تأثیر پوشش لکه‏ای، به‌ منزلة زیستگاه خرد، بر تغییر خصوصیات خاک (مطالعة موردی: چراگاه‏های شور تز خراب در ارومیه)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه ارومیه

2 دانشجوی دکتری مرتع‌داری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

3 دانشجوی دکتری مرتع‌داری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

چکیده

گیاهان، ضمن رویش و سازگاری با شرایط مختلف، ویژگی‏های محیط و به‌ویژه خصوصیات خاک را برای گسترش جوامع گیاهی تغییر می‏دهند. در این تحقیق میزان تأثیرگذاری گیاهان هالوفیت اطراف دریاچة ارومیه بر خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک ارزیابی شد. بدین منظور، در تیپ گیاهی Salsola nitraria - Aeluropus littoralis، که معرف سطح وسیعی از چراگاه‏های شور اطراف دریاچة ارومیه است، لکه‌های گیاهی (اکولوژیک) در امتداد دو ترانسکت 150 متری، که موازی با جهت شیب استقرار داشتند، انتخاب شد و فواصل بین آن‌ها خاک لخت بدون پوشش (فضای بین لکه‌ای) درنظر گرفته شد. نمونه‏های خاک از داخل لکه‌ها و فضای بین لکه‏ای از دو عمق 0 ـ 15 و 15 ـ 30 سانتی‌متری با چهار تکرار برداشت و برخی خصوصیات آن‌ها اندازه‏گیری شد. با کاربرد آزمون T غیرجفتی، مقادیر پارامترهای اندازه‏گیری‌شدة بین لکه‌ها و فضای بین لکه‏ها مقایسه شد. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‏دهد حضور گیاهان تأثیر معنی‏داری در کاهش هدایت الکتریکی و نمک‏های محلول سدیم، پتاسیم و کلسیم و همچنین افزایش مقادیر فسفر در نمونه‏های خاک پروفیل سطحی (0 ـ 15 سانتی‌متری) در داخل لکه‏ها دارد، ولی در میزان اسیدیته، نیتروژن، مواد آلی و درصد سیلت، شن و رس داخل لکه‏ها و نواحی بین لکه‏ها اختلاف معنی‏دار مشاهده نشد. خصوصیات مذکور در خاک عمقی (15 ـ 30 سانتی‌متری) و بین لکه‏های گیاهی و مناطق بین لکه‏ها نیز اختلاف معنی‌داری با هم نداشت؛ این امر تداعی‌کنندة نقش گیاهان و تأثیر ریشه‏دوانی آن‌ها در تغییر خصوصیات خاک سطحی نسبت به خاک عمقی در رویشگاه‏های مورد بررسی است.

کلیدواژه‌ها


 

 

