دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 79 1 2026 04 01 Study on Quantitative Changes in Hydrological Indices of River Flow Under the Influence of Dam Construction and Climate Change مطالعه تغییرات کمی شاخص‌های هیدرولوژیک جریان رودخانه‌ای تحت تأثیر سدسازی و تغییرات اقلیمی 1 18 106392 10.22059/jrwm.2025.396554.1838 FA سید سعید نبوی گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران 0000-0002-4168-7027 آرش ملکیان گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران ناصر مشهدی مرکز تحقیقات بین المللی بیابان، دانشگاه تهران، کرج، ایران خالد احمدآلی گروه مهندسی آبیاری‌ و آبادانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران رئوف مصطفی‌زاده گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران علی شهبازی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری البرز، کرج، ایران Journal Article 2025 06 02 The Baliqlu Chay River watershed in Ardabil Province is a key water source for regional demands. In this study, the role of climate change and human activities on streamflow is examined by using hydrological indices and trend analysis over the period 1991-2021. Monthly, seasonal, and annual climatic and discharge variables were assessed for trends using the Mann-Kendall trend test and Sen's slope estimator. Results indicate streamflow is controlled by seasonal snowmelt, groundwater reliance, and the controlling impact of the Yamchi Dam. Moreover, the high flow variability observed at the Yamchi Station, as indicated by elevated standard deviation and coefficient of variation values, suggests an increased risk of flooding in this area. Trend analysis results over the 30-year statistical period reveal a decreasing trend in annual precipitation at the Ardabil and Nir stations, although these trends are not statistically significant at the 99% and 95% confidence levels. In contrast, a statistically significant increasing trend in annual precipitation was detected at the synoptic station in Sareyn at the 99% confidence level. Additionally, the annual temperature increase at all stations was found to be statistically significant at the 99% confidence level. The assessment of streamflow trends on an annual scale at the Nirchay and Yamchi Dam hydrometric stations indicates a statistically significant decreasing trend at the 1% level (p-value ≤ 0.01). These results emphasize the urgent need for sustainable water management strategies, including optimization of resource use, revised consumption patterns, and improved operation of the Yamchi Dam. Such interventions are essential to reduce the negative impacts of climate change and anthropogenic pressures on the river’s hydrological regime. منابع آب حوزه آبخیز رودخانه بالیقلوچای در استان اردبیل سهم به‌سزایی در تأمین آب شرب، کشاورزی، صنعت و نیاز زیست‌محیطی دارد. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر فعالیت‌های انسانی و تغییرات اقلیمی بر شاخص‌های هیدرولوژیک جریان رودخانه بالیقلوچای است. هم‌چنین، روند تغییرات اقلیمی و جریان رودخانه طی دوره 30 ساله (1400–1370) با استفاده از آزمون من‌کندال و شیب سن در مقایس ماهانه، فصلی و سالانه ارزیابی شد. نتایج نشان داد که جریان رودخانه تحت تأثیر تغییرات فصلی، وابستگی به منابع زیرزمینی و احداث سد یامچی قرار دارد. در بالادست حوضه، افزایش بارندگی و ذوب برف در فصل بهار موجب افزایش جریان شده، در حالی که در پایین‌دست، میزان جریان کم‌تر و وابستگی به منابع زیرزمینی بیش‌تر است. هم‌چنین، نوسانات بالای جریان در ایستگاه یامچی با انحراف معیار و ضریب تغییرات بالا، بیان‌گر افزایش خطر سیلاب در این منطقه است. نتایج حاصل از آزمون‌های تحلیل روند حاکی از آن است که در دوره آماری 30 ساله، در ایستگاه‌های اردبیل و نیر روند تغییرات بارندگی سالانه کاهش داشته اما از نظر آماری در سطح اطمینان 99 و 95 درصد معنی‌دار نبوده است، در حالی که این روند در ایستگاه سینوپتیک سرعین در سطح اطمینان 99 درصد افزایش داشته است. هم‌چنین‌، افزایش سالانه دما در تمامی ایستگاه‌ها در سطح اطمینان 99 درصد معنی‌دار است. ارزیابی روند تغییرات دبی جریان در مقیاس زمانی سالانه در ایستگاه‌های هیدرومتری نیرچای و سد یامچی حاکی از روند کاهشی معنی‌دار در سطح اطمینان 99 درصد (p-value ≤ 0.01) است. یافته‌ها بر ضرورت به‌کارگیری راهکارهای مدیریتی مؤثر، از جمله بهینه‌سازی بهره‌برداری از منابع آب، اصلاح الگوی مصرف و مدیریت دقیق‌ سد یامچی، به‌منظور کاهش اثرات منفی تغییرات اقلیمی و انسانی بر رژیم جریان رودخانه بالیقلوچای تأکید دارند. https://jrwm.ut.ac.ir/article_106392_0c4ac81393a730a1b6471ee6628d223d.