بررسی عملکرد اقدامات آبخیزداری در حوزه آبخیز کن - سولقان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران.

2 استاد دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران.

3 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی، واحد گرمسار.

4 استادیار دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران.

چکیده

با وجود اینکه بیشتر از 45 سال از عمر اجرای پروژه­های آبخیزداری در کشور می­گذرد و روز به ­روز بودجه‏های اختصاص یافته به این طرح‏ها افزایش می­یابد، همچنان روند فزاینده فرسایش خاک، نابودی منابع­طبیعی و خسارات سرسام‎آور و بسیار دردناک ناشی از آن ادامه دارد که نشان­دهنده ضعف در عملکرد و شکست طرح‎های حفاظت از منابع­طبیعی است. بنابراین در طرح­های آبخیزداری که عموماً با عوامل بسیار مختلفی سر و کار داشته و بیشتر جنبه مدیریتی طرح­ها باید قوی دیده شود، ارزیابی می­تواند جایگاه مناسبی داشته باشد و میزان کارایی و دستیابی به هدف این طرح­ها را مشخص نماید. حوزه آبخیز کن به مساحت 20571 هکتار یکی از حوضه­هایی است که عملیات آبخیزداری در آن در سال 1379 به اجرا درآمد. در این تحقیق جهت ارزیابی اثرات این عملیات، پس از جمع­آوری آمار و اطلاعات لازم و بررسی صحت و دقت داده­های ایستگاه­های هواشناسی و هیدرومتری حوضه از روش‏های منحنی جرم مضاعف، مقایسه هیدروگراف سالانه و آنالیز هیدرولوژیکی، بررسی میزان رسوب در دوره‏های خشک و مرطوب، رسم منحنی سنجه رسوب، بررسی میزان رسوب در بارش­های مشابه قبل و بعد از اجرای طرح و ... استفاده شد. منحنی جرم مضاعف نشان­دهنده اثر مثبت این عملیات بر میزان رواناب و رسوب بوده است. نتایج حاصل از رسم منحنی رژیم هیدرولوژیک نیز نشان می‏دهد که اثر عملیات آبخیزداری بر واکنش هیدرولوژیک حوضه نسبت به بارندگی مثبت بوده و توانسته است آن را آرام­تر نماید. یعنی به ازاء بارندگی مشابه در پیش و پس از عملیات آبخیزداری، میزان رواناب تولید شده کاهش یافته است. همچنین میزان بار معلق در اثر اجرای طرح از 56/47892 تن در سال به 22365 تن در سال رسیده و در بارش‏های مشابه میزان دبی حاصله بعد از اجرای طرح و متعاقب آن رسوب حاصل از آن کاهش داشته است که نشان‏دهنده اثر مثبت این عملیات است.

کلیدواژه‌ها


[1].     Ahmadi, H., Nazari Samani, A., ghoddousi, J., Ekhtesasi, M., (2003). Model for evaluation of watershed management project.  Journal of Natural Resources 56, 337-349.
[2].     Azarakhshi, M., (1999). Determine the most appropriate drought index in the arid and semi-arid areas of pasture plants see production case study: the provinces of Qom, Markazi and Ilam, MSc thesis, Tehran University.
[3].     Bray, D., Xie, H., (1993). A regression method for estimating Suspended sediment yield for untagged watersheds in Atlantic Canada, Canadian Journal of Engineering, 20. 82-87.
[4].     Campbell, B., Sayer, J., Frost, P., Vermeulen, S., Ruiz Pérez, M., Cunningham, A., Prabhu, R., (2001). Assessing the performance of natural resource systems, conservation Ecology, 5.22.
[5].     Das, G., (2000). Hydrology and Water conservation engineering, Prentice- Hall of in India Limited Pub, 489pp.
[6].     Department of soil and Water conservation Engineering. SWCE, G.B.P.U.A and T., (1997). Evaluation of soil and Water conservation measures, 250pp.
[7].     Forotan, E., (2003). Evaluation of watershed management projects implemented in the part of Kan watershed in Tehran province, MSc thesis, Tarbiat Modarres University, Faculty of Natural Resources and Marine Sciences,110 pp.
[8].     Honxiong, Z., (1998). The use of silt traps dams in Zingzi river basin. Trans. ASAE 1064-1069.
[9].     Jihad Engineering services company, (1999). Studies basis by Kan watershed. 7 vols.
[10].  Kalhor, M., (2007). Technical and economic evaluation of watershed management projects (case study: Jajrud basin). MSc thesis, Department of Natural Resources, Tehran University, 125 pp.
[11].  Karimi Zadeh, K., (2009). Technical evaluation of the effects of watershed management projects on the river discharge (Case Study: Sira- Kalvan), MSc thesis, Department of Natural Resources, Tehran University, 98 pp.
[12].  Kerr, J., Pangare, G., Lokur Pangare, V., George, P.J., (2000). An evaluation of dry land watershed development projects in India. Eptd discussion paper, 68 pp. 
[13].  Krause, P., Boyle, D.P., Base, F., (2005). Comparison of different efficiency criteria for hydrological model Assessment, Advances in Geosciences, 5, 89–97.
[14].  Mahdavi, M., (1998). Applied Hydrology, Volume I, Tehran University, pp.
[15].  Mahdavi, M., (2002). Applied Hydrology, Volume II, Tehran University, pp.
[16].  Mutreja, K. N., (1990). Applied hydrology, TATA Mc Graw-Hill publishing company limited, and 959 pp.
[17].  Raiisian, R., (2004). Effectiveness of watershed management operations in the inhibition of runoff, the first National Conference on Watershed management and soil and water resources, Kerman University.
[18].  Water and energy company JTS, (2000). Studies Kan watershed basis, 15 vols.
[19].  Xingmin, M., and et all, (2007). Analysis of the impact of conservation measures on stream flow regime in catchments of the Loess Plateau, China. Hydrological Processes. 21(16), pp. 2124 – 2134.