[1] Abedi, M., Arzani, H., Shahriyari, E., Tang We, D. and Aminzadeh, M. (2007). Assessment of structure and function of plants patches of Rangeland ecosystem in arid and semi arid regions, Journal of Environmental studies, 2(40), 117-126.
[2] Akhter, J., Mahmood, K., Malik, K.A., Ahmed, S. and Murray, R. (2003). Amelioration of a saline sodic soil through cultivation of salt-tolerant grass (Leptochloa fusca), Environment Conservation, 30, 168-174.
[3] Bochet, E., Rubio, J.L. and Poesen, J. (1999). Modified topsoil islands within patchy Mediterranean vegetation in SE Spain, Catena, 38, 23-44.
[4] Carcavaca, F., Figueroa, D., Barea, J.M., Azcon- Aguilar, C., Palenzuela, J. and Roldan, A. (2010). The role of relict vegetation in maintaining physical, chemical, and biological properties in an abandoned stipa-grass agroecosystem, Arid Land Research and Management, 17(2), 103-111.
[5] Del Valle, H.F, Rosell, R.A. and Bouza, P.J. (1999). Formation, distribution and physicochemical properties of plant litter in shrub patches of Northeastern Patagonia, Arid Soil Research and Rehabilitation, 13(2), 105-122.
[6] Gazan Shahi, J. (2006). Soil and Plant Analysis, 2ed Edition, Aiej press, Tehran.
[7] Gharaibeh, M.A., Eltaif, N.I. and Albalasmeh, A.A. (2011). Reclamation of highlycalcareous saline sodic soil using Atriplex halimus and by-product gypsum, International Journal of Phytoremediation, 13(9), 873-883.
[8] He, W.M., Shen, Y., Hans, J. and Cornelissen, C. (2012). Soil nutrient patchiness and plant genotypes interact on the production potential and decomposition of root and shoot litter: Evidence from Short Term Laboratory Experiments with Triticum aestivum, 353, 145-154.
[9] Jafary, A., Zare Chahouki, M.A., Tavili, A. and Kohandel, A. (2006)0 Soil- vegetation relationships in rangelands of Qom province, Pajouhesh & Sazandegi, 73, 110-116.
[10] Javadi, A., Barjasteh, F. and Jafari, M. (2010). Effects of planting, depth and pruning treatments of Atriplex lentiformis on soil salinity of Yazd region, Jounral of Plant and Ecosystem, (5) 20, 29-41.
[11] Khatir Sameni, J. (2005). Effects of Atriplex on soils of Rangelands, Golestan provenance, Iranian Journal of Range and Desert Research, 12(3), 311-334.
[12] Kuzyakov, Y., Hill, P.W. and Jones, D.L. (2009). Root exudates components change litter decomposition in a simulated rhizosphere depending on temperature, Plant Soil, 290, 293-305.
[13] Lejeune, O., and Tlidi, M. (2002). Localized vegetation patches: A self-organized response to resource scarcity, Physical Review, The American Physical Society, 66(010901), 1-4.
[14] Li, C., Li, Y. and Ma, J. (2011). Spatial heterogeneity of soil chemical properties at fine scales induced by Haloxylon ammodendron (Chenopodiaceae) plants in a sandy desert, Ecological Research, (26), 385-394.
[15] Manousaki, E. and Kalogerakis, N. (2011). Halophytes present new opportunites in phytoremediation of heavy metals and saline soils, Industrial and Engineering Chemistry Research, 50(2), 656-660.
[16] Qadir, M., Qureshi, R.H. and Ahmad, N. (1998). Horizontal flushing: a promising ameliorative technology for hard saline- sodic and sodic soils, Soil and Tillage Research, 45, 119-131.
[17] Ravindran, K., Venkatesan, K., Balakrish, V., Chellappan, K.P. and Balasubramanian, T. (2007). Restoration of saline land by halophytes for Indian soils, Soil Biology and Biochemistry, 39 (10), 2661-2664.
[18] Rezashateri, M., and Sepehry, A. (2011). The effect of grazing on vegetation dynamics patches, Iranian Journal of Range and Desert Research, 4, 604-614.
[19] Saghari, M. and Foroghifar, H. (2005). Effects of Atriplex canesens on variation of soil properties in planted rangelands of Birjand, Pajouhesh & Sazandegi, 73, 157-160.
[20] Shekhawat, V.P.S., Kumer, A. and Neumann, K. (2006). Bio reclamation of secondary salinized soils using halophytes. In: Ozturk, M., Waisel, Y., Khan, M.A. and Gork, G., (Eds), Biosaline Agriculture and Salinity Tolerance in Plants: Birkhausar verlag, Basel, Boston, Berline.
[21] Weiner, J., Wright, D.B. and Castro, S. (1997). Symmetry of below ground competition between Kochia scoparia individuals, Oikos, 79, 85-91.
[22] Yasin ashraf, M., Asraf, M., Mahmood, Kh., Akhter, J., Hussain, F. and Arshad, M. (2010). Phtoremediation of saline soils for sustainable agriculture productivity. In: Asraf, M., Ozturk, M. and Ahmad, M. S. A., (Eds), Plant Adaptation and Phytoremediation, Springer.