as texture, pH, EC, CCE and gypsum were determined. Modeling was performed in three scenario including laboratory data, data of soil profile description and application of laboratory and soil profile description data simultaneously. The results showed that based on laboratory data, soil organic carbon has a significant relationship with silt and CCE properties with a coefficient of determination about 25% (R2 = 0.25); While, the two soil profile description data of soil color (chroma) and genetic horizon with coefficients of determination about 65% (R2 = 0.65). With compilation of laboratory and soil profile description data the coefficient of determination was also obtained 65%. This level of accuracy clearly shows the value and importance of data related to the soil profile description data. کربن آلی خاک یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های خاک بویژه از دیدگاه محیط زیستی می‌باشد. به همین دلیل مدل‌سازی و برآورد آن بسیار مد نظر قرار گرفته است. در مدل‌سازی‌ها، استفاده از توابع انتقالی خاک به عنوان رویکردی برای برآورد ویژگی‌های خاک با استفاده از داده‌های زودیافت از جایگاه مهمی در علوم خاک برخوردار می‌باشد. اما متأسفانه در این راستا به داده‌های ارزشمندی که با کمترین هزینه و زمان در عملیات تشریح خاک‌رخ به دست می‌آیند توجه چندانی نشده است. هدف از پژوهش کنونی تعیین اهمیت اطلاعات تشریح خاک‌رخ در برآورد کربن آلی خاک با استفاده از توابع انتقالی می‌باشد. برای این منظور، 124 نمونه خاک گردآروی گردید. فرآیند مدل‌سازی در سه حالت مختلف شامل داده‌های آزمایشگاهی، داده‌های تشریح خاک‌رخ و تلفیق داده‌های آزمایشگاهی و تشریح خاک‌رخ انجام شد. نتایج نشان دادند براساس داده‌های آزمایشگاهی، کربن آلی خاک با دو ویژگی درصد سیلت و کربنات کلسیم خاک با ضریب تبیین حدود 25 درصد (25/0=2R) رابطه معنی‌دار دارد. در حالی که دو ویژگی کروما و عمق افق ژنتیکی با ضریب تبیین حدود 65 درصد (65/0=2R) قادر به برآورد مقدار کربن آلی خاک هستند. در حالت تلفیق داده‌های آزمایشگاهی و تشریح خاک‌رخ، ضریب تبیین همچنان برابر با 65 درصد به‌دست آمد. این نتایج گویای آن است که در حضور دو ویژگی عمق افق ژنتیکی و رنگ خاک، داده‌های آزمایشگاهی اثر معنی‌داری در برآورد کربن آلی خاک ندارند. این موضوع بیانگر اهمیت و کارآیی قابل توجه داده‌های تشریح خاک‌رخ برای کاربرد در توابع انتقالی خاک نسبت به داده‌های آزمایشگاهی در این منطقه مطالعاتی می‌باشد. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86624_36016436bed67287b6e246c371e20311.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 Estimating Willingness to Pay of Local Communities for Preservation and Revitdiation of Deserts Areas (Case Study: Gosht Plain- Saravan) بررسی تمایل به پرداخت جوامع محلی برای حفظ و احیای مناطق بیابانی (مطالعه موردی: دشت گشت- سراوان) 719 730 86626 10.22059/jrwm.2021.330499.1614 FA نیک بی بی بزرگزاده دانشجوی کارشناسی ارشد دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، مجتمع آموزش عالی سراوان محمدرضا ریگی استادیار دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، مجتمع آموزش عالی سراوان ، ایران محمدرضا ساسولی استادیار دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، مجتمع آموزش عالی سراوان فرهاد ذوالفقاری استادیار دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، مجتمع آموزش عالی سراوان Journal Article 2021 09 11 Nowadays, the destructive factors of the environment and natural resources are so widespread that the alarm of destruction of these natural wonders is sounded all over the world. Due to the importance of this topic, the study was conducted to estimate the willingness to pay of local communities to conserve and restore desert areas of Gosht plain in Saravan in order to attract people's participation to finance projects for the preservation and rehabilitation of desert areas. The sampling process was conducted using Cochran's formula with 303 samples by simple random sampling method. Conditional valuation method and Logit model were used to estimate the people’s willingness to pay. The results showed that gender, education, participation in rural government institutions, employment of trusted executives, the history of participation in educational-developmental classes, being native, income and directly being beneficiaries from the environment of the region has a positive and significant effect on the willingness of people to pay for Gosht plain protection. The variable of age and suggested amount had a negative and significant effect on willingness to pay, but the size of household had no significant effect on willingness to pay. Moreover, the variables of existence of a management organization for participation, acquaintance with the environment, having environmental literacy, and government financial support of the projects had a positive and significant effect on the willingness to pay for the Gosht plain protection. The average of peoples’ willingness to pay monthly in 1398, was obtained 113890 Rials per each person. امروزه عوامل تخریب‌کننده محیط‌زیست و منابع طبیعی چنان رو به گسترش است که زنگ خطر نابودی این مواهب طبیعی در همه جای جهان به صدا در آمده است. با توجه به اهمیت موضوع، این پژوهش با هدف برآورد تمایل به پرداخت جوامع محلی جهت حفظ و احیای مناطق بیابانی دشت گشت شهرستان سراوان به منظور جلب مشارکت‌های مردم جهت تامین مالی پروژه‌های حفظ و احیای مناطق بیابانی انجام گردید. فرایند نمونه‌گیری با استفاده از فرمول کوکران و با روش تصادفی ساده به تعداد 303 نمونه انجام شد. جهت برآورد تمایل به پرداخت افراد از روش ارزش‌گذاری مشروط و مدل لاجیت استفاده شد. نتایج نشان داد که متغیرهای جنسیت، تحصیلات، مشارکت در نهادهای دولتی روستا، بکارگیری مجریان مورد اعتماد مردم، سابقه مشارکت در کلاس‌های آموزشی-ترویجی، بومی بودن، درآمد و ذینفع مستقیم بودن از محیط‌زیست منطقه، اثر مثبت و معنی‌داری بر تمایل به پرداخت افراد جهت حفاظت از دشت گشت دارد. متغیر سن و مبلغ پیشنهادی، اثر منفی و معنی‌داری بر تمایل به پرداخت افراد از خود نشان دادند، اما متغیر اندازه خانوار، تأثیر معنی‌داری بر تمایل به پرداخت افراد نداشته است همچنین متغیرهای وجود یک سازمان مدیریتی جهت مشارکت، آشنایی با محیط‌زیست، داشتن سواد زیست‌محیطی و حمایت‌های مالی دولت از طرح‌ها، اثر مثبت و معنی‌داری بر تمایل به پرداخت افراد جهت حفاظت از دشت گشت دارند. میانگین تمایل به پرداخت ماهیانه افراد در سال 1398، ۱۱۳۸90 ریال به ازای هر فرد به‌دست آمد. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86626_226badd3f3410155b258766cca6002ea.