دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 62 2 2009 09 23 Comparative study of transpiration and dry matter production in rangeland species of Medicago sativa, Trifolium repens, Sanguisorba minor and Trifolium pratens بررسی اثر میزان تعرق و تولید ماده خشک در گونه‌های مرتعیMedicago sativa ، Trifolium repens، Sanguisorba minorو Trifolium pratens 167 173 21653 FA سعیده ابراهیمی‌ازندریانی سیدحمیدرضا صادقی Journal Article Recognition of rangeland species with the maximum efficiency and the minimum water usage is very important, since major parts of rangelands in Iran are located in arid and semiarid climate. In addition, the rangeland improvement and management on the basis of transpiration rate of rangeland species in different climatic conditions has great importance. The goal of this research is comparison and measurement of transpiration rate in four important species of Medicago sativa, Trifolium repens, Sanguisorba minor and Trifolium pratens as well as the assessment of their efficiency in dry matter production under semi natural conditions in College of Natural Resources and Marine Sciences, Tarbiat Modares University, during spring and summer of 2005. The rates of daily transpiration of the mentioned species were measured in small vases with upper area of 50.27cm2 in 5 replications and adjacent to five control vases during 85 days using weighting method. The results of the study showed that the maximum and minimum rate of transpiration per dry matter is related to Trifolium pratens and Medicago sativa with the values of 498.253 and 59.274 ml, respectively. The applications of such type of result facilitates the determination of water requirement of rangeland ecosystems under improving operations and also lead to select the most suitable improvement method and rangeland species as well. از آنجا که بخش عمدهای از مراتع کشور در اقلیم خشک و نیمه خشک واقع شدهاند و با توجه به عامل محدودکننده آب در مراتع ایران، شناسایی گونه‌های مرتعی با بیشترین بازدهی تولید بسیار اهمیت دارد. همچنین اجرای برنامه‌های اصلاحی و مدیریتی مراتع بر پایه وضعیت گونه‌های شناخته شده از نظر میزان تعرق در شرایط مختلف اقلیمی دارای اهمیت زیادی می باشد. این پژوهش با هدف اندازه‌گیری و مقایسه میزان تعرق در چهار گونه مهم مرتعی Medicago sativa،Trifolium repens، Sanguisorba minorو Trifolium pratens وهمچنین ارزیابی کارایی آنان در تولید ماده خشک در شرایط نیمه‌طبیعی دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس واقع در شهرستان نور طی بهار و تابستان سال 1384 انجام شد. میزان تعرق روزانه گونه‌های یاد شده در پنج تکرار در گلدان‌های کوچک با اندازه سطح بالایی 27/50 سانتی مترمربع در طی 85 روز یعنی از 30 فروردین تا 22 تیر به روش وزنی اندازه‌گیری شد. بررسی نتایج نشان داد که بیشترین و کمترین میزان تعرق به ازای تولید هر گرم ماده خشک به ترتیب مربوط به گونه‌های Trifolium pratens وMedicago sativa با میزان 253/498 و 274/59 میلی‌لیتر بوده است. بهره‌گیری از نتایج این ارزیابی امکان تعیین نیاز آبی اکونظام های مرتعی تحت عملیات اصلاحی را فراهم آورده و در نتیجه زمینه ساز گزینش روش های مناسب اصلاحی و توسعه ای و همچنین گزینش گونه مناسب مرتعی خواهد بود. https://jrwm.ut.ac.ir/article_21653_98ea09126edd6eea0b7affbbeb0d9b17.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 62 2 2009 09 23 Determination of animal unit equivalent (AUE) and daily requirement energy for Sanjabi sheep breed تعیین معادل واحد دامی و انرژی مورد نیاز روزانه گوسفند نژاد سنجابی 175 186 21654 FA حسین ارزانی علی اسفندیاری حمید نوروزیان مهدی قربانی جواد ترکان Journal Article Knowledge on animal requirement, available forage and its quality is fundamental for successful livestock and range management. Since sheep is dominant grazing animal of rangelands in Iran and there are over 27 sheep breeds and each breed has special body size, physiological condition and consequently different daily nutrition requirement, animal unit should be determinated