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 79 1 2026 04 01 Digital mapping of soil organic carbon with emphasis on the role of environmental factors in part of Semirom rangeland: Isfahan Province نقشه برداری رقومی کربن آلی خاک با تاکید بر نقش فاکتورهای محیطی در بخشی از اراضی مرتعی سمیرم: استان اصفهان 19 40 106393 10.22059/jrwm.2025.394601.1827 FA کورش شیرانی گروه پژوهشی حفاظت آب و خاک، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران مرتضی خداقلی بخش تحقیقات مرتع موسسه جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران، ایران رستم خلیفه زاده بخش تحقیقات مرتع موسسه جنگل‌ها و مراتع کشور، تهران، ایران Journal Article 2025 05 06 Awareness of organic carbon status of rangeland soil is important for erosion control and soil protection management. The aim of this study is to prioritize the effective factors, modelling and predicting organic carbon amount using Landsat 8 satellite imagery, accurate digital elevation model (DEM) related to ALOS sensor and the combined application of factor analysis and multivariate regression model in Semirom watershed located in the south of Isfahan province. For this purpose, after determining the homogeneous units and Stratified Random Sampling of 218 soil samples from these units, the amount of organic carbon, percentages of sand, silt and clay were determined in the laboratory. The development of the combined method was performed using 15 spectral and non-spectral variables and two sets of training data (70%) and test data (30%) of soil samples in order to implement and validate the model, respectively. Then, effective factor prioritization, determination of main components and spatial soil organic carbon zonation map were prepared. Finally, using error measurement criteria, the model was validated and evaluated in the training and test stages. The results showed that fifteen independent variables in the form of six principal components namely vegetation, soil particle size, surface reflectance, soil surface shape, moisture storage and chemical properties have the largest contribution in soil organic carbon storage. Based on the error evaluation metrics (RMSE) and correlation coefficients (R2), the model implementation stage (Training Phase), with respective values of 0.23 and 0.84, demonstrates higher efficiency and captures greater variability in soil organic carbon, as compared to the prediction stage (Test Phase) characterized by a higher error (0.27) and a lower correlation coefficient (0.80). Also, the soil organic carbon content classes of 0.70-0.80 and 1.20-2.35 with an area of 24% and 6% have the highest and lowest area outcrops of soils in the study area, respectively. آگاهی از وضعیت کربن آلی خاک مراتع به منظور کنترل فرسایش و مدیریت حفاظت خاک از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌باشد. هدف این پژوهش الویت‌بندی عوامل موثر، مدل‌سازی و پیش‌بینی میزان کربن آلی با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای لندست 8، داده‌های رقومی ارتفاعی دقیق سنجنده ALOS و بکارگیری تلفیقی روش تجزیه عاملی و رگرسیون چندمتغیره در حوزه آبخیز سمیرم واقع در جنوب استان اصفهان می‌باشد. بدین‌منظور پس از تعیین واحدهای همگن و برداشت منظم تصادفی و مرکب 218 نمونه خاک از این واحدها، میزان کربن آلی، درصدهای شن، سیلت و رس در آزمایشگاه تعیین گردیدند. توسعه روش تلفیقی مذکور با استفاده از 15 متغیر طیفی و غیرطیفی و دودسته داده آموزشی (70درصد) و آزمایشی (30 درصد) نمونه‌های خاک به ترتیب به منظور اجرا و اعتبارسنجی مدل انجام شد. سپس الویت‌بندی عوامل، تعیین مولفه‌های اصلی و نقشه پهنه‌بندی مکانی میزان کربن آلی خاک تهیه گردید. درنهایت با استفاده از معیارهای اندازه‌گیری خطا اقدام به اعتبارسنجی و ارزیابی دقت مدل در مرحله آموزشی و آزمایشی گردید. نتایج نشان داد پانزده متغیر مستقل در قالب شش مولفه اصلی به ترتیب بنام‌های پوشش گیاهی، اندازه ذرات خاک، بازتابش سطحی، شکل سطح زمین، ذخیره رطوبتی و ویژگی شیمیایی بیش‌ترین سهم را در ذخیره کربن آلی خاک دارد و با توجه به معیارهای خطا و ضرایب همبستگی، مرحله اجرای مدل نسبت به پیش‌بینی با خطای کمتر، کارآمدی بیش‌تر، تغییرات بالاتری از کربن آلی در خاک را برآورد می‌نماید. همچنین طبقات میزان درصد کربن آلی خاک 0.70-0.80 و 1.20-2.35 به‌ترتیب با مساحت 24 و 6 درصد بیش‌ترین و کم‌ترین رخنمون سطح خاک‌های منطقه مورد مطالعه را به خود اختصاص می‌دهند. https://jrwm.ut.ac.ir/article_106393_00ea9cf52345ef8f8bbb0264cb369a07.