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 Study of preference value of range plants in Sirik region, Hormozgan province بررسی ارزش رجحانی گیاهان مرتعی منطقه سیریک در استان هرمزگان 731 746 86627 10.22059/jrwm.2021.326788.1600 FA عبدالحمید حاجبی استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان هرمزگان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندرعباس، ایران محمدامین سلطانی‌پور استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان هرمزگان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بندرعباس، ایران. محمد فیاض استادیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران. Journal Article 2021 07 06 In order to investigate the preference value of plants, this study was conducted in Sirik rangeland in Hormozgan province. To determine the preferred value in this region, two methods of timing and production and consumption of plant species were used. The results of analysis of variance of the preferred value in both timing methods (using a video camera) and the operating percentage yielded the same results. Because in both methods, there was no statistically significant difference at the level of 5% between the years and months of the study and only a significant difference between species. In the chronological method, Sphaerocoma aucheri with statistically assigned the highest mean (29.8%) along with annuals with an average (28.9%) were placed in a class statistically, followed by Moltkiopsis ciliata and Cenchrus pennisetoformis 9.3 and 7.8, respectively. In the method of exploitation percentage, the highest exploitation percentage was Cenchrus pennisetoformis with 52.9%, although with Heliotropium bacciferum with 49.6%, Moltkiopsis ciliata with 45.8%, Sphaerocoma aucheri with 44.6% and Cyprus conglomeratus with 44.5% were in a group. In the Sirik region, Sphaerocoma aucheri was one of the high density and high consumption species and Cenchrus pennisetoformis was the low density and high consumption species. Sphaerocoma aucheri was in the first place in terms of preference value, but it should be noted that livestock tends to graze more than annuals at the beginning of the growing season and at the end of the growing season with drying or seeding of grasses, annuals are received less attention. به منظور بررسی ارزش رجحانی گیاهان، این مطالعه در مرتع سیریک در استان هرمزگان اجرا شد. برای تعیین ارزش رجحانی در این منطقه از دو روش زمان‌سنجی و تولید و مصرف گونه‌های گیاهی استفاده شد. نتایج تجزیه واریانس ارزش رجحانی در هر دو روش زمان‌سنجی (استفاده از دوربین فیلمبرداری) و درصد بهره‌برداری نتایج یکسانی را به همراه داشت. زیرا که در هر دو روش، تفاوت معنی‌دار آماری در سطح 5 درصد بین سال‌ها و ماه‌های بررسی وجود نداشت و فقط اختلاف معنی‌دار بین گونه‌ها بود. در روش زمان‌سنجی گیاه Sphaerocoma aucheri با اختصاص بیشترین میانگین (8/29 درصد) همراه با یکساله‌ها با میانگین (9/28 درصد) در یک کلاس از نظر آماری قرارگرفته و بعد از آن‌ها Moltkiopsis ciliata و Cenchrus pennisetoformis به ترتیب 3/9 و 7/8 درصد قرار دارند. در روش درصد بهره‌برداری بیشترین درصد بهره‌برداری از گونهCenchrus pennisetoformis با 9/52 درصد بود، اگرچه با گونه‌های Heliotropium bacciferum با 6/49 درصد، Moltkiopsis ciliata با 8/45 درصد، Sphaerocoma aucheri با 6/44 درصد و Cyprus conglomeratus با 5/44 درصد در یک گروه آماری قرار گرفتند. در منطقه سیریک گونه Sphaerocoma aucheri جز گونه‌های با تراکم زیاد و مصرف زیاد و گونه Cenchrus pennisetoformis جز گونه‌های با تراکم کم و مصرف زیاد بود. از نظر ارزش رجحانی گونه Sphaerocoma aucheri در رتبه اول بود، اما باید توجه داشت که رغبت دام برای چرا از یکساله‌ها در اوایل دوره رویش بیشتر است و در پایان دوره رویش با خشک شدن و یا به بذر نشستن گراس‌ها، یکساله‌ها کمتر مورد توجه دام قرار گرفتند. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86627_895bbadee80b41e98a5e78ecf1ece53d.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 Assessing the degree of sensitivity and estimating the possible damage of Shemshak basin in case of avalanche using HEV model ارائه مدل مفهومی .H.E.V، برای ارزیابی ریسک بهمن‌های برفی (منطقه موردمطالعه: حوزه آبخیز شمشک) 747 769 86628 10.22059/jrwm.2022.315196.1554 FA علی رجایی دانشجوی دکتری گروه جنگل، مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات ،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران بهارک معتمدوزیری استادیار گروه جنگل، مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات ،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران 0000-0003-4303-0069 علی اکبر نظری سامانی دانشیار گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران حسن احمدی استاد گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0001-7375-3108 Journal Article 2020 12 11 In this study, 18 variables affecting avalanches have been studied. These variables are related to the conditions: geomorphological and topographic, climatic, snow and also Some activities are related to human factors. In this study, the avalanche risk map was prepared and analyzed using the risk model (HEV) and the variables affecting the occurrence of avalanches. Avalanche hazard map was prepared using three models: AHP, Garp and MaxEent. Based on three risk factors for avalanches, obstacles in the avalanche route and also sensitivity to avalanches, a risk map was prepared. Comparison of the results with field visits and avalanche occurrence areas and past statistics and information indicate the accuracy of the hazard map with 93.85% accuracy by the AHP method. One of the most important variables in avalanche occurrence in this area is the slope. Then, using two maps of avalanche risk elements and avalanche susceptibility map and avalanche hazard map, snow avalanche risk map has been prepared. The results showed that the avalanche hazard map has a very inherent difference with the avalanche risk map. Areas in the low-hazard category on the avalanche risk map became more important in the avalanche risk map. The most important reason is the existence of endangered elements and the development of residential lands in this area over the past few decades در این تحقیق 18 متغیر مؤثر بر وقوع بهمن مورد بررسی قرار گرفته‌اند. این متغیرها مربوط به شرایط: ژئومورفولوژیکی و توپوگرافی، اقلیمی، برف و همچنین برخی فعالیت‌های مرتبط با عوامل انسانی است. در این تحقیق با استفاده از مدل ریسک وارنز (H.E.V.) و استفاده از متغیرهای مؤثر بر وقوع بهمن نقشه ریسک بهمن تهیه و تحلیل شد. با استفاده از سه مدل A.H.P، Garp وMaxEnt نقشه خطر بهمن تهیه شد و بر مبنای سه عامل خطر وقوع بهمن، موانع موجود در مسیر بهمن و همچنین حساسیت به بهمن نقشه ریسک تهیه شد. مقایسه نتایج با بازدیدهای میدانی و مناطق رخ‌داده بهمن و آمار و اطلاعات گذشته حاکی از صحت نقشه خطر با دقت %85/93 توسط روش A.H.P است. یکی از مهم‌ترین متغیرها در وقوع بهمن در این منطقه شیب است. سپس با استفاده از دو نقشه عناصر در معرض خطر بهمن و نقشه حساسیت در برابر بهمن و نقشه خطر بهمن، نقشه ریسک بهمن برفی تهیه شده است. نتایج نشان داد نقشه خطر بهمن دارای تفاوت ذاتی بسیار با نقشه ریسک بهمن است. مناطقی که در طبقه کم‌خطر در نقشه خطر بهمن واقع شده‌اند در نقشه ریسک بهمن، از اهمیت بیشتری برخوردار شدند. مهم‌ترین دلیل آن وجود عناصر در معرض خطر و توسعه اراضی مسکونی در این منطقه طی چند دهه گذشته است. در واقع ریسک با در نظر گرفتن شرایط خطر، خسارت و درجه حساسیت، درک کمی و مفهومی بهتری را برای مقابله با این مخاطره بیان می‌کند. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86628_90f0c1ce35e18f619ac6194e5fad65c9.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 Evaluation and determination of factors affecting erosion and sedimentation of watersheds, case study: Urmia Lake basin ارزیابی و تعیین عوامل موثر بر فرسایش و رسوب دهی حوزه های آبخیز، مطالعه موردی: حوزه آبخیز دریاچه ارومیه 771 784 86629 10.22059/jrwm.2022.334409.1626 FA محمد طهمورث استادیار پژوهشی بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران 0000-0001-5399-0173 داوود نیک کامی استاد، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Journal Article 2021 11 23 Erosion and sedimentation phenomena are two inevitable phenomena of watersheds that are subject to complex factors. Identifying these factors and recognizing their effect on erosion and sediment will help in better planning to reduce the damage caused by erosion and sediment in a basin. In this study, to determine the factors affecting sedimentation, the Urmia Lake watershed was selected as the study basin. After identifying 30 characteristics affecting the sedimentation of sub-basins of the study area, including hydrological, physiographic, geomorphological, geological and soil characteristics, climate, land use and vegetation as independent variables, the amount of sediment produced in each sub-basin. Was identified as a dependent variable. Using factor analysis, principal component analysis (PCA), cluster analysis and stepwise multivariate regression between selected independent variables and dependent variable using SPSS software Statistical relationship was obtained between sedimentation of sub-basins and watershed characteristics. According to the selected regression model, it is determined that the amount of sediment in the watershed of Lake Urmia to five factors of agricultural land area (rainfed, irrigated and orchards), the area of sub-basins, the total area of erosion and Quaternary structures, average discharge The annual and basin form factor depends on the fact that these five factors control 89% of the sediment production changes in the selected sub-basins, which is significant at the 5% confidence level. In general, the factors affecting erosion and sedimentation of the Urmia Lake watershed can be divided into three groups: human factors and land use change, geology and physiography. پدیده‌های فرسایش و رسوب دو پدیده اجتناب ناپذیر حوزه‌های آبخیز بوده که تابع عوامل پیچیده‌ای هستند. مشخص نمودن این عوامل و شناخت اثر آنها بر فرسایش و رسوب، به برنامه‌ریزی‌های بهتر برای کاهش خسارات ناشی از فرسایش و رسوب در یک حوضه کمک شایانی خواهد نمود. در این تحقیق برای مشخص کردن عوامل موثر بر رسوبدهی، حوزه آبخیز دریاچه ارومیه به عنوان حوضه مورد مطالعه انتخاب شد. پس از مشخص کردن 30 ویژگی موثر بر رسوبدهی زیرحوضه‌های منطقه مطالعاتی، شامل خصوصیات هیدرولوژیکی، فیزیوگرافیکی، ژئومرفولوژیکی، زمین شناسی و خاک، اقلیمی، کاربری اراضی و پوشش گیاهی به عنوان متغیرهای مسـتقل، مقـادیر رسـوب تولیدی در هر زیرحوضه نیز به عنوان متغیر وابسته مشخص گردید. با اسـتفاده از روش‌های تجزیـه و تحلیـل عـاملی، تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA)، تحلیل خوشه‌ای و ایجـاد رگرسـیون چندمتغیره به روش گام به گام بین متغیرهای مستقل انتخابی و متغیر وابسته بـا اسـتفاده از نـرم افـزار SPSS، مناسـب‌تـرین رابطـه آمـاری بـین رسـوبدهی زیرحوضه‌ها و مشخصات حوزه آبخیز مطالعاتی به‌دست آمد. با توجه به مدل رگرسیونی انتخابی مشخص می-شود که مقدار رسوب‌دهی در حوزه آبخیز دریاچه ارومیه به پنج عامـل مسـاحت اراضی کشاورزی (دیم، آبی و باغات)، مساحت زیرحوضه‌ها، مجموع مسـاحت سـازندهای حساس به فرسایش و کواترنر، دبی متوسط سالیانه و ضریب فرم حوضه بستگی دارد که ایـن پنج عامل 89 درصد تغییرات تولید رسوب زیرحوضه‌های انتخابی را کنترل می‌کنند. به طور کلی، عوامل موثر بر فرسایش و رسوب حوزه آبخیز دریاچه ارومیه را می‌توان به سه گروه عوامل انسانی و تغییر کاربری اراضی، زمین‌شناسی و فیزیوگرافی تقسیم‌بندی نمود. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86629_12c04bbdcb3bb4b58de771747b86c1d5.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 Trends analysis of annual and seasonal precipitation characteristics in the Hyrcanian region of northern Iran تحلیل روند مشخصه‌های بارش سالانه و فصلی در ناحیه رویشی هیرکانی 785 798 86630 10.22059/jrwm.2021.331351.1617 FA پدرام عطارد استاد گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران مهدیه گروسیها داﻧﺸﺠﻮی کارشناسی ارشد ﺟﻨﮕﻞﺷﻨﺎﺳﯽ و اﮐﻮﻟﻮژی ﺟﻨﮕﻞ، ﮔﺮوه ﺟﻨﮕﻞداری و اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻨﮕﻞ، داﻧﺸﮑﺪه ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌﯽ، داﻧﺸﮕﺎه تهران محمد جواد مهدی خانی داﻧﺸﺠﻮی کارشناسی ارشد ﺟﻨﮕﻞﺷﻨﺎﺳﯽ و اﮐﻮﻟﻮژی ﺟﻨﮕﻞ، ﮔﺮوه ﺟﻨﮕﻞداری و اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻨﮕﻞ، داﻧﺸﮑﺪه ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌﯽ، داﻧﺸﮕﺎه تهران سمیرا بیرانوند داﻧﺸﺠﻮی دﮐﺘﺮای علوم زیستی جنگل، ﮔﺮوه ﺟﻨﮕﻞداری و اﻗﺘﺼﺎد ﺟﻨﮕﻞ، داﻧﺸﮑﺪه ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻃﺒﯿﻌﯽ، داﻧﺸﮕﺎه ﺗﻬﺮان Journal Article 2021 09 28 We investigated the trend analysis of rainfall characteristics in the Hyrcanian region of northern Iran in a 33-years period (1987 to 2019). Annual, seasonal, and three 11- years periods (1987-1997; 1997-2008; 2008-2019) were analyzed using data recorded at eight synoptic weather stations of Astara, Rasht, Anzali, Ramsar, Noshar, Babolsar, Ghaemshahr, and Gorgan. The Mann–Kendall (MK) non-parametric test was used to determine the rainfall trends. The mean annual rainfall was 1143 mm with the highest and lowest amounts recorded in Anzali (1694 mm) and Gorgan (529 mm), respectively. The MK test demonstrated no significant trends for annual rainfall in each station and the whole region (MK value: 0.32). Rainfall of 11-year periods showed slight differences (1140, 1145, and 1146 mm for the three consecutive periods). Rainfall and the number of annual events per year illustrated positive significant correlations in all weather stations (mean r = 0.58). The mean annual number of rainfall events was 118 with a mean rainfall event of 9.5 mm increased by approximately 0.5 mm (5%) during the recent period. In the Hyrcanian zone, 21% and 31% of the annual rainfall were less than 10 mm and larger than 40 mm, respectively. 