for dominant breed of sheep in every region to be calculated the forage requirement based on body weight, daily energy requirement and quality of available forage. In this study, two herds of Kermanshah's Sanjabi breed have been weighted including 50 animals in each herd (15 heads three years old ewe, 15 heads four years old ewe, 5 heads three years old ram, 5 heads four years old ram, 5 heads three months old lamb and 5 heads six months old lamb) in three stages. The body weight of Sanjabi breed (based on average body weight of three and four years old ewe) was 60.68 ±0.56 kg. Animal unit equivalent (AUE) for ewe, ram and lamb were 1.29, 1.88 and 0.63 kg, respectively. The results of analysis of variance indicated that there are significant differences between weight of ewes and rams (P آگاهی از میزان نیاز غذایی دام، میزان علوفه در دسترس مرتع و نیز کیفیت آن، اولین گام در مدیریت موفق دام و مرتع به شمار می‌رود. در ایران به دلیل اینکه گوسفند، جمعیت غالب بهره‌گیرنده از مرتع را تشکیل می‌دهد و نیز به دلیل اینکه حدود 27 ن‍‍ژاد گوسفندی در کشور وجود دارد و هر نژاد دارای وزن زنده و شرایط فیزیولوژیکی ویژه و در نتیجه نیازهای غذایی متفاوت می‌باشد، باید وزن واحد دامی برای نژاد غالب هر منطقه مشخص و ضریب تبدیل آن به واحد دامی در کشور تعیین شود. تا بتوان بر پایه کیفیت علوفه مراتع مورد چرا، نیاز روزانه آن را تعیین نمود. در این پژوهش، دو گله دارای دام غالب نژاد سنجابی استان کرمانشاه گزینش و از هر گله، 50 رأس دام (شامل 15 رأس میش سه ساله، 15 رأس میش چهار ساله، 5 رأس قوچ سه ساله، 5 رأس قوچ چهار ساله، 5 رأس بره سه ماهه و 5 رأس بره شش ماهه) در سه مرحله وزن کشی شدند. با بهره‌گیری از میانگین وزن میش‌های سه و چهارساله؛ وزن واحد دامی این نژاد، 56/0±‌ 68/60 کیلوگرم برآورد شد. به همین ترتیب معادل واحد دامی میش، قوچ، بره این نژاد نسبت به واحد دامی کشور، به ترتیب برابر؛ 29/1 ، 88/1 و 63/0 می‌باشد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که بین وزن میش و قوچ در سطح یک درصد (P https://jrwm.ut.ac.ir/article_21654_b7cf739bf3f291eb97b5e3d425eea00d.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 62 2 2009 09 23 Calibration of data from Class A pan with Thornthwaite method in arid regions of Iran برازش داده‌های تشتک تبخیر با روش تورنوایت در مناطق خشک ایران 187 196 21655 FA آتیکه افضلی محمد مهدوی محمد زارع Journal Article The most precise and simple method of evaporation measurement is application of pans in which class A pan is used in Iran. In contrast, there are many empirical methods which are used for estimating the evapotraspiration. In this study, Thornthwaite method was used due to the simplicity of its parameters and then we tried to use it for evaluating evapotranspiration by changing it's parameters. Because of its unproper estimation in Iran's climatic conditions in comparison with pan data we concluded that a considerable percentage of monthly evaporation with thornthwaite method with corrected alfa in different stations, have a good conformity with monthly evaporation measured with class A pan in the error range of 30% and in we added 0.5 unit to the exponent of Thornthwaite formula to having acceptable results for arid and semi arid region. In fact, the formula is not efficient in measurement of evapotranspiration without correction. دقیق‌ترین و ساده‌ترین روش اندازه‌گیری تبخیر، بهره‌گیری از تشتک هاست که در ایران از تشتک کلاس Aبهره‌گیری می‌شود در مقابل روش‌های تجربی زیادی نیز وجود دارد که برای برآورد تبخیر و تعرق از آنها بهره‌گیری می‌شود در این پژوهش روش تورنوایت به دلیل سادگی و کمی مشخصه‌های موجود در آن گزینش شد و به دلیل برآورد نامناسب آن در شرایط اقلیمی ایران در مقایسه با داده‌های بدست آمده از تشتک سعی شد تا با تغییراتی در آن، بتوان از آن در برآورد تبخیر و تعرق بهره‌گیری نمود. نتایج نشان داد درصد قابل توجهی از داده‌های تبخیر ماهانه برآورد شده از روش تورنوایت با توان (آلفای) اصلاح شده در ایستگاه‌های مختلف نزدیکی خوبی به داده‌های ماهانه تبخیر تشتک کلاس A در محدودة خطای 30± درصد آن پیدا می کند و در واقع باید بیش از نیم واحد به توان فرمول تورنوایت اضافه کرد تا نتایج قابل قبولی برای مناطق خشک و نیمه خشک ایران داشته باشد و در حقیقت بهره‌گیری از فرمول تورنوایت بدون اصلاح آن، در اندازه‌گیری تبخیر و تعرق در ایران موثر نمی‌باشد. https://jrwm.ut.ac.ir/article_21655_490d72de1a6d78a51248e191c77322b4.