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 79 1 2026 04 01 Assessment of Sentinel-2 Satellite Data Capability for Estimating Vegetation Diversity Indices in Semi-Steppe Rangelands of Chaharmahal and Bakhtiari Province ارزیابی قابلیت داده‌های ماهواره‌ای سنتینل- 2 در برآورد شاخص‌های تنوع گیاهی مراتع نیمه‌استپی استان چهارمحال و بختیاری 41 58 106395 10.22059/jrwm.2025.399863.1846 FA لیلا محمودزاده گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران پژمان طهماسبی گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران عطاالله ابراهیمی گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران سمانه سادات محزونی کچپی گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران 0009-0002-3633-2501 Journal Article 2025 08 01 Considering the widespread changes in biodiversity and its vital importance in maintaining ecosystem stability and functionality, precise and continuous assessment of plant diversity indices is essential. Due to temporal, spatial, and economic constraints, field sampling is often difficult and costly in many regions. Therefore, remote sensing data have increasingly gained attention as a reliable, efficient, and cost-effective source for biodiversity assessment and monitoring. This study aims to evaluate the capability of Sentinel-2 satellite data in estimating plant biodiversity indices in semi-steppe rangelands. To this end, eight sampling sites were selected based on management conditions, vegetation cover, and ecological characteristics, and three 30*30 m2 macroplots were established at each site. Vegetation cover sampling was performed using a systematic-random method with 2*2 m2 plots along three transects. After calculating plant diversity indices including alpha diversity, beta diversity, and functional diversity, the relationships between these indices and vegetation indices derived from Sentinel-2 data were examined and statistically analyzed. Data analysis was conducted using linear regression and correlation tests in the R software environment. The results clearly demonstrate that vegetation indices derived from Sentinel-2 satellite imagery are capable of predicting different components of biodiversity in semi-steppe rangelands. Among the indices, EVI showed the strongest correlation with alpha diversity (R²=0.20, P-value=0.02) and functional diversity (functional richness) (R²=0.34, P-value=0.001), whereas NDVI exhibited the highest correlation with beta diversity (Bray-Curtis Similarity and distance indices index) (R²=0.21, P-value=0.01). Other indices such as MSAVI2, AVI, and SAVI also revealed positive and significant correlations with various biodiversity components, although their correlation coefficients were lower than those of the primary indices. با توجه به تغییرات گسترده در تنوع زیستی و اهمیت حیاتی آن در حفظ پایداری و عملکرد اکوسیستم‌ها، ارزیابی دقیق و مستمر شاخص‌های تنوع گیاهی امری ضروری است. از آنجا که نمونه‌برداری‌های میدانی به‌دلیل محدودیت‌های زمانی، مکانی و اقتصادی در بسیاری از مناطق دشوار و پرهزینه است، استفاده از داده‌های سنجش از دور به‌عنوان منبعی قابل اتکا، کارآمد و مقرون به‌صرفه برای بررسی و پایش تنوع زیستی مورد توجه فزاینده‌ای قرار گرفته است. هدف این پژوهش، ارزیابی قابلیت داده‌های ماهواره‌ای سنتینل- 2 در برآورد شاخص‌های تنوع زیستی گیاهی در مراتع نیمه‌استپی است. برای این منظور، ۸ سایت نمونه‌برداری با در نظر گرفتن شرایط مدیریتی، پوشش گیاهی و ویژگی‌های اکولوژیکی انتخاب شد و در هر سایت سه ماکروپلات به ابعاد 30*30 مترمربعی مستقر گردید. نمونه‌برداری از پوشش گیاهی به روش تصادفی- سیستماتیک و با استفاده از پلات‌های 2*2 مترمربعی در امتداد سه ترانسکت انجام گرفت. پس از محاسبه شاخص‌های تنوع گیاهی شامل تنوع آلفا، بتا و عملکرد، رابطه میان آن‌ها و شاخص‌های پوشش گیاهی حاصل از داده‌های سنتینل- 2 مورد بررسی و تحلیل آماری قرار گرفت. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش‌های رگرسیون خطی و آزمون همبستگی در محیط نرم‌افزار R انجام شد. نتایج به‌طور مشخص نشان می‌دهد که شاخص‌های پوشش گیاهی مشتق از تصاویر ماهواره‌ای سنتینل- 2 قادر به پیش‌بینی مؤلفه‌های مختلف تنوع زیستی مراتع نیمه‌استپی هستند. شاخص EVI بیشترین همبستگی را با تنوع آلفا (R2=0.20, P-value=0.02) و تنوع عملکردی (غنای عملکردی) (R2=0.34, P-value=0.001) نشان داد، درحالی‌که شاخص NDVI بیشترین همبستگی را با تنوع بتا (شاخص شباهت و فاصله Bray-curtis) (R2=0.21, P-value=0.01) داشت. شاخص‌های دیگر مانند MSAVI2، AVI و SAVI نیز همبستگی مثبت و معنی‌دار با مؤلفه‌های مختلف تنوع نشان دادند، هرچند ضریب همبستگی آنها نسبت به شاخص‌های اصلی کمتر بود. https://jrwm.ut.ac.ir/article_106395_b3ff1f5f4b833a9f696064129b6abe8c.