نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محمدمهدی پورحسن مهرزنجانی
• حسین آذرنیوند
• آرش ملکیان

گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران

چکیده

روددره‌های شهری به‌عنوان بسترهای پیونددهنده نظام طبیعی و ساختار شهری، نقشی اساسی در ارتقای کیفیت اجتماعی، تجربه جمعی و بازآفرینی هویت شهری دارند. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با هدف سنجش میزان موفقیت اقدامات احیایی در بهبود کیفیت اجتماعی و تقویت پیوندهای انسانی در روددره‌های شرقی تهران (دارآباد و دربند) انجام شد. داده‌های نظری از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و مشاهدات میدانی گردآوری و پس از کدگذاری مفهومی به گزاره‌های اولیه تبدیل شد. پس از بررسی کفایت مفهومی، بسامد موضوعی و تناسب گزاره‌ها با اهداف احیا و ابعاد SWOT، مجموعه نهایی شامل ۱۲ گزاره با مشارکت خبرگان دانشگاهی و اساتید راهنما تأیید شد. پایایی ابزار با آلفای کرونباخ 70/0 قابل قبول تشخیص داده شد و جامعه آماری شامل ۳۰ نفر از متخصصان احیا و بازآفرینی شهری بود که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند؛ ۲۰ نفر اعضای هیئت‌علمی در حوزه‌های آبخیزداری شهری، هیدرولوژی، ژئومورفولوژی، منظر و محیط‌زیست (۶۷ درصد) و ۱۰ نفر مدیران و کارشناسان ارشد شهرداری تهران در بخش فرهنگی-اجتماعی (۳۳ درصد). روایی محتوایی پرسشنامه نیز توسط خبرگان تأیید شد و نسخه نهایی پرسشنامه SWOT با ۱۲ گزاره و طیف پنج‌درجه‌ای لیکرت تدوین گردید. پاسخ‌ها در مقیاس 1 تا 5 وزن‌دهی و در چهار بعد قوت، ضعف، فرصت و تهدید طبقه‌بندی شدند. تحلیل نهایی SWOT نشان داد که با وجود پویایی اجتماعی، پیشینه فرهنگی و خدمات اکوسیستمی ارزشمند دارآباد و دربند، ضعف انسجام فضایی، ناامنی ادراکی، گسست ناشی از زیرساخت‌های شهری و غلبه مداخلات کالبدی-مهندسی مانع تحقق اهداف اجتماعی و هویتی شده است. نتایج نشان می‌دهد راهبرد غالب، راهبرد محافظه‌کارانه (ST) است که بر بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعی، مدیریتی و نهادی برای کاهش تهدیدهای اجتماعی- محیطی تأکید دارد. بر این اساس، دستیابی به کیفیت اجتماعی پایدار مستلزم عبور از مداخلات صرفاً کالبدی و تقویت نظارت، انسجام فضایی، بهره‌گیری هدفمند از ظرفیت‌های نهادی شهرداری و افزایش مشارکت اجتماعی است.

کلیدواژه‌ها

• احیاء روددره‌
• تعاملات اجتماعی
• دارآباد
• دربند
• شرق تهران
• هویت شهری

عنوان مقاله [English]

Analysis of the Socio-Cultural Impacts of Revitalizing the Western River Valleys of Tehran with an Emphasis on Urban Quality of Life

نویسندگان [English]

• Mohammad Mahdi Poorhasan Mehrzanjani
• Hosein Azarnivand
• Arash Malekian

Dep. of Reclamation of Arid & Mountain Provinces, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Iran

چکیده [English]

Urban river-valleys, as mediating landscapes between natural systems and urban structures, play a critical role in enhancing social quality, collective experience, and urban identity. This study, employing a descriptive–analytical approach, evaluates the effectiveness of recent revitalization efforts in improving social quality and strengthening human connections in the eastern river-valleys of Tehran (Darabad and Darband). Theoretical data were collected through literature review and field observations, conceptually coded, and transformed into preliminary statements. After assessing conceptual adequacy, thematic frequency, and alignment with revitalization goals and SWOT dimensions, a final set of 12 statements was validated by academic experts. Instrument reliability was confirmed with a Cronbach’s alpha of 0/70. The statistical population included 30 specialists selected through purposive sampling: 20 university faculty members in watershed management, hydrology, geomorphology, landscape, and environmental studies (67%), and 10 senior managers and experts of Tehran Municipality in urban planning, sociocultural, and river-valley management (33%). Content validity was confirmed, and the final SWOT questionnaire, consisting of 12 items on a five-point Likert scale, was developed. Responses were weighted from 1 to 5 and classified into strengths, weaknesses, opportunities, and threats. The SWOT results indicate that despite the social dynamism, cultural background, and valuable ecosystem services of Darabad and Darband, spatial fragmentation, perceived insecurity, infrastructural discontinuities, and dominance of engineering-oriented interventions have hindered the full realization of social and identity-based goals. The prevailing strategy is the conservative (ST) strategy, emphasizing the strategic use of natural, managerial, and institutional capacities to mitigate social–environmental threats. Achieving sustainable social quality requires moving beyond physical interventions and simultaneously reinforcing monitoring mechanisms, spatial cohesion, institutional capacities, and social participation.

کلیدواژه‌ها [English]

• Darabad
• Darband
• Eastern Tehran
• River Valley Revitalization
• Social interactions
• Urban identity