تحلیل ژئومورفولوژیکی واحدهای کاربری سرزمین (مطالعه موردی: حوزه آبخیز گدار کفنو ، کرمان)

مشهدی, ناصر; شمشیری, سیروس

doi:10.22059/jrwm.2026.408197.1862

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ مرکز تحقیقات بین المللی بیابان، دانشگاه تهران، کرج، ایران

² گروه احیاء مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران

10.22059/jrwm.2026.408197.1862

چکیده

واحدهای فیزیوگرافی بر پایه شکل ناهمواری‌های زمین به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر تنوع و توزیع مکانی پوشش و کاربری زمین تأثیر می‌گذارند. الگوهای ترکیبی اشکال سرزمین و کاربری زمین، از عوامل طبیعی انسانی ناشی می‌شوند که تعاملات بین آنها هنوز مشخص نیست. این مقاله در قالب بررسی موردی از تحلیل ژئومورفولوژی واحدهای کاربری سرزمین در یک منطقه نیمه خشک تا نیمه مرطوب برای اهداف برنامه‌ریزی کاربری زمین اانجام ‌شده است. واحدهای لندفرم بر پایه واحدهای سنگ‌شناسی و فرایندهای پویا استخراج و تهیه شد. الگوهای مکانی توزیع غالب هر نوع کاربری زمین، با استفاده تصاویر ماهواره و بازدیدهای میدانی مورد مطالعه قرار گرفتند. طبقه‌بندی و نقشه‌ کاربری زمین در دو فاز عملکرد و فعالیت انجام شد. تحلیل ژئومورفولوژی نشان می‌دهد که توزیع و گسترش کاربری زراعت در لندفرم‌های دامنه منظم و دامنه با فرسایش سطحی رخ داده است. همچنین این کاربری در شیب‌های 0 تا 10 درصد پراکنده است که نشان‌دهنده محدودیت گسترش از نظر شیب دارد. کاربری‌های مرتع، چمنزار و منابع آب در تمام لندفرمها با هر نوع سنگ بستر و شیبهای توپوگرافی متفاوت گسترش دارند. کاربری‌ شهری در مناطق کم ارتفاع با شیب کمتر از 5 درصد متمرکز شده‌اند. نتایج نشان داد که لندفرم و شیب به شدت بر تنوع و الگوی کاربری زمین تأثیر می‌گذارند. در نظر گرفتن رابطه بین شرایط ژئومورفیک و کاربری زمین می‌تواند به مؤلفه کلیدی تصمیم‌گیری در هر طرح کاربردی تبدیل شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Geomorphological Analysis of Land use Units: A Case Study of the Godar-Kafano Watershed, Kerman

نویسندگان [English]

Naser Mashhadi ¹
Sirous Shamshiri ²

¹ International Desert Research Center, University of Tehran, Karaj, Iran

² Department of Arid and Mountainous Region Reclamation, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, Karaj, Iran

چکیده [English]

Landform-based physiographic units directly and indirectly influence the diversity and spatial distribution of land use and land cover. The spatial patterns of landforms and land use/cover result from both natural and human factors, whose interactions are not yet fully understood. This study presents a geomorphological analysis of land-use units in a semi-arid to semi-humid region to support land-use planning. Landform units were delineated based on lithological characteristics and dominant geomorphic processes. The dominant spatial patterns of land use were analyzed using satellite imagery and field observations. Land-use classification and mapping were conducted in two stages based on land-use function and activity. The geomorphological analysis revealed that cropland is primarily distributed across regular slopes and landforms affected by surface erosion. Cropland is also largely confined to slopes ranging from 0 to 10%, indicating topographic constraints on its expansion. Rangelands, pastures, and water-resource land uses are distributed across a wide range of landforms, lithological units, and slope classes. Urban land uses are mainly concentrated in low-lying areas with slopes of less than 5%. The results demonstrate that landform characteristics and slope strongly influence land-use diversity and spatial patterns. Incorporating geomorphic conditions into land-use planning can therefore serve as a key component of sustainable decision-making.

کلیدواژه‌ها [English]

Land form
dynamic processes
land use pattern
regular slope
Debris
Parent material

مراجع

Agha Nabati, A. (2004), Geology of Iran, Geological and Mineral Exploration Organization of the country.

Ahmadi, H. (2008), Applied Geomorphology, Volume 1, Water Erosion, Tehran University Press. (In Persian).

Barnosky, A. D., Hadly, E. A., Bascompte, J., Berlow, E. L., Brown, J. H., Fortelius, M. & Smith, A. B. (2012). Approaching a state shift in Earth’s biosphere. Nature, 486(7401), 52-58.

Campos, M., A. Velázquez, G.B. Verdinelli, M. Skutsch, M.B. Juncà & Á.G. Priego-Santander (2012), "An interdisciplinary approach to depict landscape change drivers: A case study of the Ticuiz agrarian community in Michoacan, Mexico", Applied Geography, vol. 32, issue 2, pp.

Castaldi, F. & U. Chiocchini (2012), "Effects of land use changes on badland erosion in clayey drainage basins, Radicofani, Central Italy", Geomorphology, vol. 169, pp. 98–108. DOI: 10.1016/j.geomorph.2012.04.016.

Chen, X., Jiang, L., Zhang, G., Meng, L., Pan, Z., Lun, F., & An, P. (2021). Green-depressing cropping system: A referential land use practice for fallow to ensure a harmonious human-land relationship in the farming-pastoral ecotone of northern China. Land Use Policy, 100, 104917.

Di Gregorio, A., & Jansen, L. J. (1998). A new concept for a land cover classification system. The Land, 2(1), 55-65.