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 79 1 2026 04 01 Identification the Factors Affecting the Supply Chain of Medicinal Plants in Nadushan Region Using the Glaser Approach شناسایی عوامل مؤثر بر زنجیرۀ تأمین گیاهان دارویی منطقۀ ندوشن با استفاده از رویکرد گلیزری 59 74 106397 10.22059/jrwm.2024.375861.1758 FA محمدرضا صیادی گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران مهدی قربانی گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران محمد جعفری گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران حمید رضا کشتکار گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران لیلا عوض پور دانشکده حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2024 04 29 The objective of this paper is to identify the factors affecting the medicinal plant supply chain in the Nadushan region using a Glaser approach. The research method is applied in terms of purpose and qualitative in terms of method based on grounded theory and Glaser approach (emerging approach); and it is exploratory based on the nature of the data and the use of inductive philosophy. The study population consisted of experienced local people and managers and experts in the field of the medicinal plant supply chain with more than five years of experience. Participants were selected using purposeful sampling and theoretical judgment. The data collection method was fieldwork, and the data collection tool was in-depth and structured interviews with 30 participants, including native farmers (15), researchers and experts (10), and intermediaries (5) in the field. The grounded theory approach was used to analyze the data and identify the key factors affecting the supply chain. The results identified 9 selective codes and 41 core codes. The factors affecting the supply chain include climate and weather, the region's high potential for medicinal plant cultivation, initial budget and capital, storage conditions, institutional support, policy, medicinal plant production and harvesting management, medicinal plant processing management, and the use of healthy practices in productivity. Therefore, ensuring a sustainable and efficient supply chain is crucial for maintaining the quality, availability, and affordability of medicinal plants. هدف این مقاله شناسایی عوامل مؤثر بر زنجیره تأمین گیاهان دارویی در منطقه ندوشن با استفاده از رویکرد «گلیزری» است. از نظر هدف، این پژوهش کاربردی و از نظر روش، کیفی است. بنیاد روش تحقیق بر نظریه داده بنیاد و رویکرد گلیزری (رویکرد پدیدارشناسی) بنا شده است. همچنین با توجه به ماهیت داده‌ها، روشی اکتشافی با تکیه بر فلسفه استقرایی در پیش گرفته شده است. جامعه آماری این پژوهش شامل افراد باتجربه محلی، مدیران و کارشناسان حوزۀ زنجیره تأمین گیاهان دارویی با حداقل پنج سال سابقه کاری مرتبط است. مشارکت‌کنندگان از طریق نمونه‌گیری هدفمند و با در نظر گرفتن ملاک‌های قضاوت نظری انتخاب شده‌اند. برای جمع آوری داده های پژوهش، مصاحبه های عمیق و برنامه ریزی شده ای با ۳۰ نفر از افراد مرتبط با این حوزه انجام شد. این افراد شامل ۱۵ نفر از کشاورزان محلی، ۱۰ نفر از پژوهشگران و کارشناسان و ۵ نفر از واسطه های این زنجیره تامین بودند. برای تحلیل اطلاعات به دست آمده و پیدا کردن عوامل کلیدی تاثیرگذار بر زنجیره تامین، از رویکرد نظریه داده بنیاد استفاده شد. این بررسی به شناسایی ۹ کد کلیدی و ۴۱ کد محوری منجر شد. بر اساس این یافته ها، عوامل تاثیرگذار بر زنجیره تامین گیاهان دارویی شامل آب و هوا، مناسب بودن منطقه برای کشت این گیاهان، سرمایه اولیه مورد نیاز، شرایط نگهداری، حمایت نهادهای مربوطه، سیاست گذاری ها، مدیریت تولید و برداشت گیاهان دارویی، مدیریت فرآوری آنها و استفاده از روش های سالم در بهره وری است. بنابراین، تضمین یک زنجیره تامین پایدار و کارآمد برای حفظ کیفیت، در دسترس بودن و قیمت مناسب گیاهان دارویی، امری حیاتی است. https://jrwm.ut.ac.ir/article_106397_29d23a63a1361422c831ba7653ef0dc5.