نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• حسن محسنی ¹
• سیده فرانک حسینی سروستانی ²

¹ گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

² گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، پردیس البرز، تهران، ایران

چکیده

اراضی ملی در ایران به دلیل گستردگی ، پراکندگی در سراسر اقلیم ، اهمیت چشگیر بلحاظ آثار زیست و ارزشمندی اساسی " زمین " در اقتصاد ، بسیار حائز اهمیت می باشند . از سوی دیگر مشاهدات عینی و آمارهای منتشره از سوی مبادی ذیربط من جمله مجلس شورای اسلامی نشانگر این حقیقت است که تخریب غیرقابل‌جبران، تغییر کاربری غیرمجاز، تصرفات غیرقانونی و سوءاستفاده از منابع طبیعی خاصه اراضی ملی روند صعودی و فزاینده ای داشته است . اینگونه اراضی طی دهه‌های گذشته تحت رژیم‌های تقنینی گسترده‌ و متکثری با اهداف گوناگون حفاظتی ، مدیریتی ، توسعه ای و بهره بردارانه قرار گرفته‌اند، مع الوصف با وجود این تورم تقنینی میزان توفیق در حفاظت از این ثروت های ملی اندک بوده است . با عنایت به اینکه اصلاح ساختاری نظام نسبتاً ناموفق تقنینی حال حاضر ، مستلزم شناسایی هنجارها و آسیب شناسی سیر قانونگذاری در این حوزه می باشد ، لذا پژوهش حاضر با رویکرد تاریخی ، تحلیلی و به روش استقرایی (از جزء به کل)، الگوهای هنجاری حاکم بر قانون‌گذاری در حوزه اراضی ملی و اهداف هریک از قوانین مصوب را واکاوی نموده و اصول بنیادین تقنینی و کاستی‌های آن‌ها را شناسایی می نماید. یافته‌ها حکایت از این دارند که چالش اصلی قانونگذاری در این حوزه نه کمبود قانون، بلکه تعدد و تورم مقررات پراکنده و بالتبع عدم انسجام در نگاه و اهداف قانونگذاریست . بدین‌ترتیب، برخی اصول اساسی تقنینی مانند منع مالکیت خصوصی اراضی ملی به‌سبب وضع استثنائات متعدد، پراکندگی نهادی و ضعف نظارت، در عمل کارایی خود را از دست داده‌ و از این رهگذر منتج به عدم تحقق اهداف حفاظتی مدنظر قانون‌گذار گردیده اند وبر همین اساس، در پایان پژوهش پیشنهاداتی جهت اصلاح و تقویت سیاست تقنینی ارائه شده است .
واژگان کلیدی : اراضی ملی، قانون‌گذاری، مالکیت عمومی، هنجارشناسی، منابع طبیعی.

کلیدواژه‌ها

• اراضی و منابع طبیعی
• قانون‌گذاری
• مالکیت خصوصی
• سیاستگذاری زیست محیطی

عنوان مقاله [English]

Normative and Legislative Policy Analysis in the Domain of National Lands

نویسندگان [English]

• Hassan Mohseni ¹
• Seyedeh Faranak Hoseini Sarvestani ²

¹ Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran

² Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran

چکیده [English]

The normative analysis of legislative behavior in the field of national lands is of great significance, it clarifies the approaches and strategies adopted by the legislator in enacting relevant rules and regulations. This research, employing an inductive method (from particular to general), attempts to delineate the legislator’s overall perspective on national lands over the past century and, by identifying its hidden dimensions, to provide an evaluation thereof. Under the Constitution of the Islamic Republic of Iran, “national lands,” classified among anfāl (public wealth), fall under the ownership of the state. Nevertheless, the formal exercise of public ownership over such lands officially began in 1962 with the enactment of the Nationalization of Forests and Rangelands Act. A review of legislative developments in this field demonstrates that the legislator’s primary aim in depriving individuals of private ownership was the protection of these resources and the prevention of their destruction through regulatory oversight of exploitation. Over the past sixty-two years, numerous laws concerning the exploitation, conservation, and management of national lands have been enacted; however, the process of degradation has continued to accelerate. To diagnose the roots of this failure, the study identifies the normative patterns of legislation governing national lands from their inception to the present, in order to determine which concepts or regulatory measures were overlooked that have led to the current extensive destruction of natural resources. The findings ultimately reveal that the challenge lies not in a shortage of laws but in the excessive multiplicity of ineffective and incoherent regulations. Based on these results, several recommendations are proposed to strengthen legislative policy: consolidating scattered laws, strengthening enforcement and oversight, and reforming institutional structures to shift from the current reactive and sectoral approach to a preventive and holistic approach for better safeguarding of national lands and their preservation for future generations

کلیدواژه‌ها [English]

• Legislative policy
• National lands
• Normative analysis
• Public ownership
• Natural resources