ارزیابی شدت بیابان‏زایی با استفاده از مدل IMDPA (مطالعة موردی: دشت شهر بابک، استان کرمان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

2 دانشیار دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران

3 استادیار دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران

چکیده

برای ارزیابی و تهیة نقشة بیابان‏زایی تا کنون تحقیقات بسیار زیادی در داخل و خارج از کشور صورت گرفته و این تحقیقات به ارائة مدل‏های منطقه‏ای فراوانی منجر شده است. به منظور ارائة یک مدل منطقه‏ای و ارزیابی کمّی وضعیت فعلی بیابان‏زایی، دشت شهر بابک با وسعت 4112 کیلومتر مربع در شمال ‏غرب استان کرمان انتخاب شد. در این تحقیق برای ارزیابی شدت بیابان‏زایی با استفاده از سیزده شاخص‌ـ پنج شاخص مبتنی بر آب زیرزمینی شامل هدایت الکتریکی، نسبت جذب سدیم، کلر، میزان افت، و عمق آب زیرزمینی، سه شاخص مبتنی بر داده‏های اقلیمی شامل بارش سالیانه، ضریب خشکی ترانسوا، و شاخص خشک‌سالی و سه شاخص مبتنی بر پوشش‏ گیاهی شامل وضعیت، بهره‏برداری، و تجدید پوشش‏ گیاهی و فرسایش آبی و شیوة آبیاری در قالب مدل ایرانی بیابان‏زایی IMDPA‌ـ به بررسی و تعیین کلاس شدت بیابان‏زایی در هر یک از واحدهای کاری پرداخته شد. امتیاز نهایی مربوط به هر یک از واحدهای کاری و سپس در کل منطقه از میانگین هندسی هر یک از شاخص‏های مذکور تعیین شد. در نهایت، وضعیت فعلی شدت بیابان‏زایی منطقه در کلاس کم، متوسط، شدید، و بسیار شدید برآورد شد. نتایج به‌دست‌آمده نشان داد در مدل پیشنهادی منطقه‏ای در منطقة مورد مطالعه از نظر شدت بیابان‌‏زایی در حدود 61351 هکتار (92/14 درصد) در کلاس کم، 138575 هکتار (7/33 درصد) در کلاس متوسط، 117685 هکتار (62/28 درصد) در کلاس شدید، و 93589 هکتار (76/22 درصد) در کلاس بسیار شدید قرار دارند. همچنین، متوسط وزنی ارزش کمّی در کل منطقه 06/2 برآورد شد که بیانگر وجود کلاس بیابان‏زایی متوسط در منطقه است.

کلیدواژه‌ها


 

