نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• سجاد ابتکاراصل ¹
• اسماعیل اسدی بروجنی ²
• سمیه دهقانی ³

¹ بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر. سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، بوشهر، ایران

² گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

³ بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بوشهر، ایران

چکیده

پژوهش با هدف ارزیابی مقایسه شاخص‌های فیزیکوشیمیایی و ارزش غذایی دو گونه دارویی-مرتعی بیلهر(Dorema aucheri) و بن‌سرخ(Allium haemanthoides) در چهار رویشگاه زاگرس مرکزی (زنگوا، بیدسردره، جونقان–سالدوران، کوهرنگ–زردکوه) انجام شد. نمونه‌برداری از اندام‌های هوایی گیاهان در مرحله گلدهی انجام و پس از اختلاط برگ و ساقه، نمونه‌ها در چهار تکرار از لحاظ درصد خاکستر ، الیاف نامحلول در شوینده خنثی ، الیاف نامحلول در شوینده اسیدی ، درصد پروتئین ، درصد قندهای محلول ، درصد ماده خشک قابل هضم ، درصد رطوبت ، درصد چربی ، اسیدیته قابل تیتراسیون و شدت اسیدی بودن (PH) مورد تجزیه قرار گرفتند. از تجزیه واریانس فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی برای تحلیل داده‌ها در نرم‌افزار SAS استفاده شد و مقایسه میانگین‌ها با آزمون LSD در سطوح 5 و 1 درصد انجام گرفت. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر متقابل گونه و منطقه به جز درصد خاکستر، الیاف نامحلول در شوینده خنثی و درصد رطوبت بر سایر ویژگی‌های اندازه گیری شده در سطح احتمال ۱ درصد معنی‌دار بود. بر اساس مقایسه میانگین‌ها، اکوتیپ بیدسردره در هر دو گونه با بیشترین پروتئین خام (43/23 درصد در بیلهر و 68/27 در بن‌سرخ)، کمترین الیاف نامحلول در شوینده خنثی (09/24 درصد در بیلهر و 35/23 درصد در بن‌سرخ) و بالاترین قابلیت هضم به‌عنوان برترین رویشگاه شناسایی شد. به‌گونه‌ای که بیشترین پروتئین خام و بالاترین قابلیت هضم (58/72 درصد در بیلهر) را به خود اختصاص داد. همچنین، بیلهر در زنگوا (91/20) تحت تنش خشکی و بن‌سرخ در کوهرنگ تحت تنش سرمایی با افزایش درصد قندهای محلول پاسخ نشان دادند. همبستگی منفی بسیار قوی بین الیاف نامحلول در شوینده اسیدی و قابلیت هضم، کارایی الیاف نامحلول در شوینده اسیدی را برای برآورد سریع کیفیت علوفه تأیید کرد. در مجموع، نتایج بر برتری اکوتیپ بیدسردره و اهمیت حفاظت از تنوع اکوتیپی به‌عنوان راهبردی برای مدیریت پایدار مراتع زاگرس تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها

• ارزش تغذیه ای
• کیفیت علوفه
• ماده خشک قابل‌هضم
• قندهای محلول
• الیاف گیاهی
• رویشگاه‌های زاگرس

عنوان مقاله [English]

Comparison of Physicochemical Indices and Nutritional Value of Two Medicinal Rangeland Species, Dorema aucheri Boiss. and Allium haemanthoides Boiss. & Hausskn., in Four Habitats of the Central Zagros

نویسندگان [English]

• Sajad Ebtekar-asl ¹
• Esmaeil Asadi Boroujeni ²
• Somayeh Dehghani ³

¹ Forests and Rangelands Research Department, Bushehr Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Bushehr, Iran

² Department of Nature Engineering, Faculty of Natural Resources and Earth Sciences, Shahrekord University, Shahrekord, Iran

³ Soil and water Research Department, Bushehr Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Bushehr, Iran

چکیده [English]

This study aimed to evaluate the impact of various ecotypes on the physicochemical indices and nutritional value of two medicinal-rangeland species, namely Bilhar (Dorema aucheri) and Bon-Sorkh (Allium jesdianum), across the habitats of the Central Zagros region. Sampling of the aerial parts of the plants was conducted during the flowering stage. Following the homogenization of leaves and stems, samples were analyzed in four replicates for ash content (ASH), neutral detergent fiber (NDF), acid detergent fiber (ADF), crude protein (CP), water-soluble carbohydrates (WSC), dry matter digestibility (DMD), moisture content (HUM), crude fat (FAT), titratable acidity (ACID), and pH.Results: Based on the mean comparisons, the "Bid-Sardareh" ecotype emerged as the superior habitat for both species, exhibiting the highest crude protein content (23.43% in Bilhar and 27.68% in Bon-Sorkh) and the lowest NDF (24.09% in Bilhar and 23.35% in Bon-Sorkh). Notably, this ecotype also yielded the highest dry matter digestibility, peaking at 72.58% in Bilhar. Furthermore, Bilhar in the "Zangva" habitat (20.91%) under drought stress, and Bon-Sorkh in "Kuhrang" under cold stress, responded by upregulating their water-soluble carbohydrate (WSC) levels. A highly significant negative correlation was observed between ADF and DMD, confirming the reliability and efficiency of using ADF for the rapid estimation of forage quality. Overall, the results underscore the superiority of the Bid-Sardareh ecotype and highlight the importance of conserving ecotypic diversity as a strategic approach for the sustainable management and conservation of the Zagros rangelands.

کلیدواژه‌ها [English]

• Nutritional value
• Forage quality
• Digestible dry matter
• Water‑soluble carbohydrates
• Plant fiber
• Zagros habitats