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 79 1 2026 04 01 Role of Geomorphometric Indicators in Controlling the Spatio-temporal Pattern of SMAP-Estimated Soil Moisture: A Case Study of the Simineh–Zarrineh Basin, Bukan نقش شاخص های ژئومورفومتریک در کنترل الگوی زمانی و مکانی رطوبت خاک برآوردی از ماهواره :SMAP مطالعه موردی حوضه سیمینه- زرینه بوکان 75 92 106398 10.22059/jrwm.2026.402017.1851 FA خالد حاجی ملکی گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران علیرضا واعظی گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران فریدون سرمدیان گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران اصغر رحمانی موسسه تحقیقات خاک و آب، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Journal Article 2025 09 28 Soil moisture in the upper soil layers plays a vital role in water and soil resource management, directly influencing infiltration, runoff, agricultural productivity, and flood regulation. Its spatial variability is controlled by multiple factors, including climate conditions, topography, vegetation, and soil characteristics. Neglecting these variations often leads to significant errors in hydrological and agricultural modeling. This study investigates the relationship between geomorphometric indices and surface soil moisture across five sub-basins of the Simineh and Zarrineh rivers in northwest Iran, using both field observations and satellite data. Soil moisture measurements from 287 points (2015–2017) were compared with Soil Moisture Active Passive (SMAP) satellite estimates to generate high-resolution spatial maps. Several geomorphometric indices were derived, including the Topographic Wetness Index (TWI), Topographic Position Index (TPI), Wind Exposure Index (WEI), flow direction (Flow_D), flow accumulation, and Analytical Hillshading (AH). The Random Forest (RF) model was applied to determine the importance of geomorphometric attributes. Validation results revealed a strong correspondence between SMAP data and field observations, with July showing the highest correlation (r = 0.77, soil moisture = 0.18 cm³·cm⁻³) and May the lowest (r = 0.50). The RF model achieved robust performance (R² > 0.7, RMSE = 0.04%). Among the indices, WEI and TWI exhibited the greatest importance (>16%), followed by AH (13%), while Flow_D had the lowest influence (8.9%). These findings confirm the significant role of topographic and hydrological features in controlling soil moisture distribution. The integration of SMAP data with machine learning and geomorphometric indices provides a reliable framework for soil moisture monitoring, offering valuable insights for agricultural management, hydrological modeling, and environmental planning in similar watersheds. این پژوهش با هدف شناسایی ارتباط شاخص‌های ژئومورفومتریک بر رطوبت خاک سطحی در پنج زیر حوضه آبریز زرینه رود و سیمینه رود، واقع در شمال-غرب ایران انجام گرفت. داده‌های رطوبت خاک از 287 نقطه مربوط به سال 2015 تا 2017 ماهوارهSMAP مورد پردازش قرارگرفتند. شاخص‌های ژئومورفومتری شامل شاخص خیسی توپوگرافی (TWI)، موقعیت توپوگرافی (TPI)، اثر باد، درمعرض باد قرارگرفتگی(WEI)، جهت جریان (Flow_D) و تجمع(Accumulation) جریان، تحلیل سایه اندازی تپه‌ها( AH) تهیه و رابطه آنها با رطوبت خاک سطحی ماهوارهSMAP با استفاده مدل جنگل تصافی بررسی و اهمیت نسبی آن‌ها تعیین گردید. دامنه تغییرپذیری میانگین رطوبت خاک در حوضه بین 08/0 وcm-3.cm-3 5/0 می‌باشد. نتایج نشان داد که نواحی با کلاس رطوبتی بالا(35/0 تا cm3.cm3 5/0) در زیر حوضه میاندوآب پراکنش دارد. نتایج اعتبارسنجی داده های SMAP در محل 287 نقطه مشاهداتی براساس آماره های ضریب همبستگی(r) و ریشه میانگین مربعات اختلاف (RMSD) نشان داد که در ماه جولای به ترتیب با مقادیر 77/0 وcm3.cm-3 18/0 و ماه می با 5/0وcm3.cm-3 بیشترین و کمترین میزان تطابق وجود دارد. نتایج مدل سازی جنگل تصادفی بیانگر دقت مناسب این مدل غیرخطی با ضریب تبیین(R2) بیش از 7/0 با ریشه میانگین مربعات خطای 04/0 درصد می باشد. براساس تغییرات شاخص %IncMSE پارامترهای WEI و TWI با مقادیر بالاتر از16 بیشترین اهمیت و بعد از این دو، شاخص تحلیل سایه اندازی تپه‌ها (AH) یا مقدار13 درصد واقع شده است. پارامتر Flow_D با مقدار 9/8 درصد کمترین میزان تاثیر را بر تغییرات رطوبت خاک سطحی SMAP دارد. بطورکلی، همبستگی خوبی بین داده‌های رطوبت حاصل از ماهواره SMAP و پارامترهای ژئومورفومتری برای یافتن الگوی تغییرات مکانی رطوبت خاک سطحی در حوضه‌های ابریز سیمینه و ذرینه وجود داشت و رویکرد مورد استفاده در این تحقیق در تلفیق با پتانسیل رویکردهای یادگیری ماشین امکان استفاده در سایر حوضه‌های با شرایط اقلیمی و توپوگرافی مشابه را دارا می‌باشد. https://jrwm.ut.ac.ir/article_106398_5639e9fda538afed4e09711d4851eb9b.