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 62 2 2009 09 23 Investigation of environmental factors affecting vegetation distribution in the Zirkouh rangelands of Qaen بررسی عامل‌های محیطی موثر بر پراکنش پوشش گیاهی مراتع زیرکوه شهرستان قاین 197 211 21656 FA محمد جعفری علی طویلی مسلم رستم پور محمد علی زارع چاهوکی جلیل فرزادمهر Journal Article This study was carried out to investigate the effective environmental factors in the distribution of vegetation in Zirkouh rangelands of Qaen. After delimitation of the study area, sampling of soil and vegetation were performed using randomized- systematic method. Vegetation cover was recorded by using Braun-Blanquet combined abundance-cover scale in each sample. Within each sample, one profile was dug and soil samples being taken at 0-20 cm and 20-100 cm depths. Physical-chemical characteristics were determined include texture, lime, organic matter, soil moisture content, saturation moisture, EC and pH. Five vegetation groups were identified after the application of TWINSPAN method and were named after the characterizing species as follows: Salsola richteri-Aelorupes littoralis; Zygophyllum eurypterum-Haloxylon ammodendron; Artemisia sieberi-Zygophyllum eurypterum; Ammodendron persicum-Stipagrostis pennata; Artemisia aucheri-Amygdalus scoparia. The results of PCA showed that environmental factors best related with the distribution of this vegetation are texture, lime, organic matter, soil moisture content, saturation moisture, elevation and slope. این پژوهش به منظور بررسی عامل‌های محیطی موثر بر پراکنش پوشش گیاهی مراتع زیرکوه شهرستان قاین انجام شد. در این بررسی در آغاز تیپ‌های گیاهی منطقه شناسایی شد و در منطقه معرف هر تیپ به روش تصادفی- سیستماتیک نمونه‌برداری انجام گرفت. در درون هر قطعه نمونه پوشش هر گونه با بهره‌گیری از مقیاس فراوانی - پوشش براون بلانکه ثبت شد. در درون هرقطعه نمونه پروفیل حفر شد و از دو عمق 20-0 سانتی متر و 100-20 سانتی متر نمونه‌برداری انجام شد. ویژگی‌های فیزیکی و شیمیائی خاک شامل: بافت، آهک، ماده آلی، رطوبت خاک، رطوبت اشباع، EC و pH تعیین شد. پس از کاربرد روش تجزیه دو سویه گونه‌های شاخص 1(TWINSPAN) پنج گروه گیاهی تعیین شد، پس از آنکه گونه‌های آن شناسایی شدند این گروه‌ها با نام‌های زیر معرفی شدند Salsola richteri-Aelorupes littoralis; Zygophyllum eurypterum-Haloxylon ammodendron; Artemisia sieberi-Zygophyllum eurypterum; Ammodendron persicum-Stipagrostis pennata و.Artemisia aucheri-Amygdalus scoparia نتایج تجزیه مولفه‌های اصلی 2(PCA) نشان داد که عامل‌های محیطی که با پراکنش پوشش گیاهی همبستگی بهتری دارند عبارت‌اند از: بافت، آهک، ماده آلی، رطوبت اشباع، رطوبت خاک، ارتفاع و شیب. https://jrwm.ut.ac.ir/article_21656_ad2039e6ef9b35fe889db419691b472f.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 62 2 2009 09 23 Assessment of runoff and sediment generation in Neogene's units under rainfall simulator (Case study: Taleghan Basin بررسی تولید رواناب و رسوب در سازندهای ریزدانه نئوژن با کمک باران‌ساز (مطالعه موردی: حوزه آبخیز طالقان) 215 228 21657 FA سید هاشم حسینی سادات فیض نیا حمید پیروان غلامرضا زهتابیان Journal Article In Iran, fine grained formations (Neogene's units) are very susceptible to erosion. Also, they are the units producing runoff and causing soil loss in watersheds. The objectives of this study is to assess the effect of physical - chemical and mechanical properties of these formations on sediment and runoff rates at different rainfall intensities, based on using field simulator in Taleghan Basin. For this purpose, Neogene's units were separated into five sub-units