بررسی واکنش‌های مورفولوژیک و شکل‌گیری نبکا در دو گونة کلیر Capparis decidua)) و لگجیC. spinosa)) در مناطق خشک و بیابانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکدة منابع طبیعی و کویرشناسی، پژوهشکدة مناطق خشک و بیابانی دانشگاه یزد، دکتری اکولوژی گیاهی

2 دانشیار دانشکدة منابع طبیعی و کویرشناسی، پژوهشکدة مناطق خشک و بیابانی دانشگاه یزد، دکتری علوم خاک

3 استاد دانشکدة منابع طبیعی و کویرشناسی دانشگاه یزد، دکتری مورفودینامیک فرسایش بادی

4 دانش‌آموختة کارشناسی ارشد جنگل‌داری، دانشکدة منابع طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد

5 استادیار دانشکدة ریاضی، دانشگاه یزد، دکتری آمار

چکیده

این پژوهش، با تکیه بر مقایسة واکنش‌های متفاوت مورفولوژیک دو گونة کلیر Capparis decidua)) و لگجیC. spinosa) )، ارتباط بین بعضی از عوامل مؤثر در شکل‌زایی نبکا‌ را بررسی می‌نماید.به منظور بررسی واکنش‌های مورفولوژیک دو گونة مورد اشاره به تشکیل نبکا، 9 نبکا‌ی لگجی با سنین متفاوت به طور تصادفی انتخاب شد. سپس، تعداد و اندازة ریشه‌های نابجا و تعداد شاخه و جوانه در طول ساقه شمارش شد. نتایج نشان داد که وزن بخش زنده (سبز) و غیرزندة پایه‌هایی از گیاه لگجی تشکیل‌دهندة نبکا به طور معنی‌داری از پایه‌های شاهد هم‌‌سن خود بیشتر است. در لگجی، نبکا در ابتدا با افزایش تعداد جوانه‏ها و شاخه‏ها باعث تحریک رشد می‌شود، ولی، در نهایت، باعث خشکیدگی کامل گیاه می‌گردد. در کلیر، تشکیل نبکا باعث ریشه‌زایی (ریشه‌های نابجا) در شاخه‌های مدفون‌شده می‏‌شود. همچنین، با افزایش حجم نبکا، بر تعداد شاخه یا جوانه در کلیر افزوده نشد. علاوه بر آن، ریشة نابجایی در پایه‌های کلیرِ فاقد نبکا ملاحظه نشد. نتایج بررسی نحوة انشعاب شاخه‌ها نشان داد که گونة کلیر به دو روش باعث ایجاد نبکا می‌‌شود. کلیر در میان‌سالی پاجوش‏های فراوانی تولید می‌کند. تشکیل پاجوش‏ها در اطراف و در قسمت یقة گیاهِ کلیر باعث تجمع رسوبات و تشکیل نبکا می‌‌شود. شاخة پاجوش‌های مدفون‌شده در نبکا، با افزایش حجم نبکا، ریشه‌های نابجا تولید می‌نماید و پایة مادری به‌تدریج ضعیف می‌شود و نهایتاً خشک می‌شود. حالت دوم تشکیل نبکا مشابه لگجی است. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده، مشخص شد که گونة کلیر واکنش‌های مورفولوژیک سازگارتری نسبت به لگجی در برابر تشکیل نبکا دارد.