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 79 1 2026 04 01 Investigating the effects of grazing intensity on soil permeability and the dimensions of plant patches in semi-arid Rangelands of Gomishan بررسی اثرات شدت چرا و میکروتوپوگرافی بر نفوذپذیری خاک و ابعاد لکه‌های گیاهی در مراتع گمیشان 93 104 106400 10.22059/jrwm.2025.400854.1848 FA زهره عزیززاده گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبد کاووس،‌ ایران 0009-0001-5622-9766 مجیدمحمد اسمعیلی گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبد کاووس،‌ ایران علی ستاریان گروه زیست شناسی، دانشکده علوم پایه و فنی مهندسی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبد کاووس،‌ ایران سیدعلی حسینی گروه پژوهشی مؤسسه تحقیقات منابع طبیعی و کشاورزی استان گلستان،‌ گرگان، ‌ایران بهاره بهمنش گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه گنبدکاووس، گنبد کاووس،‌ ایران Journal Article 2025 08 17 Soil moisture in the upper soil layers plays a vital role in water and soil resource management, directly influencing infiltration, runoff, agricultural productivity, and flood regulation. Its spatial variability is controlled by multiple factors, including climate conditions, topography, vegetation, and soil characteristics. Neglecting these variations often leads to significant errors in hydrological and agricultural modeling. This study investigates the relationship between geomorphometric indices as a proxy of topography and topsoil moisture across five sub-basins of the Simineh and Zarrineh rivers in northwest Iran, using both field observations and satellite data. Soil moisture measurements from 287 points (2015–2017) were compared with Soil Moisture Active Passive (SMAP) satellite estimates to produce high-resolution spatial maps. Several geomorphometric indices were derived, including the Topographic Wetness Index (TWI), Topographic Position Index (TPI), Wind Exposure Index (WEI), flow direction (Flow_D), flow accumulation, and Analytical Hillshading (AH). The Random Forest (RF) model was applied to determine the importance of geomorphometric attributes. Validation results revealed a strong correspondence between SMAP data and field observations, with July showing the highest correlation (r = 0.77, soil moisture = 0.18 cm³·cm⁻³), and May the lowest (r = 0.50). The RF model achieved robust performance (R² > 0.7, RMSE = 0.04%). Among the indices, WEI and TWI exhibited the greatest importance (>16%), followed by AH (13%), while Flow_D had the lowest influence (8.9%). These findings confirm the significant role of topographic and hydrological features in controlling soil moisture distribution. The integration of SMAP data with machine learning and geomorphometric indices provides a reliable framework for soil moisture monitoring, offering valuable insights for agricultural management, hydrological modeling, and environmental planning in similar watersheds. چرای بی‌رویه یکی از مهم‌ترین عوامل تخریب مراتع نیمه‌خشک است که با تغییر ویژگی‌های لکه‌های گیاهی و کاهش نفوذپذیری خاک، فرآیندهای هیدرولوژیکی و پایداری اکوسیستم را مختل می‌کند. اگرچه در مطالعات پیشین اثر چرای دام بر نفوذپذیری یا ساختار لکه‌ها به‌طور جداگانه بررسی شده است، اما ارتباط همزمان این دو مؤلفه، به‌ویژه در شرایط نیمه‌خشک، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف این پژوهش، ارزیابی اثر شدت‌های مختلف چرای دام بر نفوذپذیری خاک و ابعاد لکه‌های گیاهی در مراتع گمیشان است. این آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار و در سه تیمار قرق بلندمدت (۲۴ ساله)، چرای متوسط و چرای شدید انجام شد. در هر تیمار، سه ترانسکت ۵۰ متری در جهت‌های مختلف پیاده‌سازی و طول، عرض و ارتفاع لکه‌های گیاهی و فواصل بین آن‌ها اندازه‌گیری گردید. نفوذپذیری خاک در لکه‌های گیاهی و فضاهای بین لکه‌ای با استفاده از حلقه‌های زوجی سنجیده و با مدل کوستیاکف برآورد شد. نتایج نشان داد که قرق بلندمدت به‌طور معنی‌داری موجب افزایش نفوذپذیری خاک و ابعاد لکه‌های گیاهی می‌شود، در حالی که تفاوت معنی‌داری بین چرای متوسط و شدید مشاهده نشد. همچنین با افزایش شدت چرا، پاسخ لکه‌های گیاهی به میکروتوپوگرافی کاهش یافت و این اثر تنها در برخی شاخص‌ها (مانند طول لکه‌ها) و در دامنه‌های مرتفع‌تر حفظ شد. یافته‌های این تحقیق بر اهمیت قرق‌های بلندمدت در بازسازی پوشش گیاهی و بهبود نفوذپذیری خاک تأکید دارد و می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای برنامه‌ریزی مدیریت پایدار چرای دام در مناطق نیمه‌خشک مورد استفاده قرار گیرد. همچنین با اجرای برنامه‌های تناوب چرا، ایجاد قرق‌های دوره‌ای و پایش منظم شاخص‌های فیزیکی خاک می‌توان به کاهش روند تخریب و افزایش کارایی اکوسیستم در این مناطق کمک کرد. https://jrwm.ut.ac.ir/article_106400_79c1f698e01da7c4a5836d3901ca5312.