including Halite siltstone (NgSiH), Siltstone (NgSi), Mudstone (gy1C), Gypsum mudstone (gy1CG) and Halite clay stone (gy2CH), based on physical and chemical properties. Then, runoff and sediment rates were determined in each sub-units at two different intensities (30 and 60 mm/h) using rainfall simulator. Analysis of variance and Duncan's tests showed that NgSiH sub-unit has produced the highest amount of runoff and sediment rates and then the runoff and sediment rates of other subunits in decreasing order are as follows: NgSi, gy2CH, gy1CG and gy1C are 5% significant level. The trend of induced runoff and sediment rates at different times showed that in NgSiH and NgSi sub-units, runoff amounts were fixed rapidly at second ten minutes. Also, on the other sub-units, runoff amounts were fixed at third ten minutes but sediment yield was increased rapidly at third ten minutes. در ایران، سازندهای ریزدانه مربوط به نئوژن به خاطر وجود املاح گچ ونمک از جمله حساس‌ترین سازندها به فرسایش بوده و عامل اصلی تولید رسوب معلق در بیشتر حوضه‌ها به شمار می روند. هدف از این پژوهش بررسی واحدهای ریزدانه نئوژن حوزه آبخیز طالقان از نظرحساسیت به فرسایش و تولید رواناب، با تأکید بر ویژگی‌های ذاتی و با بهره‌گیری از باران‌ساز صحرائی‌ می‌باشد. در این پژوهش، در آغاز با تجزیه و تحلیل نمونه‌های سازند برداشت شده از واحدهای ریزدانه منطقه بر پایه واحدهای کاری ژئومرفولوژی، سازند نئوژن بر مبنای ویژگی‌های شیمیایی و املاح موجود درنمونه‌ها به چندین زیرواحد جداسازی و سپس در هر زیرواحد رواناب و رسوب معلق با همانندسازی باران در دو شدت 30 و60 میلی‌متردرساعت اندازه‌گیری شد. نتایج بدست آمده از این پژوهش نشان می‌دهد که در بیشتر نمونه‌ها نسبت تخریبی به کل املاح موجود بیش از 9/1 بوده و لذا بر پایه روش پتی جان (1973) و با توجه به میزان املاح غالب پنج واحد شامل NgSiH، NgSi، gy1C، gy1CG وgy2CH جداسازی شد. بررسی میزان رواناب و مقایسه میانگین‌ها به روش دانکن نشان داد که درسطح 05/0، واحد NgSiH بیشترین میزان رواناب ورسوب را تولید کرده و پس از آن واحدهای NgSi، gy2CH، gy1CG وgy1C قرار دارند. بررسی روند تولید رسوب و رواناب با گذشت زمان نشان می‌دهد که واحدهای NgSiH و NgSiبه سرعت به حالت اشباع رسیده و درآنها تولید رواناب و رسوب معلق ثابت می‌شود. ولی واحدهای gy1CG وgy1C هرچند که میزان رسوب معلق کمی را در زمان‌های اولیه (10 دقیقه اول ودوم) ایجاد می‌کنند ولی با گذشت زمان به خاطر اشباع شدن رس‌ها و ایجاد جریان‌های لاوی، میزان رسوب معلق آنها به‌ویژه در10 دقیقه سوم به شدت افزایش می‌یابد. https://jrwm.ut.ac.ir/article_21657_2234204dcec1a25356f2ffe8ca96d2d7.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 62 2 2009 09 23 Variation of shear resistance parameters in fine grain soils due to willow roots density ارزیابی تغییر مشخصه‌های مقاومت برشی خاک‌های ریزدانه تحت تأثیر تراکم ریشه درخت بید 231 245 21658 FA محمد هادی داوودی Journal Article Stabilization of river terraces and natural soil slopes in rangelands by means of tree roots as a reinforcement agent is an environmental adopted method which needs to be developed. In this research a series of tests was carried out on soil blocks containing willow roots and without roots using a large scale in situ direct shear test apparatus. The results were analyzed based on direct shear theory to calculate the cohesion and internal friction angle of rooted and non-rooted soil. The results reveal that in spite of a slight decrease of 8% in the internal friction angle, the appearance cohesion of lean clay soils increase significantly up to 130%. The results of this research are presented in forms of linear and logarithmic relations between increased shear strength and root density at different depths of soil. پایدارسازی تراس‌های ساحلی رودخانه ها و شیب‌‌های طبیعی خاکی در اراضی منابع طبیعی و بستر آبراهه‌های انتقال آب به کمک ریشه درختان به عنوان عامل مسلح کننده خاک یکی از رویکردهای مناسب از نقطه نظر حفظ محیط زیست می‌‌باشد. میزان افزایش پایداری خاک تابع ویژگی‌‌های ریشه شامل نوع و گونه گیاه، قطر