34% of yearly rainfall (383 mm) was recorded in the first half of the year and the largest amount of seasonal rainfall was in autumn (43% of total annual rainfall). Plant communities, forest ecosystems, and agricultural activities in the Hyrcanian region will definitely be affected by any change in precipitation. این پژوهش با هدف تحلیل روند مشخصه‌های بارش ناحیه رویشی هیرکانی طی دوره سی و سه ساله (2019-1987 یا 1398-1366شمسی) انجام شد. بارش سالانه، فصلی و نیز در دوره‌های یازده ساله (اول (1997-1987)، دوم (2008-1997) و سوم (2019-2008))، هشت ایستگاه هواشناسی همدیدبانی آستارا، رشت، انزلی، رامسر، نوشهر، بابلسر، قائم‌شهر و گرگان تجزیه تحلیل شدند. آزمون ناپارامتری من‌کندال، جهت بررسی روند بارش استفاده شد. در ناحیه هیرکانی، میانگین بارش سالیانه، 1143 میلی-متر، بیشترین در انزلی (1694 میلی‌متر) و کمترین در گرگان (529 میلی‌متر) ثبت شد. آزمون من‌کندال، روند بارش سالیانه را در ایستگاه‌ها و در کل ناحیه رویشی، معنی‌دار نشان نداد (مقدار آماره من کندال: 32/0). بارش در دوره‌های یازده ساله نیز تفاوت ناچیزی داشت (1140 میلی‌متر در دوره اول در مقابل 1146 و 1142 میلی‌متر برای دوره‌های دوم و سوم). بارش و تعداد رخداد سالیانه، همبستگی مثبت و معنی‌داری را در کلیه ایستگاه‌ها نشان دادند (میانگین ضریب همبستگی در ایستگاه‌ها: 58/0). میانگین تعداد رخدادهای بارش سالیانه، 118 رخداد با میانگین اندازه 5/9 میلی‌متر ثبت شد. اندازه رخداد بارش در دوره‌ اخیر، حدود 5/0 میلی‌متر (5 درصد) افزایش نشان داد. در ناحیه هیرکانی، 21 درصد از مقدار بارش سالیانه در طبقه <10 میلی‌متر و 31 درصد، در طبقه >40 میلی‌متر ثبت شد. 34 درصد از بارش سالیانه (383 میلی‌متر) در نیمه اول سال و بیشترین بارش فصلی در پاییز (43 درصد از بارش سالیانه) رخ داد. جوامع گیاهی، اکوسیستم‌های جنگلی و نیز فعالیت‌های کشاورزی در ناحیه رویشی هیرکانی، بشدت متاثر از تغییرات بارش هستند. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86630_c33eb6109cb5509165ec855ca28e060d.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 Relationship between landscape features and species diversity and functional diversity of semi-steppe rangeland ارتباط خصوصیات سیمای سرزمین با تنوع گونه‌ای وتنوع عملکرد مراتع نیمه-استپی 799 820 86642 10.22059/jrwm.2022.328502.1608 FA سمانه سادات محزونی کچپی دانشجوی دکتری گروه علوم مرتع، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد 0009-0002-3633-2501 پژمان طهماسبی دانشیار گروه علوم مرتع، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد 0000-0003-4315-6251 عطاالله ابراهیمی دانشگاه دانشیار گروه علوم مرتع، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد محمد حسن جوری دانشیار گروه منابع طبیعی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور محسن فعال فیض آبادی دانشجوی دکترای علوم مرتع دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد رضا امیدی پور دکتری علوم مرتع، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد 0000-0003-0961-5258 Journal Article 2021 08 08 Ecological processes at different scales led to heterogeneity in the landscape by changing the pattern of the landscape structure. These would result in fragmentation and disintegration of landscape structures and filtering biodiversity characteristics such as species functional diversity. We performed this study to quantify the patches and classes characteristics of the landscape (metrics) and their impact on indicators of species and functional diversity. Sampling was performed in a semi-steppe rangelands of Chaharmahal and Bakhtiari, where the natural structure of the landscape creates various patches such that classified in seven different classes of plant communities. In each class, different patches were randomly selected and within them 5 to 10 macroplots of 30 * 30 m were randomly-systematically established. Afterwards, 3 plots of 2 * 2 m2 installed in macroplots in order to sample canopy cover and number of species. Taxonomic, functional diversity and functional beta diversity indices were measured using "Vegan", "FD" and "betapart" statistical packages in R software, respectively. The landscape metrics were also measured using Fragstats software. Finally, the relationships between diversity indices and landscape metrics were analyzed using linear regression. The results at the patch level showed a significant negative relationship between the shape and functional diversity indices such as leaf nitrogen weight average and leaf specific surface area weight average. The results at the class level indicate the positive effect of the functional evenness index on the edge density metric as well as the functional beta diversity of the patch richness metric. فرآیندهای اکولوژیکی موجود در مقیاس‌های متفاوت منجر به ایجاد ناهمگنی در سیمای سرزمین شده، موجب تکه‌تکه شدن و از هم‌گسیختگی ساختارهای سیمای سرزمین می‌شوند، در نتیجه موجب تغییرات در خصوصیات تنوع گونه‌ای و عملکردی می‌گردند. لذا هدف از این تحقیق، کمی نمودن خصوصیات لکه‌ها و کلاس‌های تشکیل‌دهنده سیمای سرزمین و تاثیر آنها بر شاخص‌های تنوع گونه‌ای و عملکردی است. بدین منظور در یکی از مراتع نیمه‌استپی چهارمحال و بختیاری که ساختار طبیعی سیمای سرزمین باعث ایجاد لکه‌های متنوع در هفت کلاس‌ متفاوت از نظر جامعه گیاهی شده است نمونه‌برداری انجام گرفت. در هر کلاس، به‌طور تصادفی لکه‌های مختلف جهت نمونه‌برداری انتخاب شدند. سپس در هر لکه 5 الی 10 ماکروپلات 30*30 مترمربعی به‌طور تصادفی- سیستماتیک مستقر شد و نمونه‌برداری از پوشش تاجی با استفاده از 3 پلات 2*2 مترمربعی انجام شد و ویژگی‌های گیاهی مبتنی بر خصوصیات عملکردی سیستم اندازه‌گیری شد. تجزیه و تحلیل شاخص‌های تنوع تاکسونومیک، تنوع عملکرد و تنوع بتای عملکرد با استفاده از بسته‌های آماری "Vegan"، "FD"و "betapart" در نرم‌افزار R صورت گرفت. کمی‌سازی متریک‌های سیمای سرزمین با استفاده از نرم‌افزار Fragstats انجام شد. در نهایت، روابط بین شاخص‌های تنوع و متریک‌های سیمای سرزمین با استفاده از رگرسیون خطی مورد آنالیز قرار گرفت. نتایج در سطح لکه نشان داد، رابطه منفی و معنی‌داری بین متریک شکل با شاخص‌های تنوع عملکرد نظیر میانگین وزنی نیتروژن برگ و میانگین وزنی سطح ویژه برگ مشاهده شد. نتایج در سطح کلاس بیانگر تاثیرپذیری مثبت شاخص یکنواختی عملکرد از متریک تراکم حاشیه و همچنین تنوع بتای عملکرد از متریک غنای لکه می‌باشد. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86642_c8d2bfac7cb17e6764c6c18b32563522.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 Factors affecting people's engagement in the implemented natural resources plans at Khorasan Razavi Province عوامل موثر بر مشارکت مردم در طرح‌های منابع طبیعی اجرا شده در استان خراسان رضوی 821 835 86643 10.22059/jrwm.2022.325142.1594 FA فاطمه محمدآبادی دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد مهدی کلاهی استادیار، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، پژوهشکده آب و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد 0000-0002-1115-9880 Journal Article 2021 06 06 Social participation is an important factor in the social, economic and cultural development of human societies. Engagement in natural resources management also plays an important role towards sustainable development and is an important approach to achieve goals and to success in natural resource plans. In this regard, this research aims to investigate factors affecting people's participation in the implemented natural resource plans by conducting a questionnaire survey in the counties of Sarakhs (the villages of Bazangan, Zalughal, and Kalateh Awaz), Torbat Jam (the villages of Musa Abad, Tamink Olya, Tamink Sofla, and Kalate Ghazi), and Kashmar (the villages of Jardavi, Baharieh, and Ghochpalang), Khorasan Razavi Province, Iran. For sampling, out of 3077 households of these ten villages, 807 households were randomly selected and surveyed by cluster systematic method. The collected data were analyzed by SPSS and Amos software. Structural equations were modeled for visual and graphic design. The main indices and fitting coefficients of the model were identified. The results of the statistical tests showed that people had willingness to participate in the plans and some factors had a significant impact on public participation in the region, such as economic profitability of the plans, education, employment, social conflicts, and environmental attractions (sig <0.05). As a result, these factors should be strengthened and given more consideration for the future successful implementation of natural resource plans. Finally, identifying these factors in each region will be an important step in the success of any plan. مشارکت اجتماعی عاملی مهم در توسعه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جوامع انسانی است. این مشارکت در بخش منابع طبیعی نیز نقش به سزایی در دستیابی به مدیریت پایدار ایفا می‌کند و رویکردی مهم در تحقق اهداف و رسیدن به موفقیت در طرح‌های منابع طبیعی است. درهمین راستا، این پژوهش با هدف بررسی عوامل موثر بر مشارکت مردم در طرح‌های منابع طبیعی اجرا شده، با استفاده از روش پیمایشی و تکمیل پرسشنامه در شهرستان‌های سرخس (روستاهای بزنگان، زالوغال و کلاته عوض)، تربت جام (روستاهای موسی آباد، تمینک علیا، تمینک سفلی و کلاته قاضی) و کاشمر (روستاهای جردوی، بهاریه و قوچ پلنگ) واقع در استان خراسان رضوی انجام شد. جهت انجام نمونه‏برداری، از 3077 خانوار موجود در ده روستا، تعداد 807 خانوار به روش خوشه‏ای و سیستماتیک تصادفی انتخاب و مورد پرسشگری قرار گرفتند. داده‌های جمع‌آوری شده توسط نرم‏افزار‌های SPSS و Amos تحلیل گردید. مدل‌یابی و مدل‏سازی معادلات ساختاری برای تهیه برنامه دیداری و ترسیمی انجام شد. شاخص‌های اصلی و ضرایب برازش مدل مشخص شدند. نتایج آزمون‌های آماری نشان داد که افراد به مشارکت در طرح‌ها مشتاق بودند و عواملی مانند سودآوری اقتصادی طرح‌ها، تحصیلات، شغل، تضادهای اجتماعی و جذابیت‌های محیطی تاثیر مهمی در مشارکت مردم در منطقه ایجاد کرده است (05/0sig<). در نتیجه، می‏بایست این عوامل موثر بر مشارکت را تقویت کرده و جهت اجرای موفق طرح‏های منابع طبیعی، بیشتر مد نظر قرار داد. در نهایت، شناسایی این عوامل در هر منطقه عاملی مهم در موفقیت طرح‌های آن منطقه خواهد بود. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86643_386fdbbf81236de38f9208f7cf6a6189.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 Capability of derived vegetation indices from remotely sensed data for burned area discrimination in semi-steppic rangeland (case study of CHB province, Iran) توانایی شاخص‌های گیاهی حاصل از دادههای سنجش از دور به منظور شناسایی و تفکیک مناطق سوخته شده در مراتع نیمه استپی استان چهار محال بختیاری 837 850 86644 10.22059/jrwm.2021.323095.1588 FA علی محمدیان دانشجوی دکتری علوم مرتع دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهر‌کرد اسماعیل اسدی بروجنی دانشیار و عضو هیات علمی دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد عطاالله ابراهیمی دانشیار و عضو هیات علمی دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد پژمان طهماسبی دانشیار و عضو هیات علمی دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد علی اصغر نقی پور برج استادیار و عضو هیات علمی دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد Journal Article 2021 05 02 Nowadays, using satellite imagery is one of the fastest and lowest-cost methods in rangeland assessment. Also, remote sensing-based vegetation indices are among the most widely used tools to assess and monitor vegetation changes, especially in the post-fire period, and to map the burned regions in rangelands. The present study was conducted considering the importance and extent of rangelands and the recently increased prevalence of fires in the semi-steppe rangelands of Iran, especially in Chaharmahal and Bakhtiari Province. The main objective of this study was to distinguish and identify the burned areas during 1-3 year and 3-5 year periods to adopt an appropriate post-fire management program in these areas using spectral indices. After calculating the spectral indices, the M statistical parameter was determined to designate the separation capability of the burned areas from the adjacent ones. According to the findings, using NBRT, NBR, and CSI indices is recommended to identify and distinguish the burned areas 1-3 years after the fire from the adjacent areas in semi-steppe rangeland regions of Iran. Overall, these indices are of high efficiency in separating these ranges. Moreover, T.C. Brightness and NBRT indices can efficiently identify and separate the burned