کلیدواژه‌ها


[1] Ardon, K., Tsoar, H. and Blumberg, D.G. (2009). Dynamics of nebkhas superimposed on a parabolic dune and their effect on the dune dynamics. Journal of Arid Environments, 73, 1014-1022.
[2] Bing, L., Wenzhi, Z. and Rong, Y. (2008). Characteristics and spatial heterogeneity of Tamarix ramosissima nebkhas in desert-oasis ecotones. Acta Ecologica Sinica, 28(4), 1446-1455.
[3] Cooke, R.U., Warren, A. and Goudie, A. (1993). Desert Geomorphology. UCL Press, London, 256 p.
[4] Dech, J.P. and Maun, M.A. (2006). Adventitious root production and plastic resource allocation to biomass determine burial tolerance in woody plants from central Canadian coastal dunes. Annals of Botany, 98, 1095-1105.
[5] Ekhtesasi, M.R., Ahmadi, H., Feyznia, S. and Busche, D. (2005). Wind erosion, Faces and Damages in Yazd-Ardakan Plain. Iranian Journal of Natural Resources, 57(4), 567-583.
[6] Ekhtesasi, M.R. (2010). Plants suitable for sand dunes & sand sheets fixation in Iran (Major psammophytes in Iran). Yazd University pub., 246p.
[7] Hermesh, R. (1972). A study of the ecology of the Athabasca sand dunes with emphasis on the phytogenic aspects of dune formation. M.Sc. thesis. University of Saskatchewan, Saskatoon, Sask.
[8] Hesp, P. and McLachlan, A. (2000). Morphology, dynamics, ecology and fauna of Arctotheca populifolia and Gazania rigens nabkha dunes. Journal of Arid Environments, 44, 155-172.
[9] Khalaf, F.F.I., Miska, R. and Al Douseri, A. (1995). Morphological characteristics of some nebkha deposits in the northern coastal plain of Kuwait, Arabia. Journal of Arid Environments, 58, 335-355.
[10] Maun, M.A. (1998). Adaptations of plants to burial in coastal sand dunes. Canadian Journal of Botany, 76, 713-738.
[11] Maghsoudi, M., Negahban, S., Bagheri Said-Shokeri, S. and Chezgheh, S. (1391). Comparative and analysis of nebkhas geomorphologic features four plant species in west of Lut (East of Shahdad-Takab Plain). Research in Natural Geography, 79, 55-77.
[12] Mozafarian, V. (2000). Flora of Yazd. Yazd University pub.
[13] Mozafarian, V. (2004). Trees and Shrubs of Iran, 1st edition, Farhang -e-Moaser pub.
[14] Ekhtesasi, M.R. and Azimzadeh, H. (2002). Bandar-e-Jask (Sedij & Biahe) detailed technical document of combat desertification and sand dune fixation. Natural Resources and Watershed Management Service of Hormozgan province pub.
[15] Perumal, J. (1994). Effects of burial in sand on dune plant communities and ecophysiology of component species. Ph.D. thesis, University of Western Ontario, London, Ont.
[16] Pourkhosravani, M., Vali, A.A. and Moayeri, M. (2009). Study of relationships between plant morphology and nebkha morphometry characteristic of Reaumaria turcestana in khairabad desert in Sirjan. Physical Geography Research, 69, 99-113.
[17] Sabeti, H. (1994). Trees and Shrubs of Iran, 5th edition, Yazd University pub, 187p.
[18] Saghafi Khadem, F. (1999). Flora of Iran, No:30, Capparidaceae, Forest and Rangeland Research Institute pub.
[19] Tengberg, A. and Chen, D. (1995). Nebkha dunes as indicators of wind erosion and land degradation in the Sahel zone of Burkina Faso. Journal of Arid Environments, 30, 265-282.
[20] Pourkhorasani, M., Vali, A.A. and Movahedi, S. (2010). A comparative classification for nebkhas; Seidlitzia florida, Alhagi mannifera and Reaumaria turcestanica, based on vegetative performance of plants in Khair Abad desert in Sirjan. Geographic Space, 10(31),137-158.
[21] Wolfe, F. (1932). Annual rings of Thuja accidentalis in relation to climatic conditions and movement of sand. Botanical Gazette (Chicago), 93, 328-335.
[22] Yuan, T., Maun, M.A. and Hopkins, W.G. (1993). Effects of sand accretion ophotosyntesis, leaf-water potential and morphology of two dune grasses. Functional Ecology, 7, 676-682.