و تراکم آن در خاک است. هدف از این پژوهش عبارت از بررسی تأثیر ریشه درخت بید که یک گیاه آب دوست و سازگار با بسیاری از اقلیم‌‌های کشور و نیز تعیین رابطه بین تراکم ریشه آن در خاک و درصد افزایش مقاومت برشی ناشی از آن بوده است. در این پژوهش با بهره‌گیری از دستگاه آزمایش برش مستقیم برجا مجموعه آزمایش‌هایی بر روی خاک دارای ریشه زنده درخت بید و خاک بدون ریشه انجام گرفت. نتایج به دست آمده با بهره‌گیری از نظریه آزمایش برش مستقیم تحلیل شده و چسبندگی و زاویه اصطکاک درونی خاک محاسبه و با خاک بدون ریشه مقایسه گردید. نتایج نشان می‌دهد که در عین حالی که وجود ریشه درخت بید، زاویه اصطکاک درونی خاک را تا 8% کاهش می‌دهد اما در مقابل می‌تواند چسبندگی خاک رس لاغر را تا130% افزایش دهد. برآیند این دو تغییر، موجب افزایش قابل توجه در مقاومت برشی خاک است. نتایج این پژوهش به عنوان رابطه‌های کاربردی در طراحی پروژه‌های عمرانی، ارائه شده و از آنها برای محاسبه درصد افزایش مقاومت برشی در عمق‌‌های مختلف خاک به ازای میزان اختیاری تراکم ریشه، بهره‌گیری می‌شود. https://jrwm.ut.ac.ir/article_21658_0ddfce009feef8de73f1d781e16290ad.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 62 2 2009 09 23 Watershed system planning and management using optimization model (Case study: Gharmabdasht Watershed) مدیریت و برنامه‌ریزی سیستم آبخیز با بهره‌گیری از مدل بهینه سازی (مطالعه موردی: آبخیز گرمابدشت گلستان) 247 257 21659 FA فرهاد دلیری حسین سید سراجی مجید خلقی Journal Article The system analysis plays an important role in natural resources, water resources and industrial engineering. In recent years, most parts of Iran like Golestan province, due to the lack of integrated river basin management, have been suffered numerous losses in variant environmental, social and economic aspects. In this paper an application of system analysis has been applied to optimal pattern of various resources in Gharmabdasht Watershed situated in Golesten province, Iran. To achieve an optimal allocation of natural resources in this area, firstly a linear programming algorithm has been used to maximize the benefits. Then its results have been compared with an optimal allocation of resources using a goal programming. This comparison shows if a single objective optimization (LP) be formulated correctly, it can be that the proposed pattern, has been acceptable outputs in which be compared to goal programming(GP). The allocation natural resources based on LP method, in addition to reducing %10 of sediment from admissible amount effected by safety flood abatement criterion, has also maximized the beneficiary incoming with %5 plus needful along satisfied all of the goals. امروزه بهره‌گیری از روش‌های مهندسی سیستم در مدیریت منابع طبیعی، منابع آب و صنعت جایگاه ویژه ای پیدا کرده است. در سال‌های اخیر به علت نبود مدیریت یکپارچه حوزه‌های آبخیز در بیشتر نقاط کشور بویژه منطقه گلستان، سیلاب‌های شدید باعث به‌وجود آمدن خسارات زیادی از نظر اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی شده است. هدف از ارائه این مقاله، تجزیه و تحلیل سیستم آبخیز با بهره‌گیری از مدل بهینه‌سازی تخصیص منابع، در آبخیز گرمابدشت حوزه قره سو منطقه گلستان می‌باشد. در این بررسی تخصیص بهینه منابع آبخیز گرمابدشت با بهره‌گیری از مدل بهینه‌سازی تک هدفه برای بیشینه کردن میزان درآمد بهره‌برداران در کنار هدف‌های مختلف زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی پیشنهاد و با نتایج الگوی بهینه بهره‌برداری بدست آمده از روش برنامه‌ریزی هدف توصیه شده در منطقه مقایسه و ارزیابی شد. نتایج نشان داد در صورتی‌که در یک برنامه‌ریزی خطی، (LP)5 یک مدل بهینه‌سازی تک هدفه به شکل درست فرمول بندی شود ممکن است نتایج قابل قبول‌تری را برای تجزیه و تحلیل سیستم آبخیز نسبت به یک روش برنامه‌ریزی هدف (GP)6 ارائه نماید. به‌طوری‌که تخصیص منابع بر پایه روش برنامه‌ریزی خطی ضمن کاهش 10 درصدی رسوب از میزان مجاز به دلیل تامین معیار کاهش سیلاب، باعث بیشینه‌سازی درآمد بهره‌برداران با افزایش 5 درصد از میزان مورد قبول، با توجه به محدودیت سرمایه در اختیار و نیز تحقق نسبی هدف‌های دیگر بررسی شد. https://jrwm.ut.ac.ir/article_21659_dc3f973a721454c7ca263f9b70bfd7a5.