areas 3-5 years after the fire. Among the studied indices for both periods of fire in the studied semi-steppe rangelands, the NBRT index showed a high potential for identifying the burned area from the adjacent areas. امروزه استفاده از تصاویر ماهواره‌ای از کم هزینه‌ترین و سریع‌ترین روش‌های ارزیابی مراتع می‌باشد. شاخص‌های گیاهی از مهم‌ترین ابزار‌های سنجش از دوری هستند که جهت نظارت و ارزیابی تغییرات پوشش گیاهی بخصوص در دوره‌های زمانی پس از آتش‌سوزی و تهیه نقشه‌های مناطق آتش‌سوزی شده در مراتع کاربرد فراوان دارند. پژوهش حاضر با توجه به اهمیت و وسعت مراتع همچنین افزایش تعدد آتش‌سوزی‌های سالیان اخیر در مراتع نیمه‌استپی کشور بویژه مراتع استان چهارمحال بختیاری انجام گردید. هدف از این پژوهش تفکیک و شناسایی مناطق سوخته شده در دوره‌های 3-1 و 5-3 سال پس از آتش‌سوزی با استفاده از شاخص‌های طیفی بمنظور اتخاذ برنامه مدیریتی مناسب پس از آتش‌سوزی در این مناطق می‌باشد. پس از محاسبه شاخص‌های طیفی، پارامتر آماری M بمنظور تعیین توان تفکیک‌پذیری مناطق آتش‌سوزی شده از مناطق مجاور محاسبه گردید. نتایج بدست آمده نشان می‌دهد که در مراتع نیمه‌استپی کشور به منظور شناسایی و تفکیک محدوده مناطق سوخته شده که دارای قدمت 1 تا 3 سال پس از آتش‌سوزی می‌باشند کاربرد شاخص‌های طیفی NBRT، NBR و CSI می‌تواند با توجه به کارآیی بالا و توانایی مناسب در تفکیک این محدوده‌ها قابل توصیه باشد. همچنین برای شناسایی و تفکیک محدوده‌های سوخته شده که قدمت 3 تا 5 سال را دارا می‌باشند کاربرد شاخص‌های طیفی T.C. Brightness و NBRT می‌توانند نتایج قابل قبولی را ارائه دهند. شاخص NBRT از بین شاخص‌های مورد بررسی برای هر دو قدمت آتش در مراتع نیمه‌استپی مورد مطالعه بمنظور تفکیک‌پذیری مناطق سوخته شده از مناطق مجاور توانایی بالایی داشته و قابل توصیه می‌باشد. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86644_b8045b5609a3db55e9dd4bfe67ef77cc.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 Assessment the Effects of watershed management operations on the characteristics of runoff and suspended sediment load in Ghaleh Gol Watershed, Lorestan province ارزیابی تأثیر اجرای عملیات آبخیزداری بر ویژگی‌های کمی جریان و رسوب معلق در حوزه آبخیز قلعه‌گل استان لرستان 851 866 86667 10.22059/jrwm.2022.336579.1636 FA بهرام میردریکوند دانش آموخته، گروه علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه لرستان علیرضا سپه وند استادیار گروه علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه لرستان 0000-0002-2299-2085 حسین زینی وند دانشیار گروه علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه لرستان Journal Article 2021 12 31 In recent years, extensive practices have been done on flood control, erosion and sediment in the fields of research and implementation of watershed management. Therefore, the purpose of this study was to assess the effects of watershed management practices on the characteristics of runoff and suspended sediment load in two subwatersheds in Ghaleh Gol watershed in Lorestan province, Iran. In this research, for comparing the effect of watershed management practices (WMP) on discharge and suspended sediment load (SSL) from both subwatersheds, the flow velocity was measured and the SSL was sampled directly from the beginning of the rainfall events until the end of them. Results showed that in all measurements, the discharge and suspended sediment load of the southern subwatershed with watershed management practices was higher than the northern subwatershed without such practices. According to the results of ANOVA test, it was found that the difference between discharge peak (P=0.691) and suspended sediment load peak (P=0.840) was not significant in two subwatersheds. Also, according to the results, the difference between specific discharge and specific SSL was not significant (P>0.05). Based on these results, it was found that the implementation of WMP in the study area apparently has no the required performance to reduce the discharge and SSL, and the WMP have lost their performance before the end of their useful life. Therefore, in order to increase the performance of mechanical watershed management practices (MWMP), the biological and biomechanical practices has to be performed simultaneously. در سال‌های اخیر اقدامات گسترده‌ای از نظر کنترل سیل، فرسایش و رسوب در زمینه های تحقیقاتی، مطالعاتی و اجرایی آبخیزداری انجام شده است. لذا این تحقیق با هدف ارزیابی اثر اقدامات آبخیزداری بر روی خصوصیات جریان و رسوب معلق در دو زیر حوضه از حوضه قلعه گل انجام گرفت. برای مقایسه اثر اقدامات آبخیزداری بر روی میزان جریان و رسوب معلق خروجی از هر دو زیرحوضه، در زمان شروع بارندگی تا پایان بارندگی و رسیدن ارتفاع جریان رودخانه به دبی پایه، اندازه‌گیری سرعت جریان و نمونه‌برداری از بار معلق به صورت مستقیم و میدانی از زیر‌حوضه‌ها انجام گرفت. نتایج نشان داد که در تمام اندازه‌گیری‌ها میزان دبی و رسوب زیرحوضه جنوبی با عملیات آبخیزداری اجرا شده بیش از زیرحوضه شمالی بدون اجرای عملیات آبخیزداری بود. مطابق نتایج آزمون‌های آماری، مشخص شد که اختلاف بین دبی اوج جریان خروجی (P=0.691) و رسوب اوج خروجی (P=0.840) زیرحوضه‌های شمالی و جنوبی معنی‌دار نبوده است. همچنین مطابق نتایج این تحقیق، اختلاف بین دبی ویژه و گل‌آلودگی ویژه خروجی از این زیرحوضه‌ها معنی‌دار نبوده است (P>0.05). بر اساس این نتایج مشخص شد که اجرای این عملیات ظاهراً بعد از گذشت چند سال کارایی لازم برای کاهش میزان دبی و رسوب خروجی حوضه را از دست داده‌اند. بدین معنی که عملیات اجرا شده، تأثیرگذاری خود بری روی رسوب و رواناب خروجی را از دست داده‌اند. لذا برای افزایش کارایی سازه‌های مکانیکی آبخیزداری اجرا شده در آبراهه‌ها، بایستی همزمان اقدام به اجرای عملیات بیولوژیک و بیومکانیکی در روی دامنه‌ها نمود. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86667_97c132e6a5b7c0a49d4a8047d64853a0.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 Spatial and temporal changes of water resource components regarding different time periods and important land-uses in Zayandeh-rud Basin تغییرات مکانی و زمانی مؤلفه های منابع آب در دوره های زمانی گوناگون و به تفکیک کاربری های مهم حوضه آبریززاینده رود 867 888 86668 10.22059/jrwm.2022.322868.1586 FA نسار نصیری دانشجوی دکتری رشته مهندسی و مدیریت منابع آب، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی اصفهان 0000-0002-4164-6997 کیوان اصغری دانشیار، گروه مهندسی و مدیریت منابع آب، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی اصفهان علی اصغر بسالت پور پژوهشگر مؤسسه مدیریت منابع inter3، برلین، آلمان Journal Article 2021 04 29 This study examines spatial and temporal changes in water resources; including blue and green water resources components, taking into account their changes in four main land use in the Zayandeh-rud basin. The spatial and temporal changes were studied using the semi-distributed hydrological model SWAT (Soil and Water Assessment Tool) by applying the most complete data set developed for the watershed over 20 years and for four different 5-year intervals. Due to the high ability and efficiency of the SWAT model to simulate climatic parameters and surface runoff, the minimum 5-year average of blue water, green water flow, and green water storage at the basin level occurred; in the fourth period 2010-2014 (approx. 