Di Gregorio, A. (2005). Land cover classification system: classification concepts and user manual: LCCS (Vol. 8). Food & Agriculture Org.

Ellis, E. A., & Porter-Bolland, L. (2008). Is community-based forest management more effective than protected areas? A comparison of land use/land cover change in two neighboring study areas of the Central Yucatan Peninsula, Mexico. Forest ecology and management, 256(11), 1971-1983.

Fang, H., G. Liu & M. Kearney (2005), "Georelational Analysis of Soil Type, Soil Salt Content, Landform, and Land Use in the Yellow River Delta, China", Environmental Management, vol. 35, issue 1, pp. 72–83. DOI: 10.1007/s00267-004-3066-2.

Feddema, J. J., Oleson, K. W., Bonan, G. B., Mearns, L. O., Buja, L. E., Meehl, G. A., & Washington, W. M. (2005). The importance of land-cover changes in simulating future climates. Science, 310(5754), 1674-1678.

Geological Organization of Iran, 1996, report and map of Rafsanjan and Sirjan with a scale of 1:250,000.

Ha, K., Ding, Q., Men, M., & Xu, H. (2015). Spatial distribution of land use and its relationship with terrain factors in hilly area. Geogr. Res. 34, 909–921.

Hu, X. D., & Zou, L. L. (2020). Landscape pattern evolution of land use and its driving mechanism in Yangtze River Economic Belt under the guidance of ecological priority: Case study of Wuhan City. Areal Research and Development, 39(3), 138-149.

Huggett, R., & Shuttleworth, E. (2022). Fundamentals of geomorphology. Routledge.

Jansen, L. J., & Di Gregorio, A. (2003). Land-use data collection using the “land cover classification system”: results from a case study in Kenya. Land use policy, 20(2), 131-148.

Jiang, P., Cheng, Q., Zhuang, Z., Tang, H., Li, M., Cheng, L., & Jin, X. (2018). The dynamic mechanism of landscape structure change of arable landscape system in China. Agriculture, Ecosystems & Environment, 251, 26-36.

Kaplan, J. O., Krumhardt, K. M., Ellis, E. C., Ruddiman, W. F., Lemmen, C., & Goldewijk, K. K. (2011). Holocene carbon emissions as a result of anthropogenic land cover change. The Holocene, 21(5), 775-791.

Kareiva, P., Watts, S., McDonald, R., & Boucher, T. (2007). Domesticated nature: shaping landscapes and ecosystems for human welfare. Science, 316(5833), 1866-1869.

Knight, J. & S. Harrison (2013), ‘A land history of men’: he intersection of geomorphology, culture and heritage in Cornwall, southwest England, Applied Geography, issue 42, pp. 186–94. DOI: 10.1016/j. apgeog.2013.03.020.

Métay, I. G. S., Bocco, G., Velázquez, A., & Gajewski, K. (2017). On the relationship between landforms and land use in tropical dry developing countries. A GIS and multivariate statistical approach. Investigaciones Geográficas, Boletín del Instituto de Geografía, 2017(93), 3-19.

Milanova, E. V., & Kushlin, A. V. (1993). World map of present-day landscapes: An explanatory note (No. 551.4 912.15514). Programa de las Naciones Unidas para el Medio Ambiente. United Nations Environment Programme.

Mozamemi, A., Amiri, A., & Kianian, M. (1401). Geological, mineralogy and origin determination of the Hararan copper deposit, Baft, Kerman. Advanced Applied Geology, 12(1), 165-176. doi: 10.22055/aag.2021.35379.2171. (In Persian).

NOAA. What is the difference between land cover and land use? National Ocean Service website, https://oceanservice.noaa.gov/facts/lclu.html, 11/05/20.

Paneque-Gálvez, J., Mas, J. F., Moré, G., Cristóbal, J., Orta-Martínez, M., Luz, A. C., & Reyes-García, V. (2013). Enhanced land use/cover classification of heterogeneous tropical landscapes using support vector machines and textural homogeneity. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 23, 372-383.

Scanlon, B. R., Reedy, R. C., Stonestrom, D. A., Prudic, D. E., & Dennehy, K. F. (2005). Impact of land use and land cover change on groundwater recharge and quality in the southwestern US. Global Change Biology, 11(10), 1577-1593.

Slaymaker, O. (2009). The future of geomorphology. Geography Compass 3, 329–49.

Turner, B. L. (2002). Contested identities: Human-environment geography and disciplinary implications in a restructuring academy. Annals of the Association of American Geographers, 92(1), 52-74.

Vlek, L.G. & Braimoh, A.K. (2007). Land use and soil resources. Springer.

Wang R., (2018). Connotation and characteristics of landscape scale, process and pattern (LSPP) research. Tropical Geography, 38(4), 458-464.

Yu, H., Zeng, H., & Jiang, Z. Y. (2001). Study on distribution characteristics of landscape elements along the terrain gradient. Scientia Geographica Sinica, 21(1), 64-69.

نشریه علمی - پژوهشی مرتع و آبخیزداری

تحلیل ژئومورفولوژیکی واحدهای کاربری سرزمین (مطالعه موردی: حوزه آبخیز گدار کفنو ، کرمان)

مراجع

مراجع

دوره 79، شماره 2
تیر 1405
صفحه 263-290

تحلیل ژئومورفولوژیکی واحدهای کاربری سرزمین (مطالعه موردی: حوزه آبخیز گدار کفنو ، کرمان)

مراجع

مراجع

دوره 79، شماره 2تیر 1405صفحه 263-290

دوره 79، شماره 2
تیر 1405
صفحه 263-290