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 62 2 2009 09 23 Statistical analysis of return period of drought conditions in Isfahan province using the Standardized Precipitation Index بررسی آماری دوره‌ بازگشت وضعیت‌های مختلف خشکسالی (میانگین، شدید، خیلی شدید) در استان اصفهان با بهره‌گیری از شاخص استاندارد بارش 257 270 21660 FA سیده سارا سعادتی سعید سلطانی سعید اسلامیان Journal Article Drought is universal phenomenon that can occur everywhere and can cause harmful impacts on human beings and natural ecosystems. Thus, it is very important to study drought character ristics part of for water resources management. In this study, the Standardized Precipitation Index (SPI) is used for drought frequency analysis in Isfahan province. After collecting the precipitation data in the province stations and removing those stations with incomplete data, frequency analysis of drought was carried out by 12-month SPI time series scale end of March. Then, the maps of drought return periods were prepared and analyzed by SURFER software. These maps show that moderate and severe drought with long return period mainly in the west the province and extreme drought events in the east and north east of the province with short return periods which indicate high sensitivity and the necessity for suitable managing programs to deal with the problem of drought. خشکسالی پدیده‌ای جهانی است که می‌تواند در هر جایی رخ دهد و زیان‌های قابل توجهی به انسان و اکوسامانه‌های طبیعی وارد آورد. بنابراین، پژوهش در این زمینه بسیار ضروری می‌باشد. در این پژوهش از شاخص بارش استاندارد به منظور پایش و تحلیل فراوانی خشکسالی در استان اصفهان بهره‌گیری شده است و پس از جمع‌آوری داده‌های بارش ایستگاه‌های موجود در استان اصفهان و حذف ایستگاه‌های دارای آمار ناقص، تحلیل فراوانی خشکسالی توسط این شاخص در مقیاس 12 ماهه انجام شد و با بهره‌گیری از نرم‌افزار Surfer نقشه‌های دوره برگشت خشکسالی ترسیم و مورد تحلیل قرار گرفت. این نقشه‌ها، خشکسالی‌های میانگین و شدید را به‌طور عمده در قسمت‌های غربی استان با دوره برگشت‌های طولانی و خشکسالی‌های بسیار شدید را در بخش‌های شرق و شمال شرقی استان با دوره برگشت‌های بسیار پایین نشان می‌دهند که در این شرایط حساسیت بسیار بالا بوده و بایستی برنامه‌ریزی‌های مناسب برای مقابله با این بحران صورت گیرد. https://jrwm.ut.ac.ir/article_21660_109a44b224f37495f1e879070e9de39e.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 62 2 2009 09 23 Estimation of the suspended sediment loud of Karaj River using fuzzy logic and neural networks بررسی امکان برآورد بار معلق رودخانه کرج با بهره‌گیری از منطق فازی و شبکه عصبی 271 282 21661 FA علی سلاجقه علی فتح آبادی Journal Article Correct estimation of suspended sediment transported by a river is an important practice in water structure design, environmental problems and water quality issues. Conventionally, sediment rating curve used for suspended sediment estimation in rivers. In this method discharge and sediment discharge or concentration related using regression relation that generally is exponential model. Respect to uncertainty and nonlinear relation between discharge and sediment concentration, sediment rating curve has not enough efficiency for this purpose. In this study using Artificial Intelligent (Fuzzy Logic and Artificial Neural Network), suspended sediment in Karaj River was estimated. First, various neural network and fuzzy logic models established. For neural network and fuzzy logic, models with four neuron in hidden layers and FIS (Fuzzy Inference System) with four Gaussian membership functions, respectively were selected as the best structure. Finally, the results showed that fuzzy logic estimates the suspended sediment loud better than the other techniques and therefore is suggested for estimation of suspended sediment load. برآورد بار معلق رودخانه یک امر مهم در طراحی سازه‌های