تعیین مهم‌ترین معیارها و شاخص‌های موثر بر تخریب سرزمین و بیابان‌زایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری بیابان‌زدایی، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران.

2 استاد دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران.

3 استاد گروه مرتع و آبخیزداری، دانشگاه تهران، ایران.

4 عضو هیات علمی دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران.

چکیده

امروزه پدیدۀ تخریب سرزمین و بیابان­زایی از معضلات پیچیده و مهمی است که به بحرانی در سراسر جهان تبدیل شده است و استفاده از سیستم­های ارزیابی برای بررسی روند تخریب و اتخاذ راهکار مناسب جهت مقابله با این پدیده، امری ضروری و حائز اهمیت است. اولین گام در مطالعه و بررسی تخریب سرزمین و بیابان­زایی تعیین معیارها و شاخص­های تأثیرگذار بر این فرآیندها می­باشد. به همین منظور در این مطالعه به بررسی اولویت و اهمیت تعداد قابل توجهی از معیارها و شاخص­های تأثیرگذار بر تخریب سرزمین و بیابان­زایی پرداخته شد. در این پژوهش ابتدا بر اساس منابع و پرسشنامه و نظر متخصصان تعداد 8 معیار و 49 شاخص را انتخاب و بر اساس 8 ملاک ارزیابی خصوصیات شاخص­ها از طریق پرسشنامه و نظرخواهی از متخصصان مورد ارزیابی قرار گرفت. با کمک روش آنتروپی شانون، معیارهای مناسب برای ارزشیابی شاخص­ها، وزن­دهی شد و سپس با بکارگیری روش تصمیم­گیری چند شاخصۀ رتبه‌ای TOPSIS مؤثرترین شاخص­های تأثیرگذار بر تخریب سرزمین و بیابان­زایی برای مدیریت و مقابله با آن­ها تعیین شدند. نتایج پژوهش نشان می­دهد که از میان ملاک­های ارزیابی و خصوصیاتی که برای یک معیار یا شاخص باید در نظر گرفته شود، مقیاس، دارای بالاترین وزن و اهمیت و حساس بودن به تغییرات، کم­ترین وزن و اهمیت را دارد. نتایج حاصل از اولویت­بندی و رتبه­بندی معیارها و شاخص­ها با مدل TOPSIS نشان دهندۀ این بود که شدت بهره­برداری از منابع آب در معیار آب با ضریب نزدیکی 790/0 بیشرین تأثیر و استفادۀ بهینه از امکانات و نیروهای موجود در معیار مدیریتی با ضریب نزدیکی 112/0 کمترین تأثیر را در تخریب سرزمین و بیابان­زایی دارند.

کلیدواژه‌ها


[1] Bowyer, C., Withana, S., Fenn, I., Bassi, S., Lewis, M., Cooper, T., Benito, P. and Mudgal, Sh. (2008). Land Degradation and Desertification. IP/A/ENVI/ST/2008-23, 416-203.
[2] D’Odorico, P., Bhattachan, A., Davis, k., Ravi, and Runyan, Ch. (2013). Global desertification: Drivers and feedbacks. Advances in Water Resources. 51, 326–344.
[3] Eslamian, Z., Ghorbani, M., Mesbah zadeh, T., Rafieie, H. (2016). Application of numerical taxonomy to prioritize socioeconomic effects of desertification (Case Study: Nazrabad area, Aran). JOURNAL OF RANGE AND DESERT RESEARCH Scientific Iran, 23(1)
[4] Ghorbani, M.A., Asadi, H., Jabari khameneh, H. and Farsadi zade, D. (2014). Extraction of instantaneous unit hydrograph (IUH) using the Shannon entropy. Journal of Watershed Management, 10.
[5] Grau, J. B., Ant´on, J. M., Tarquis, A. M., Colombo, F., de los R´ıos, L., and Cisneros, J. M.( 2010). An application of mathematical models to select the optimal alternative for an integral plan to desertification and erosion control (Chaco Area – Salta Province – Argentina). Biogeosciences, 7, 3421–3433.
[6] HELMUT, J., GEIST, L. and ERIC, F. (2004). Dynamic causual patterns of Desertification. Bioscience 817, 54(9).
[7] HELMUT, J., GEIST, L. and ERIC, F. (2015). Dynamic causual patterns of Desertification. Seoul National University Library, December 6.
[8] Holisaz, A., Azarnivand, H., Akrami, M., Mahdavi, M. and Mehrabi, A. (2011). Scale-cognitive methods for environmental studies. Environmental Research, 2(3), 35-48.
[9] Jamali, A., Ghodusib, J. and Farahpour, M. (2005). GIS and Spatial Decision Support System for desertification Mitigation inWatershed. ACRS. M. Izadi؛ F. Abolhasani؛ M.
[10] Nastaran, M., Abolhasani, F. and Izadi, M. (2010), Application of TOPSIS method in analysis and prioritizing sustainable development of urban zones (case study: urban zones of Isfahan), Geography and Environmental Planning, 21(2), 83-100.
[11] Poortaheri, M., (2010). Using Multi-Attribute Decision methods in geography, Research organizations and universities Compilation of Humanities Books. Center of Humanities Research and Development, 223.
[12] Saboori rad, S., Nazari samani, A. and Sepehr, A., (2012). Determine the most important effective indicator of desertification based on DPSIR conceptual framework and methods by multi-criteria decision (Case Study: Miyandehi Faizabad). Earth science research, 21, 39 -34.
[13] Sadeghi ravesh, M. and Khosravi, H., (2014). Using of the the linear allocation method in the evaluation desertification. Watershed Management Research, 105, 81-89.
[14] Sadeghi ravesh, M., Ahmadi, H., Zehtabian, Gh. and Thmoores, M., (2010). Application of Analytic Hierarchy Process (AHP) in the evaluation of desertification (study province: Khezrabad Yazd). RANGE & DESERT RESEARCH Iran, 17(1), 35-50.
[15] Sepehr, A., Ekhtesasi, M. and Almodaresi, A. (2012). Desertification measures to create a system based on the DPSIR (utilizing the fuzzy-Tapsys method). Geography and Environmental Planning, 23, 33-50.
[16] Sepehr, A. and Proyan, N. (2011). Mapping and Prioritization Vulnerability of desertification strategies based on Pramsh algorithms in Khorasan Razavi province. Earth science research, 8, 58-71.
[17] Sepehr, A. and Zucca, C.(2012). “Ranking Desertification Indicators Using TOPSIS Algorithm”. Journal of Natural Hazards, 63 (3), 1137-1153.