بررسی ارزش رجحانی گیاهان مورد چرای گوسفند طی فصل چرا در مراتع استپی خشکه رود ساوه (مطالعه موردی: نژاد آمیخته سنگسری-افشار)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان یزد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، یزد، ایران

2 استادیار بخش تحقیقات مرتع، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 کارشناس ارشد بخش تحقیقات مرتع، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

چکیده

تعیین ارزش رجحانی گونه‌های مرتعی از جمله اطلاعات ضروری برای برنامه‌ریزی و مدیریت صحیح مرتع و دام است. این پژوهش به‌منظور بررسی ارزش رجحانی گونه‌های مورد چرای گوسفند در ماه­های مختلف فصل چرا و با استفاده از روش شاخص انتخاب گونه‌ها در مرتع خشکه‌رود ساوه انجام شد. داده‌های مربوط به تولید و مصرف گونه‌ها در داخل و خارج از قرق از ابتدای فصل چرا (اواسط آبان ماه) تا انتهای فصل چرا (اواسط اردیبهشت‌ماه) به مدت سه سال به‌منظور محاسبۀ شاخص انتخاب گونه جمع‌آوری شد. بر اساس نتایج به‌دست آمده بیشترین ارزش رجحانی مربوط به گونه‌های Poa sinaica (در کل ماه­های فصل چرا) و Salsola laricina(مخصوصاً در آبان و آذر) و کمترین آن مربوط به گونۀ Cousinia cylindraceae (در کل ماه­های فصل چرا و مخصوصاً در سال­های خشک) می‌باشد. کاهش بارندگی در سال 1387 باعث افزایش درصد بهره‌برداری و شاخص رجحان گونه‌های مورد مطالعه شد. بطوریکه در فروردین 1387 گونۀ درمنه با شاخص رجحان 2 جزء گونه‌های نسبتاً خوشخوراک و گونه‌های  Noaeamucronata و Stachysinflata با شاخص بالای 1/2  جزء گونه‌های کاملاً خوشخوراک مرتع به‌شمار آمد. گونۀ پرتولید Salsola laricina در آبان و آذر ماه سال­های مورد مطالعه با شاخص بالای 4/1 جزء گونه‌های نسبتاً خوشخوراک تلقی شد. این گونه منبع بسیار مهمی برای تأمین علوفه دام­های مراتع استپی در طول سال به‌خصوص از اواسط آبان تا اواسط اسفند می‌باشد که با مدیریت صحیح چرا همچون رعایت ظرفیت چرا و زمان ورود و خروج دام باید از این منبع خدادادی، حفاظت و از بهره‌برداری بیش از حد آن جلوگیری نمود.