[1] Abdi, J. (2008). Assessment and mapping of desertification with IMDPA model based on two criteria in water & soil in Zeidabad area. M.sc. Dissertation, Faculty of Natural resources, University of Tehran, 114pp.
[2] Ahmadi, H. (1995). Investigation of effective factors in desertification, Journal of Forest and Range, 62, 66-70.
[3] Ahmadi, H. (2004). The final report describes the formulation of a comprehensive service plan and methodology specifying the evaluation criteria and indicators of desertification in Iran, Faculty of Natural Resources, University of Tehran.
[4] Ahmadi, H. (2005). The final report describes the formulation of a comprehensive service plan and methodology of the evaluation criteria and indicators of desertification in Iran, Faculty of Natural Resources, University of Tehran.
[5] Azarnivand, H. and Zare Chahuki, M.A. (2009). Introduce a measure of vegetation indices to evaluate the severity of desertification, Journal of social and economic Forest and Range, 78, 15 pp.
[6] Bakhshandeh Mehr, L. (2008). Quantitive assessment of desertification present status in east of Isfahan and a regional model development with emphasis on MEDALUS method, M.sc. Dissertation, University of Isfahan.
[7] Ekhtesasi, M.R. and Mohajeri, S. (2001). Classification and methods of Desertification intensity in Iran, Proceedings of the 2th National Conference of desertification and desertification methods, Department of Construction Jahad Ministry of Education and Research, Research Institute of Forest, Rangeland and Watershed, Kerman, Iran.
[8] Esfandiari, M. and Hakimzade, M.A., Ekhtesasi, M.R., Zehtabian, GH.R. (2009). Assessment of Desertification in density as a result of water by IMDPA model, (case study: Toshak, Fars), 1th International Water Management Conference, University of Shahrood.
[9] FAOUNEP. (1984). Provisional Methodology for Assessment and Mapping of Desertification, Food and Agriculture Organization of the United Nations, United Nations Environmental Program, Rome, 73pp.
[10] Giordano, L., Grauso, S., Lannetta, M., Scicortino, M., Bonnati, G. and Borfecchia, F. (2002). Desertification vulnerability in Sicily. Proc. Of the 2nd Int. Conference on New Trend in Water and Enviromental Engineering for safety and Life Eco-compatible solutions for Aquatic Environmental, Capri, Italy.
[11] Halilab Consulting Engineers (2011). Semi-detailed study of Shahr-Babak groundwater resources, Kerman province Regional Water Company, 69pp.
[12] Jahanshahi, A. (2012). Spatial variability analysis of groundwater quality and quantity in Shahr Babak plain using geostatistic and GIS. M.sc. Dissertation, University of Zabol, 178pp.
[13] Kerman province Natural Resources Organization (2010). Shahrbabak Plain watershed studies, 143pp.
[14] Kheirabi, J. (1995). Methodes modernes des irrigations de surface et par aspersion, University of Tehran press, 382pp.
[15] Khosravi, H. (2012). Desertification monitoring and early warning system model, Ph.D. Dissertation, University of Tehran (Case study: Kashan Plain).
[16] Lavado Conntador, J.F., Schnabel, S., Mezo Gutierrez, A.G. and Pulido, F.M. (2008). Mapping Sensivity to land degradation Ex-tremadura, SW Spain, 1(1), 25-41.
[17] Meteorological organization in Kerman province (2012). Analysis of weather in Kerman province, 32pp.
[18] Nateghi, S. (2008). Assessment of desertification intensity in Sagzi area with IMDPA model with emphasis on issues of water and vegetation, M.sc. Dissertation, University of Tehran.
[19] Negaresh, H., Fallahian Firouzabad, H. and Khosravi, M. (2011). The Analysis of Climatical Abnormalities Influencing on Desertification Process in Khezr Abad Region of Yazd, Journal of Geography and Environmental Planning, 43(3), 17-20.
[20] Openshaw, S., Perree, T., Turner, A. and Turton, I. (1998). MEDALUS III Final Report Project 9.1: GIS-based Socio-economic models, center of computional Geomorphology, University of Leeds, UK.
[21] Razaghi, M.H. (2008). Desertification and change Climate one ghost in two bodies, Journal of Forest & Range, 74, 4-6.
[22] Sepehr, M. (2006). Quantitative Assessment of Desertification status using GIS and RS to provide a regional model (with an emphasis on MEDALUS Model), M.sc. Dissertation, University of Shiraz.
[23] Shokouhi, E., Zehtabian, GH. and Tavili, A. (2012). Zoning status of desertification, Journal of Range and Watershed, 65(4), 517-528.
[24] Yekom Consulting Engineers (2009). Environmental studies and consumptions of Shahr-Babak plain, Kerman province Regional Water Company. 186pp.
[25] Zakerinejad, R., Masoudi, M., Afzali, F. and Falah, R. (2011). Assessment of Desertification using groundwater criteria and GIS (case study: Zarin Dasht, Fars), Journal of Irrigation and Water Engineering, 7, 1-10.
[26] Zehtabian, GH.R., Azareh, A., Nazari Samani, A. and Khosravi, H. (2013). Effect of Water and Agriculture Criteria on Desertification (Case study: Garmsar plain), International Journal of Agronomy and Plant Production, 4(7), 1721-1730.
[27] Zehtabian, GH.R., Javadi, M.R., Ahmadi, H. and Azarnivand, H. (2006). Investigation on effect of wind erosion on increasing of desertification Intensity and presenting of regional desertification model in Mahan Basin, Journal of Research and Development in Natural Resources (Pajouhesh & Sazandegi), 73, 65-75.
[28] Zolfaghari, F., Shahriari, A., Fakhireh, A., Rashaki, A., Noori, S. and Khosravi, H. (2010). Assessment of desertification potential using IMDPA model in Sistan plain, Journal of Watershed Management Research (Pajouhesh & Sazandegi), 91, 97-107.