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 79 1 2026 04 01 Comparison of the forage nutritional value of Bromus tomentellus Boiss., Festuca ovina L., and Stipa lessingiana Trin. & Rupr. at different phenological stages in the Gavanban- rangelands, Harsin, Kermanshah Province. مقایسه ارزش غذایی گونه های مرتعی Bromus tomentellus Boiss. ، Festuca ovina L. و Stipa lessingiana Trin. & Rupr. طی مراحل فنولوژی در مراتع گون‌بان هرسین استان کرمانشاه 105 118 106401 10.22059/jrwm.2026.403850.1853 FA محمدرضا طاطیان گروه مرتعداری دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران الهه شایسته گروه مرتعداری دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران رضا تمرتاش گروه مرتعداری دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران محمدرضا شوشتری مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران ناطق لشکری گروه مرتعداری دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Journal Article 2025 10 07 Iran, owing to its diverse climatic conditions, is considered as one of the main centers of genetic diversity in grasses, particularly forage grasses, in the world. This research aimed to evaluate the variations in forage quality of Bromus tomentellus, Festuca ovina, and Stipa lessingiana in Gavanban rangelands of Harsin, Kermanshah Province, at vegetative growth, flowering, and seed maturity stages. To achieve this, each species was randomly sampled in three replicates at each phenological stage. Samples were dried, ground, and assessed using Near-Infrared Reflectance Spectroscopy (NIRS) for the determination of their nutritive value, including CP, DMD, WSC, ADF, NDF, ash, N, P, K, and ME. ANOVA followed by Duncan’s multiple range test for mean comparisons were performed in R software. The results indicated that forage quality traits differed significantly during the phenological stages. During the transition from vegetative to seed maturity stages, all three species showed a reduction in DMD, CP, ME, ash, and nitrogen content, while WSC, ADF, and NDF levels increased. At the seed maturity stage, CP decreased most significantly in B. tomentellus (68.02%), while DMD and ME showed their highest decreases in F. ovina, at 30.73% and 38.75%, respectively. In contrast, S. lessingiana revealed a 17.77% increase in WSC. The interspecific comparison demonstrated that B. tomentellus maintained higher nutritional value across phenological stages, which can be attributed to its elevated ME, DMD, and WSC levels and lower ADF content. These findings highlight that optimizing forage nutritive value and ensuring rangeland sustainability require grazing management to be aligned with the phenological stages of dominant species. According to the results, B. tomentellus has the greatest nutritional potential at the vegetative stage, whereas S. lessingiana, despite its lower forage quality, is valuable for rangeland stabilization and restoration due to its strong grazing tolerance and soil-protective role. هدف این پژوهش، ارزیابی تغییرات کیفیت علوفه گونه‌های Bromus tomentellus، Festuca ovina و Stipa lessingiana در مراتع گون‌بان هرسین استان کرمانشاه، در سه مرحله فنولوژیکی (رشد رویشی، گلدهی و بذردهی) بود. برای این منظور، نمونه‌برداری تصادفی از هر گونه در سه تکرار و در هر مرحله رویشی انجام شد. نمونه‌ها پس از خشک‌شدن و آسیاب، به‌وسیله طیف‌سنج مادون قرمز نزدیک برای تعیین مقادیر پروتئین خام، هضم‌پذیری ماده خشک، کربوهیدرات‌های محلول در آب، الیاف نامحلول در شوینده اسیدی و خنثی، خاکستر، ازت، فسفر، پتاسیم و انرژی متابولیسمی آنالیز شدند. داده‌ها با استفاده از آنالیز واریانس یک‌طرفه و آزمون مقایسه میانگین دانکن در نرم‌افزار R تحلیل گردید. نتایج نشان داد که تمامی شاخص‌های کیفیت علوفه گونه‌های گیاهی در طی مراحل فنولوژیکی تغییرات معنی‌دار داشتند (p<0.05 یا p<0.01). با پیشرفت مراحل فنولوژیکی از رویشی به بذردهی، درصد DMD، CP، ME، خاکستر و ازت در هر سه گونه کاهش یافت، در حالی که مقادیر WSC، ADF و NDF افزایش پیدا کرد. در مرحله بذردهی، بیشترین کاهش CP در B. tomentellus (02/68 درصد) و بیشترین کاهش DMD و ME به ترتیب با 73/30 و 75/38 درصد در F. ovina ثبت گردید. در مقابل، WSC در S. lessingiana افزایش 77/17 