15 mm), the second period 2000-2004 (26 mm) and the first period 1995-1999 (30 mm), respectively. On the other hand, the mean values of the blue water component, the green water flow and the green water storage components were estimated to be higher in the western parts of the basin than in the eastern parts. Other findings from this study are the changes of blue water and green water regarding precipitation and land use. For example, the maximum amount of blue water was observed in forests and irrigated agricultural lands, the highest amount of change in green water flow in irrigated agricultural and dry farming lands, and the minimum amount of green water flow in grasslands. Acknowledgment of available water resources, water potentials of an area and critical areas enables comprehensive management of water resources and long-term planning. در این پژوهش، تغییرات مکانی و زمانی مؤلفه‌های منابع آبی، شامل منابع آب آبی و آب سبز در چهار نوع کاربری اراضی مهم در حوزه آبریز زاینده رود، و با بهره‌گیری از مدل هیدرولوژیکی نیمه توزیعی SWAT (Soil and Water Assessment Tool) و کامل ترین مجموعه داده توسعه داده شده برای این حوضه، در بازه زمانی 20 ساله (شامل چهار بازه 5 ساله) مورد بررسی قرار گرفت. با توجه به توانایی بالای مدل SWAT در امر شبیه‌سازی پارامترهای اقلیمی و رواناب سطحی، کمترین مقدار میانگین پنج ساله آب آبی، جریانِ آبِ سبز و ذخیره آبِ سبز در سطح حوضه، به ترتیب در دوره‌ چهارم، 2014-2010 (حدود 15 میلیمتر)، دوره دوم، 2004-2000 (26 میلیمتر) و دوره‌ اول، 1999-1995 (30 میلیمتر) مشاهده شد. از دگرسوی میانگین مقادیر مؤلفه‌ی آبِ آبی و مؤلفه جریانِ آبِ سبز و ذخیره آبِ سبز در بخش‌های غربی حوضه بیشتر از بخش‌های شرقی حوضه برآورد گردید. از دیگر یافته‌های این پژوهش، تأثیرپذیری مقادیر مؤلفه‌های منابع آبِ آبی، ذخیره آبِ سبز و مقادیر مؤلفه‌‌ی جریانِ آبِ سبز از مقادیر بارش و تغییرات آن‌ها در انواع کاربری اراضی می‌باشند. بدین ترتیب که بیشینه آبِ آبی در اراضی جنگل و کشاورزی آبی، بیشترین تغییرات جریان آب سبز در اراضی کشاورزی آبی و دیم و کمینه ذخیره آب سبز در اراضی مرتعی مشاهده گردید. شناخت منابع آب موجود، پتانسیل‌های آبی و نقاط بحرانی در یک منطقه، امکان مدیریت جامع منابع آب و برنامه‌ریزی‌های بلندمدت را میسر می‌گردد. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86668_5c9f00ad1dc498b261e884702098568c.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 Determining the environmental flow requirement using hydraulic method in data scarce in Cheshmeh Langan River تعیین جریان محیط‌زیستی به روش هیدرولیکی در شرایط کمبود داده در رودخانه چشمه‌لنگان 889 903 86669 10.22059/jrwm.2021.327891.1602 FA مهدی وفاخواه استاد گروه آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس 0000-0002-8113-9113 محمد طاوسی استاد گروه آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس Journal Article 2021 07 27 Today, the use of surface water to meet various human requirements such as drinking, agriculture and industry has endangered the health of this river ecosystem and its role in the natural system. The minimum environmental flow in the river provides a safe level of protection for the water-dependent environment. In the present study, the environmental flow requirement of three stations of Cheshmeh Langan River located in Isfahan province were calculated by two hydraulic methods: slope and maximum curvature of wetted perimeter. The results showed that both slope and curvature methods estimate the same minimum environmental flow requirement. So that the difference between the two methods in S1 station was about 0.07m3/s. According to the discharge measured at station S1, minimum environmental flow requirement is provided in all months except December. While the measured discharge at S2 and S4 stations cannot provide the minimum environmental flow requirement due to the impact of the dam and water transfer in any of the months. The flow of 0.39 m3/s for the first station (S1) and 1.44 an 1.68 m3/s for the second and third stations, respectively has been proposed as the minimum environmental flow requirement of Cheshmeh Langan River. The results of this study showed that the environmental flow requirement can be estimated using hydraulic method in data scarce. امروزه استفاده از آب‌های سطحی به منظور تامین نیاز‌های متنوع انسان نظیر شرب، کشاورزی و صنعت باعث شده است که سلامت اکوسیستم‌های رودخانه‌ای و نقش آن در سامانه طبیعی به خطر بیفتد. حداقل جریان محیط‌زیستی در رودخانه سطح مطمئنی از حفاظت را برای محیط زیست وابسته به آب مهیاء می‌کند. در پژوهش حاضر مقدار جریان محیط‌زیستی رودخانه چشمه‌لنگان واقع در استان اصفهان از دو روش هیدرولیکی شیب منحنی و حداکثر انحناء محیط خیس شده محاسبه شد. نتایج نشان داد که هر دو روش شیب و انحناء مقادیر یکسانی از حداقل جریان محیط‌زیستی برآورد می‌کنند. به‌طوری‌که اختلاف دو روش در ایستگاه S1 حدود 07/0 مترمکعب بر ثانیه بود. با توجه به دبی اندازه‌گیری شده در ایستگاه S1، به غیر از ماه آذر در تمام ماه‌ها حداقل جریان محیط‌زیستی تامین می‌شود. در حالی که در ایستگاه‌های S3 و S4 دبی جریان اندازه‌گیری شده، حداقل جریان محیط‌‎زیستی را به‌دلیل تاثیر سد در هیچ کدام از ماه‌ها تامین نمی‌کند. مقدار دبی 39/0 مترمکعب برثانیه برای ایستگاه اول (S1) و 44/1 و 68/1 مترمکعب برثانیه به ترتیب برای ایستگاه‌های سوم و چهارم (S3 و S4) به‌عنوان حداقل جریان محیط‌زیستی رودخانه چشمه‌لنگان پیشنهاد شده است. نتایج این تحقیق نشان داد که در شرایط کمبود داده می‌توان جریان محیط‌زیستی را به روش هیدرولیکی به دست آورد. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86669_95b435735dc1b5575209c28bba794520.