کلیدواژه‌ها


[1]     Arzani, H. (2008). Forage Quality and Daily Requirement of Grazing Animal. University of Tehran Press,Pp:354 (in persian).
[2]     Ahmadi, A., Yeganeh, Y., Piry sahragard, H., Zandi Esfahan, E., Barati, H., Ahmadi, E. (2013).  Preference value study of the species grazed by sheep in semi-steppe rangelands in west Azerbaijan of Iran using preference value index during the grazing season, Journal of Biodiversity and Environmental Sciences (JBES), 3(10), 42-51.
[3]     Akhavan Armaki, M. and Khaleghi, B. (2014). Assessment of carbon sequestration in species (Salsola laricina and Poa sinaica) under different treatments of vegetation management (Case study: Ghazvin, Iran), Journal of Biodiversity and Environmental Sciences (JBES), 5(4), 540-547.
[4]     Baghestani Maybodi, N., JankjuBorzelabad, M. and Zare, M.T. (2008). Effects of range condition on the temporal diet selection by goats in steppe rangelands of Iran. DESERT, 13, 175-179.
[5]     Baghestani Meybodi, N., and Arzani, H. (2006). An investigation of range plants, palatability and goat behavior in Posht- Kooh rangelands, Yazd province. Iranian Journal of Natural Resources, 58(4), 909-919. (In Persian)
[6]     Becker, K. and Lohrmann, J., (1992). Feed selection by goats on tropical semi- humid rangeland. Small Ruminant Research, 8, 285-98.
[7]     Castro, M and Fernández Núñez, E. (2016). Seasonal grazing of goats and sheep on Mediterranean mountain rangelands of northeast Portugal. Livestock Research for Rural Development. 28(5), 789-802.
[8]     Fayaz, M. (2013). Preference value of three species for sheep in steppe rangelandsof Iran Journal of Natural Environment, Iranian Journal of Natural Resources, 65(4), 541-552.
[9]     Fayaz, M., Mirhaji, M T., Shushtari, M R., Rashvand, S., Hoseini, A., Najibzadeh, M R., Ahmadi, A. and Yeganeh, H. (2012). Comparision of Festuca ovina Preference value in different grazing tims and semi steppe region of Iran. Journal of rangeland, 5 (4), 384-391(in persian).
[10]  Fayaz, M., Yeganeh, H., Ghaemi, M.T., Piri Sahragard, H. and Moameri, M. (2014). Preference value of plant species grazed by cow in Tezkharab Rangeland of West Azerbaijan Province. Iranian Journal of Range and Desert Reseach, 21 (3), 482-493 (in persian).
[11]  Gihad, E. A., EL Shaer, H. M. (1994). Utilization of halophytes by livestock on rangelands Problems and prospects.  Halophytes as a resource for livestock and for rehabilitation of degraded lands, 32 ,77-96.
[12]  Hoseini, S A. and Fayyaz, M. (2014). An investigation of preference value of range plants in different grazing months in Saraliabad Gorgan Rangelands. Journal of range management, 1(1),1-15 (in persian).
[13]  Karimi, G., Fayaza, M., Yeganeh, H., Nasrif, M., Afrah, H., Safarid, H. and Moamerie, M. (2014). Assessing Preference Values of Rangeland Species of the Central Alborz in Iran Using Multivariate Techniques, Arid Land Research and Management, 28(1), 59-73.
[14]  Moghaddam, M.R. (2000). Range and Range Management, University of Tehran press, 470p. (in persian).
[15]  Mphinyane, W. N., Tacheba, G. and Makore J. (2015).  Seasonal diet preference of cattle, sheep and goats grazing on the communal grazing rangeland in the Central District of Botswana. African Journal of Agricultural Research. Vol. 10(29), 2791-2803.
[16]  Rahmani, G. H., Bagheri, R. and Poormirzaii, A. (2015). Comparison of Three Methods for Determining the Preference Value of Pasture Species by Kermani Sheep in semi-steppe Rangelands in Bid-Khiri Watershed during a Grazing Period. Journal of Applied Environmental and Biological Sciences, 5(5), 266-275.
[17]    Rahmani, G. H., Fayyaz, M.Farah, M.Kadury, MR. (2011). Determination of preference value rangelands' grasses mountain five timing of Kerman province using the method to determine the percent utilization and determine the preference. Journal of rangeland, 5 (3), 270-279 (in persian).

[18]  Ranjbari, A R. Rasti, M. (2005). study the behavior of sheep and goats grazing on pasture during the grazing season Semirom .The Seminar sheep and goats Country

[19]  Rashvand, S., Yeganeh, H., Ramezani, M, Bakhshandeh Savadroodbari, M. (2012). Preference Value of Plant Species in Middle Alborz Region of Iran by Sheep. Journal of Applied Environmental and Biological Sciences, 2(11)592-598.
[20]  Talebia, A. Masoudi, Mirdavoodi, HR.  (2013) Comparison of nutritional values ​​and preferences of the four species of halophytes in the desert area Meighan, Journal of rangeland, 7 (3), 230-237(In persian).
[21]  Van Dyne, G.M. and Heady, H.F. (1965). Botanical composition of sheep and cattle diets on a mature annual range. Journal of Agriculture Science Hilgardia, 36,465-468.
[22]  Zare, M., Fayaz, M., Goudarzi, Gh. and Farmahini farahani, A. (2012). Preference value comparison in range species Anjedan-Arak. Iranian Journal of Range and Desert Reseach, 19(1), 178-190 (In Persian).