درصد داشت. مقایسه بین گونه‌ای نشان داد که به‌دلیل مقادیر بالاتر ME، DMD، WSC و میزان دیواره سلولی بدون همی‌سلولز کمتر در گونه B. tomentellus در مراحل فنولوژیکی، این گونه از ارزش غذایی بالاتری برخوردار است. این نتایج تأکید می‌کند که برای دستیابی به بالاترین ارزش غذایی و حفظ پایداری مرتع، مدیریت چرای دام باید بر اساس مرحله فنولوژیکی گونه‌های غالب برنامه‌ریزی شود. بر اساس نتایج، گونه‌ B. tomentellus در مرحله رویشی بیشترین پتانسیل تغذیه‌ای را دارد، در حالی که S. lessingiana، به‌رغم کیفیت پایین‌تر، به‌دلیل مقاومت بالاتر به چرا و نقش حفاظتی در خاک، گونه‌ای ارزشمند برای تثبیت و احیای مراتع است. https://jrwm.ut.ac.ir/article_106401_f3f75958ea6a8dc114f49b7fbf5cf81d.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 79 1 2026 04 01 Comparative analysis of expert and nomadic perspectives on the effects of ecotourism on sustainable livelihood components in the Turkashvand tribe تحلیل تطبیقی دیدگاه کارشناسان و عشایر درباره اثرات اکوتوریسم بر مؤلفه‌های معیشت پایدار در ایل ترکاشوند 119 145 106402 10.22059/jrwm.2025.394639.1826 FA بهناز عطائیان گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران آرش سماواتی گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران کامران شایسته گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران حمیدرضا سعیدی گراغانی گروه احیا مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران Journal Article 2025 05 04 Ecotourism, or nature-based tourism, is one of the most important forms of tourism that shows the highest compatibility with sustainable livelihoods. It plays a key role in rural sustainable development and livelihood sustainability. The aim of this study is to compare the views of nomads and experts regarding the impacts of ecotourism on the sustainable livelihood of the Turkashvand tribe in Hamadan Province. The statistical population consisted of 45 nomads, of whom 40 were selected using the Krejcie and Morgan table, and 10 experts from the General Office of Nomadic Affairs in Hamadan were selected through a census method. Data were collected using a questionnaire with acceptable reliability (Cronbach’s alpha: 0.81 for nomads and 0.84 for experts). The results indicated significant differences between the two groups in most of the sustainable livelihood indicators, especially in financial-economic and natural-ecological capitals. However, there was no significant difference regarding the “household labor force” in human capital, and the indicators of “unity and cohesion within customary structures,” “participation,” and “mutual trust among nomads” in social capital. The divergence in viewpoints is attributed to differing perceptions and expectations; for instance, nomads often have short-term and practical expectations, while experts tend to adopt a more strategic and long-term perspective. It is recommended that both groups participate simultaneously in planning processes to effectively utilize ecotourism potential for sustainable livelihood improvement. اکوتوریسم یا گردشگری در طبیعت از گونه‌های مهم گردشگری است که بیشترین سازگاری را با معیشت پایدار دارد. اکوتوریسم یا گردشگری در طبیعت، نقش مهمی در توسعه پایدار روستایی و معیشت پایدار دارد. هدف این پژوهش، مقایسه دیدگاه عشایر و کارشناسان درباره اثرات اکوتوریسم بر معیشت پایدار ایل ترکاشوند در استان همدان است. جامعه آماری شامل ۴۵ نفر عشایر بود که ۴۰ نفر طبق جدول کرجسی و مورگان انتخاب شدند و از ۲۲ نفر کارشناسان اداره امور عشایر استان همدان، ۱۰ نفر به روش سرشماری مشارکت داشتند. داده‌ها به‌وسیله پرسشنامه با پایایی (آلفای کرونباخ: عشایر 81/0، کارشناسان 84/0) گردآوری شد. نتایج نشان داد دیدگاه عشایر و کارشناسان در اغلب شاخص‌های معیشت پایدار تفاوت معناداری دارد. این تفاوت در شاخص‌های مالی و اقتصادی، طبیعی و اکولوژیکی واضح‌تر بود. در سرمایه انسانی، شاخص نیروی کار خانوادگی و در سرمایه اجتماعی سه گویه «اتحاد و انسجام در سطح سامان عرفی»، «مشارکت» و «اعتماد عشایر به یکدیگر» فاقد اختلاف معنی‌دار بودند. اختلاف دیدگاه به تفاوت در برداشت‌ها و انتظارات دو گروه نسبت به اثرات اکوتوریسم نسبت داده می‌شود. بطورمثال انتظارات عشایر از اکوتوریسم عملی و کوتاه‌مدت است درحالی که کارشناسان دیدی بلندمدت و کلان‌تر دارند. به منظور بهره‌برداری از ظرفیت‌های اکوتوریسم در بهبود معیشت پایدار، مشارکت هم‌زمان بهره‌برداران و کارشناسان در فرآیند برنامه‌ریزی توصیه می‌شود. https://jrwm.ut.ac.ir/article_106402_e01c3228284c39059513c9e6cfa0e2a0.pdf