بررسی رابطة خصوصیات مورفولوژیکی بذور گیاهان مراتع نیمه‌استپی با Endozoochory

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد مرتع‌داری، دانشگاه شهرکرد

2 استادیار گروه مرتع و آبخیزداری دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه شهرکرد

3 کارشناس ارشد پژوهش مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری

4 دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری دانشکده منابع طبیعی دانشگاه شهرکرد

چکیده

اندوزوخوری یکی از روش‏های پراکنش بذر است. در این روش بذر از طریق گذر از سیستم گوارش دام انتقال و جوانه‌زنی و استقرار گیاهان افزایش می‌یابد. هدف از این مطالعه بررسی رابطه بین خصوصیات بذر و گذر از دستگاه گوارش دام به‏ وسیلة حیوانات اهلی مختلف (گاو، گوسفند، و بز) در هفت گونه گراس چند‏ساله، هشت گونه فورب چند‏ساله، و سه گونه فورب یک‏ساله در مراتع نیمه‏استپی چهارمحال ‏و ‏بختیاری است. نخست خصوصیات مورفولوژیک بذر‌ـ شامل وزن، طول، عرض، و شکل بذر‌ـ اندازه‏گیری شد. سپس، به دام‏های مورد بررسی (تیمارهای حیوانی) بذر خورانده و مدفوع آن‏ها جمع‏آوری شد و پس از اعمال تیمار سرما، به مدت چهار ماه در شرایط گلخانه نگه‌داری و جوانه‏زنی آن‏ها ثبت شد. با استفاده از مدل‌های رگرسیونی مختلف ارتباط بین خصوصیات بذر و درصد موفقیت جوانه‌زنی بررسی شد و برای حیوانات مختلف مقایسه گردید. نتایج حاصل از رگرسیون خطی ساده نشان داد که بین درصد جوانه‏زنی بذرها پس از عبور از دستگاه گوارش دام و خصوصیات اندازه‏گیری‌شده ارتباطی وجود ندارد و اندازه، وزن، طول، و عرض بذر تأثیری در عبور از دستگاه گوارش دام ندارد. همچنین، نتایج حاصل از رگرسیون لگاریتمی نشان داد که برای گراس‏های چند‏ساله بین طول بذر و درصد جوانه‏زنی در همة تیمار‏های حیوانی رابطة مستقیمی وجود دارد. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که رابطة مستقیم و خطی بین ویژگی‏های مورفولوژیک بذر و گذر از دستگاه گوارش دام وجود ندارد.
 
 



 