آبی, مسائل زیست محیطی و کیفیت آب رودخانه‌ها می‌باشد. یکی از متداول‌ترین روش‌ها برای برآورد بار معلق رودخانه منحنی سنجه رسوب می‌باشد،‏‏ْ در منحنی سنجه رسوب یک رابطه رگرسیونی که به‌طور معمول از نوع توانی می‌باشد بین دبی آب و رسوب بر قرار می‌شود. با توجه به عدم قطعیت‌ها و غیر خطی بودن ارتباط بین دبی آب و رسوب, منحنی سنجه رسوب فاقد کارایی لازم برای این امر می‌باشد. در این پژوهش با بهره‌گیری از روش‌های هوش مصنوعی (شبکه عصبی مصنوعی و منطق فازی) میزان بار معلق رودخانه کرج در ایستگاه سیرا برآورد شد. در آغاز مدل‌های مختلف شبکه عصبی و منطق فازی ساخته شد, که در روش شبکه عصبی شبکه با چهار نرون در لایه مخفی و در منطق فازی سیستم استنتاج فازی ممدانی با چهار تابع عضویت گوسی به عنوان بهترین مدل‌ها شناخته شدند, در نهایت نتایج این پژوهش نشان داد که منطق فازی عملکرد بهتری نسبت به دو روش شبکه عصبی مصنوعی و منحنی سنجه رسوب داشته و بهره‌گیری از آن برای برآورد بار معلق رودخانه پیشنهاد می‌شود. https://jrwm.ut.ac.ir/article_21661_88e8a96c7c5192b45e78d97a87641b7f.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 62 2 2009 09 23 Modeling river suspended load using fuzzy logic approach (Case study: Zanjanroud Basin) بررسی امکان مدلسازی بار معلق رودخانه با استفاده از منطق فازی (مطالعه موردی: حوزه آبخیز زنجانرود) 283 298 21662 FA بهارک معتمدوزیری حسن احمدی محمد مهدوی فرود شریفی نصرا... جواهری Journal Article Estimation of river sediment load is one of the most important issues in design of hydraulic structures, investigating water quality, conserving fish habitat, estimating erosion and determining watershed management effects. There are two methods for estimating sediment load: empirical and hydrological methods. Existence of numerous empirical methods for estimation of river sediment load and a wide range of calibration coefficients shows that a suitable analytical or empirical method does not yet exist to accurately estimate the sediment load. Also, hydrological methods are not able to recognize and separate the specific data measuring conditions and they can not show the temporal variation of sediment loads. In spite of these problems, nowadays, researchers are using Artificial Intelligence methods such as Fuzzy Logic. In this study, the measured suspended sediment load at hydrometric station of Sarcham located on Zanjanroud river is analyzed using USBR and FAO methods (common hydrological methods). Furthermore, suspended sediment load are estimated with a model developed based on Fuzzy Logic rules. In order to estimate suspended load using fuzzy method, one method named Supervised Fuzzy C- mean Clustering Method, is used. Then the results of hydrological and fuzzy methods are compared. The results showed that the temporal variation of sediment loads can be analyzed using a fuzzy method. Also the results obtained using the fuzzy method in comparison with the corresponding values obtained using the usual hydrological methods shows a better correlation with the observed values. یکی از مهم‌ترین مسائل در طراحی سازه‌های آبی، بررسی کیفیت آب، تعیین تاثیر مدیریت حوزه آبخیز وحفاظت زیستگاه ماهیان و تعیین میزان و حجم رسوبات معلق رودخانه‌ها است. برای برآورد بار معلق رودخانه‌ها، به طور معمول از دو روش تجربی و هیدرولوژیکی بهره‌گیری می‌شود؛ اما به دلیل بیشماری و ضرورت اصلاح روش‌های تجربی و نیز به علت برآورد نه چندان دقیق و نبود امکان بررسی تغییرات زمانی رسوبات حمل شده توسط جریان در روش‌های هیدرولوژیکی، امروزه بسیاری از پژوهشگران به روش‌های نوین مانند منطق فازی روی آورده‌اند. در این پژوهش که در حوزه آبخیز زنجانرود صورت گرفته است، ضمن برآورد رسوب معلق ایستگاه هیدرومتری سرچم با دو روش معمول هیدرولوژیکی USBR و FAO، با بهره‌گیری از مدل طراحی شده در محیط Visual Basic 6.0 بر پایه اصول منطق فازی نیز میزان رسوب معلق ایستگاه یاد شده برآورد شده است. به منظور محاسبه میزان رسوبات حمل شده با بهره‌گیری از روش فازی، از فرآیند خوشه‌سازی فازی –C میانگین هدایت شده که در حقیقت فرآیندی برای شناخت الگوی واقعی مربوط به مشخصه‌های مختلف می‌باشد، بهره‌گیری شده است. نتایج بیانگر این می‌باشد که روش فازی، به علت شناخت دقیق‌تر الگوی انتقال رسوب به‌ویژه در شرایط سیلابی، نسبت به روش‌های USBR و FAO برآورد به‌نسبت دقیق‌تری از میزان رسوبات حمل شده ارائه نموده و با مقادیر دیده شده همخوانی بهتری داشته است. علاوه بر این در روش فازی، به دلیل وارد نمودن عامل زمان در محاسبات، امکان بررسی تغییرات زمانی میزان رسوبات حمل شده توسط جریان نیز فراهم شده است. https://jrwm.ut.ac.ir/article_21662_869a7463ba2ba84128dc8b6f21e5cee5.pdf

دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری 5044-2008 62 2 2009 09 23 Studying the effects of land use change on soil physical and chemical quality indicators of surface horizons in rangelands of eastern Qazvin province بررسی آثار تغییر کاربری اراضی بر شاخص‌های فیزیکی و شیمیایی کیفیت خاک در افق‌های سطحی اراضی مرتعی شرق استان قزوین 299 309 21663 FA میر نصیر نویدی فریدون سرمدیان 0000-0001-9894-2765 شهلا محمودی Journal Article Sustainable exploitation of land resources is directly affected by considering soil quality which finally will also conclude environmental protection. Therefore, assessing different soil quality aspects which are sensitive to various land management practices seems too important. In this study, some selected soil quality indicators have been compared in five land use systems including untouched rangelands, semi degraded rangelands due to grazing, rangelands that converted to rainfed agriculture, abandoned rainfed agriculture and an irrigated wheat farm in eastern Qazvin province, Iran. Samples were taken from the surface layer (A horizon) of soils in a completely randomized design with four replications. Statistical comparisons of the results revealed highest decrease in soil organic matter and total nitrogen owing to abandoned rainfed agriculture that showed 74% and 70% decline, respectively. Eventually the abandoned rainfed agriculture meets the sharpest slump in some soil properties such as cation exchange capacity (CEC), available phosphorous, total porosity and thickness of A horizon. Meantime the most increase in bulk density was also in recent land use. According to the results, the negative effects of inappropriate land use changes were led to soil productivity decline and will cause undesirable consequences in soil quality. So maintenance of soil quality is critical to environmental sustainability and this should be done on the basis of recognition all features that reduce its quality. پیوستگی بهره‌برداری پایدار از اراضی در گرو توجه به شاخص‌های کیفیت خاک است که در نهایت منجر به حفاظت از محیط‌زیست نیز خواهد شد. به همین دلیل ارزیابی جنبه‌های گوناگون کیفیت خاک که نسبت به اعمال شیوه‌های مختلف مدیریت اراضی از خود حساسیت نشان می‌دهند بسیار با اهمیت است. در این پژوهش شاخص‌های گوناگون کیفیت خاک در پنج کاربری مختلف شامل مرتع دست نخورده، مرتع تحت چرا، اراضی دیم، اراضی دیم رها شده و اراضی فاریاب در منطقه زاغه- زیاران در شرق استان قزوین مورد مقایسه قرار گرفتند. نمونه‌برداری تنها از افق A خاک‌ها و در قالب طرح کاملأ تصادفی انجام شد. نتایج بدست آمده از تجزیه و تحلیل داده‌ها بیانگر آن است که میزان مواد آلی و نیتروژن کل در اثر تغییر کاربری در اراضی دیم رها شده دچار بیشترین کاهش شده است به طوری‌که میزان این کاهش به ترتیب حدود 74 و 70 درصد می‌باشد. در مجموع اراضی دیم پس از رها شدن دچار بیشترین افت در زمینه ویژگی‌هایی مانند ظرفیت تبادل کاتیونی، فسفر قابل جذب، تخلخل کل و ضخامت افقA شدند. ضمن آنکه بیشترین میزان افزایش وزن مخصوص ظاهری نیز مربوط به همین کاربری بود. نتایج بدست آمده از این پژوهش نشان‌دهنده این واقعیت است که شیوه تعامل با خاک به عنوان یکی از ارکان مهم تولید باید بر پایه شناخت کلیه پدیده‌های حاکم بر آن صورت گیرد تا کاهش سطح کیفیت خاک پدیدار نشود. به هر حال مدیریت نامناسب و تغییر کاربری غیر اصولی سبب کاهش توان بهره دهی خاک در درازمدت شده و پیامدهای نامطلوبی را در پی خواهد داشت. https://jrwm.ut.ac.ir/article_21663_fb4032c5962cea1e0365d6e49fe381c4.pdf