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 Predicting the effect of cloud seeding on runoff in Beheshtabad watershed using IHACRES model پیش‌بینی اثر بارورسازی ابرها بر رواناب حوزه آبخیز بهشت‌آباد با استفاده از مدل IHACRES 905 916 86670 10.22059/jrwm.2022.295490.1450 FA عباس رضائی هارونی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد علوم و مهندسی آبخیز، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. رفعت زارع بیدکی استادیار آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران سمانه پورمحمدی دکتری علوم و مهندسی آبخیز، شرکت آب و نیروی ایران، یزد، ایران Journal Article 2020 03 23 Cloud seeding is a new and efficient approach to deal with water scarcity and mitigate the effects of drought. Cloud seeding is one of the most flexible and cost effective ways for water resources management that can cause 10 – 30 percent increase of yearly precipitation. The Beheshtabad watershed is located in the uplands of Karoon river, can be one of the areas in Chaharmahal-va-Bakhtiari Province, that prone to cloud seeding. So we investigated the potential of cloud seeding in this region using physiography and meteorological data. The results show that 25.4 percent of study area (in the southwest) has the potential of cloud seeding. The runoff of Beheshtabad watershed was modeled in IHACRES. Two scenarios of a 10% increase in precipitation of February and a 10% increase in precipitation of the six months (in an average year) were tested. The results showed that a 10 percent increase in precipitation in February added 3.6 percent and a 10 percent increase in precipitation in the six months added 13.7 percent to the annual flow of Beheshtabad River. Also, a 10% increase in precipitation in a dry and humid year was compared, and the results show that the effect of cloud seeding is greater in drought. فناوری بارورسازی ابرها راهکاری جدید و نسبتا موثر جهت کاهش اثرات خشکسالی و افزایش آب در دسترس است. بارورسازی ابرها از منعطف‌ترین و به صرفه‌ترین راه‌های مدیریت منابع آب است که می‌تواند موجب افزایش 10 تا 30 درصدی بارندگی سالانه شود. حوزه آبخیز بهشت آباد که در سراب حوزه‌ی آبخیزکارون واقع است، می‌تواند مستعد بارورسازی ابرها در استان چهارمحال و بختیاری باشد. بنابراین با استفاده از داده‌های فیزیوگرافی و هواشناسی پتانسیل زمانی و مکانی بارورسازی ابرها در این منطقه بررسی شد. نتایج نشان داد که 43/25 درصد مناطق حوزه آبخیز بهشت‌آباد که بیشتر در منطقه جنوب غربی حوضه قرار دارد، برای بارورسازی ابرها مناسب می‌باشد. در ادامه به بررسی کارایی مدل IHACRES به منظور شبیه‌سازی رواناب خروجی از حوزه پرداخته شد. سپس با استفاده از مدل IHACRES رواناب حوزه آبخیز بهشت‌آباد برای یک سال نرمال شبیه‌سازی شد. دو سناریو افزایش ده درصد بارش ماه فوریه و افزایش ده درصد بارش در شش ماه سال یعنی ماه‌های فوریه، ژانوبه، دسامبر، مارس، نوامبر و آوریل (نسبت به یک سال متوسط) مورد آزمون قرار گرفت. نتایج نشان داد که افزایش ده درصدی بارش در ماه فوریه 6/3 درصد و افزایش ده درصدی بارش در شش ماه مذکور 7/13 درصد به حجم آورد سالانه رودخانه بهشت‌آباد اضافه می‌کند. همچنین 10 درصد افزایش بارش در دو سال نمونه ترسالی و خشکسالی مقایسه شد. نتایج نشان داد اثر بارورسازی ابرها در خشکسالی بیشتر است. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86670_bf3b3b18b283c995a35931dd1362da7d.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 74 4 2022 02 20 The effect of snow cover area and duration changes on vegetation cover in Chaharmal and Bakhtiari Province اثر تغییرات سطح و ماندگاری پوشش برف بر پوشش گیاهی در استان چهارمحال و بختیاری 917 938 86671 10.22059/jrwm.2022.317220.1559 FA لیلا یغمایی دانش‌آموخته دکتری علوم و مهندسی مرتع، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان رضا جعفری دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان سعید سلطانی استاد گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان حسن جهانبازی استادیار پژوهشی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری Journal Article 2021 01 13 Snow is one of the effective fators on vegetation rate and function in mountainous areas. The aim of this study was to investigate the impact of snow cover area index and snow cover duration index on two declining and dominant plant species including Astragalus adscendens and Quercus brantii in Chaharmal and Bakhtiari Province from 2003 to 2016. For this purpose, Normalized Difference Snow Index (NDSI) and Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) were extracted from MODIS satellite images and compared using Pearson analysis in forest decline regions (Barz, Seveh, Helen and control area) and in rangeland decline regions including Astragalus adscendens decline and control areas. Results showed that about 32% of the snow cover in the study area has been reduced, although a constant trend was not observed. The studied snow indices showed the highest relationships with rangeland and forest vegetation cover in March. The decline region of Astragalus adscendens had the maximum relationship with the snow cover area (R>0.70) and snow cover duration (R>0.71) in March. According to the findings, snow precipitation in late winter season and its duration is more effective on the rangeland Astragalus adscendens species than forest vegetation cover and this pecies can be more sensitive to decline in case of snow reduction. برف از عوامل موثر بر میزان و عملکرد پوشش گیاهی در ارتفاعات می باشد. هدف از این پژوهش، بررسی اثر شاخص های سطح پوشش برف و ماندگاری پوشش برف بر دو گونه غالب و دارای زوال شامل گون گزی (Astragalus adscendens) و بلوط ایرانی (Quercus brantii) در استان چهارمحال و بختیاری از سال 1382 تا 1395 (2016-2003) می‌باشد. بدین منظور مقادیر شاخص نرمال شده تفاضل برف (Normalized Difference Snow Index ,NDSI) و شاخص نرمال شده تفاضل پوشش گیاهی (Normalized Difference Vegetation Index, NDVI) از تصاویر ماهواره ای MODIS استخراج و در محدوده های دارای زوال پوشش گیاهی جنگلی (مناطق بارز، سوه، هلن و منطقه شاهد جنگی) و پوشش مرتعی (منطقه زوال گون گزی و منطقه شاهد گون گزی) با استفاده از آنالیز پیرسون مقایسه گردید. نتایج نشان داد که متوسط کاهش سطح پوشش برف در استان طی دوره مورد بررسی تا حدود 32 درصد قابل مشاهده است، اگرچه روند ثابتی ملاحظه نگردید. شاخص های برف مطالعاتی حداکثر همبستگی را با پوشش های مرتعی و جنگلی در ماه مارس نشان دادند. مناطق دارای زوال گون گزی بیشترین همبستگی را با شاخص سطح برف (R>0.70) و شاخص ماندگاری پوشش برف (R>0.71) در ماه مذکور نشان داد. لذا، نتایج بیانگر آن است که تاثیر ماندگاری برف بر پوشش گیاهی بیشتر از سطح برف می باشد. مطابق یافته های تحقیق، بارش های برف انتهای فصل زمستان و ماندگاری آن بر میزان پوشش گون گزی در مقایسه با پوشش گیاهی جنگلی موثرتر و در صورت کاهش برف این گونه به زوال حساس تر می گردد. https://jrwm.ut.ac.ir/article_86671_57b5280ca4f08841b71b86b4f5203cf0.pdf