کلیدواژه‌ها


[1] Adams, J. )1907(. Vitability of seeds swallowed by Animals, Irish Naturalist, 16, 367-380.
[2] Bakker, E. and Olff, H. (2003). Impact of different-sized herbivores on recruitment opportunities for subordinate herbs in grasslands, Journal of Vegetation Science, 14, 465-474.
[3] Bonn, S. and Poschlod, P. (1998). Ausbreitungsbiologie der Pflanzen Mitteleuropas, Quelle and Meyer Verlag, Wiesbaden.
[4] Bruun, H.H. and Fritzbøger, B. (2002). The past impact of livestock husbandry on dispersal of plant seeds in the Denmark, Ambio, 31, 425-431.
[5] Bruun, H.H. and Poschlod, P. (2006). Why are small seeds dispersed through animal guts: large numbers or seed size perse? Oikos, 113, 402-411.
[6] Cardoso, J.A., Zaitegui, M. and Robles, A.B. (2005). Relationship between seed survival and seed characteristics of nine Mediterranean legumes after ingestion by sheep, Options Mediterraneennes, 79, 285-288.
[7] Cosyns, E., Delport, A., Lens, L. and Hoffmann, M. (2005).Germination success of temperate grassland pecies after passage through ungulate and rabbit guts,Journal of Ecology,93, 353-361.
[8] Cosyns, E. and Hoffmann, M. (2000). Horse dung germinable seed content relation to plant species abundance, dite composition and seed characteristics in summer in dune ecosystem. PhD Thesis, Chapter 4.
[9] Cosyns, E. and Hoffmann, M. (2005). Horse dung germinable seed content in relation to plant species abundance, diet composition and seed characteristics, Journal of Ecology, 6, 11-24.
[10] Dai, X. (2000). Impact of cattle dung deposition on the distribution pattern of plant species in an alvar limestone grassland, Journalof Vegetation Science, 11, 715-724.
[11] Danell, K. and Bergström, R. )2002). Mammalian herbivore in terrestrial environments, In: Plant-Animal Interactions. An Evolutionaryapproach, Blackwell Publishing, Oxford, pp.107-131.
[12] Gardener, C.J., McIvor, J.G. and Jansen, A. (1993). Survival of seeds of tropical grassland species subjected to bovine digestion, Journal of Applied Ecology, 30, 75-85.
[13] Ghassali, F., Osman, A.E. and Cocks, P.S. (1998). Rehabilitation of degraded grasslands in North Syria: The use of Awassi sheep to disperse the seeds of annual pasture legumes, Exploring Agriculture, 34, 391-405.
[14] Grime, J.P., Hodgson, J.G. and Hunt, R. (1988). Comparative Plant Ecology, Journal of plant and soil, 595-621.
[15] Heinken, T., Hanspach, H. and Raudnitschka, D. (2002). Dispersal of vascular plants by four species of wild mammals in deciduous forest in NE Germany, Phytocoenologia, 32, 627-643.
[16] Hughes, L., Dunlop, M. and French, K. (1994). Predicting dispersal spectra: a minimal set of hypotheses based on plant attributes, Journal of Ecology,82, 933-950.
[17] Janzen, D.H. (1984). Dispersal of small seeds by big herbivores: Foliage is the fruit, American Naturalist, 123, 338-353.
[18] Kempski, E. (1906). Über endozoische Samenverbreitung and speziell die Verbreitung von Unkräutern durch Tiere auf dem Wege des Darmkanals, Grazing and conservation management, 11, 137-184.
[19] Leishman, M.R. (2001). Does the seed size/number tradeoff model determine plant community structure? An assessment of the model mechanisms and their generality, Oikos, 93, 294-302.
[20] Lennartz, H. (1957). Über die Beeinflussung der Keimfähigkeit der Samen von Grünlandpflanzen beim Durchgang durch den Verdauungstraktus des Rindes, Zeitsshrift Acker-Pflanzenbau, 103, 427-453.
[21] Malo, J.E. and Suárez, F. (1995b). Establishment of pasture species on cattle dung: the role of endozoochorous seeds, Journal ofVegetation Science, 6, 169-174.
[22] Malo, J.E., Jiménez, B. and Suárez, F. (1995). Seed bank build-up in small disturbances in a Mediterranean pasture: the contribution of endozoochorous dispersal by rabbits,Ecography,18, 73-82.
[23] Moussie, M. (2004). Seed dispersal by herbivores: Implications for restoration of plant diversity, PhD Thesis, University of Groningen.
[24] Opdam, P. (1990). Dispersal in fragmented populations: the key to survival, In Species Dispersal inAgricultural Habitats, eds. R.G.H. Bunce and D.C. Howard, London, Belhaven Press, pp. 3-17.
[25] Özer, Z. (1979). Über die Beeinflussung der Keimfähigkeit der Samen mancher Grünlandpflanzen beim Durchgang durch den Verdauungstrakt des Schafes und nach Mistgärung, Weed Research, 19, 247-254.
[26] Pakeman, R.J., Attwood, J.P. and Engelen, J. (1998). Sources of plants colonizing experimentally disturbed patches in an acidic grassland in eastern England, Journal of Ecology, 86, 1032-1041.
[27] Pakeman, R.J., Digneffe, G. and Small, J.L. (2002). Ecological correlates of endozoochory by herbivores, Journal of Ecology, 16, 296-304.
[28] Russi, L., Cocks, P.S. and Roberts, E.H. (1992). The fate of legume seeds eaten by sheep from a Mediterranean grassland, Journal ofApplied Ecology, 29, 772-778.
[29] S’anchez, A.M. and Peco, B. (2002). Dispersal mechanisms in Lavandula stoechassubsp. pedunculata: autochory and endozoochory by sheep, Seed Science Research, 12, 101-111.
[30] Staniforth, R.J. and Cavers, P.B. (1977). The importance of cottontail rabbits in the dispersal of Polygonumspp, Journalof Applied Ecology,14, 261-267.
[31] Stiles, E.W. (2000). Animals as seed dispersers, In: The Ecology of Regeneration in Plant Communities, CABI Publishing, Wallingford, New York, pp. 111-124.
[32] Strykstra, R.J., Bekker, R.M. and Verweij, G.L. (1996). Establishment of Rhinanthus angustifolius in a successional hayfield after seed dispersal by mowing machinery, Acta Botanica Neerlandica,45, 55-62.
[33] Tackenberg, O., Poschlod, P. and Bonn, S. (2003). Assessment of wind dispersal potential in plant species, Ecology Monogr, 73, 191-205.
[34] Traba, J., Levassor, C. and Peco, B. (2003). Restoration of species richness in abandoned Mediterranean grasslands: Seeds in cattle dung, Restoration Ecology, 11, 378-384.
[35] Van dorp, D., Van den hoek, W.P.M. and Dalebout, C. (1996). Seed dispersal capacity of six perennial grassland species measured in a wind tunnel at varying wind speed and height, Can. J. Bot. 74, 1956-1963.
[36] Wang, B.C. and Smith, T.B. (2002). Closing the seed dispersal loop, Trends in Ecology and Evolution, 17, 379-385.
[37] Welch, D. (1985). Studies in the grazing of heather moorland in North-East Scotland. IV Seed dispersal and plant establishment in dung, Journal of Applied Ecology, 22, 461-472.
[38] Westoby, M. (1999). The LHS strategy scheme in relation to grazing and fire, In: VIth Int. Rangeland Congers, 2, 93-896.
[39] Willson, M.F. and Traveset, A. (2000). The ecology of seed dispersal, In: Seeds: the Ecology ofRegeneration in plant Communities, CABI, Wallingford, UK, pp.85-107.