مقایسة بار معلق رسوب در دو زیرحوضة قرق‌شده و تحت چرا در منطقة کاخک گناباد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری دانشکدة منابع طبیعی و کویرشناسی دانشگاه یزد

2 دانشیار دانشکدة منابع طبیعی و محیط زیست دانشگاه فردوسی مشهد

3 دانشیار گروه آبخیزداری دانشکدة منابع طبیعی و کویرشناسی دانشگاه یزد

چکیده

چکیده
در این تحقیق تأثیر عملیات بیولوژیکی و قرق بر بار رسوبی سطح دامنه‌ها در دو زیرحوضة نمونه و شاهد حوضة زوجی کاخک بررسی شد. این دو زیرحوضه از نظر شرایط فیزیکی یکسان‌اند. زیرحوضة نمونه از سال 1376 تحت قرق و اجرای عملیات مختلف بیولوژیکی، بیومکانیکی و مکانیکی است؛ در حالی که زیرحوضة شاهد به صورت دست‌نخورده و تحت بهره‌برداری طبیعی است. برای تعیین میزان تأثیر عملیات بیولوژیکی و مدیریتی بر تولید رسوب، بار معلق حاصل از سطح دامنه‌‌ها از طریق 18 پلات فرسایشی مستقر در دو زیرحوضه طی رگبارهای وقوع‌یافته در سال‌های 1390 و 1391 با استفاده از آزمون t مستقل و تحلیل واریانس با اندازه‌گیری‌های مکرر در نرم‏افزار Spss تجزیه و تحلیل شد. بر اساس نتایج مقایسه‏های صورت‌گرفته، مقادیر بار معلق دو زیرحوضه در سطح 1 درصد و مقادیر ارتفاع رواناب در سطح 5 درصد تفاوتِ معنی‏داری دارند. همچنین، نتایج به‌دست‌آمده همبستگی بین ارتفاع رواناب و رسوب را در زیرحوضة شاهد 94 درصد و در زیرحوضة نمونه 62 درصد نشان داد. شیب خط تغییرات بین ارتفاع رواناب و رسوب در زیرحوضة شاهد 3/5 برابر زیرحوضة نمونه است. این نتایج به‌خوبی نقش مستقیم اجرای طرح‏های بیولوژیک و قرق را در کاهش بار حوضه‌ای نشان داد.
 

کلیدواژه‌ها


 

[1] Abrahams, A.D., Parsons, A.J. and Wainwright, J. (1995). Effects of vegetation change on interrill runoff and erosion, Walnut Gulch, southern Arizona, Journal of Geomorphology, 13, 37-48.
[2] Alzerreca, A.H., Schupp, E.W. and Kitchen, S.G. (1998). Sheep Grazing and Plant Cover dynamics of shadscale Community, Journal of Range Manage, 51(2), 214-221.
[3] Breshears, D.D., Nyhan, J.W., Heil, C.E. and Wilcox, B.P. (1998). Effects of woody plants on microclimate in semiarid woodland: soil temperature and evaporation in canopy and intercanopy patches, International Journal of Plant Sciences, 159, 1010-1017.
[4] Hematzadeh, Y., Barani, H. and Kabir, A. (2009). The role of vegetation management on surface runoff (Case study: Kechik catchment in north-east of Golestan Province), Journal of Water and Soil Conservation, 16(2), 19-33.
[5] Joshi. V.U and Tambe, D.T. (2010). Infiltration rate, run-off and sediment yield under rainfall experiments, Journal of Earth System Science, 119(6), 763-773.
[6] Eshghizadeh, M. (2012). Plan review of Kakhk paired catchment, Forests, Range & Watershed Management Organization of Iran, 162p.
[7] Ludwig, J.A., Wilcox, B.P., Breshears, D.D., Tongway, D.J. and Imeson, A.C. (2005). Vegetation patches and runoff-erosion as interacting ecohydrological processes in semiarid landscapes, Journal of Ecology, 86, 288-297.
[8] Moreiraa, L.F.F., Silvaa, F. de O., Righetto, A.M. and Medeiros, V.M. de A. (2008). Overland flow and soil erosion in an undisturbed Brazilian Northeastern Semiarid Experimental Plot, International Environmental Modelling and Software Society (iEMSs), 422-429.
[9] Najafinejad, A. (1997). Hand book of watershed management (studies and programming of watershed basins), 1ed Edition, Publications of Gorgan Agriculture and Natural Resources Sciences University.
[10] Parsons, A.J., Abrahams, A.D. and Wainwright, J. (1996). Responses of interrill runoff and erosion rates to vegetation change in southern Arizona, Journal of Geomorphology, 14, 311-317.
[11] Pierson, F.B., Bates, J.D., Svejcar, T.J. and Hardegree, S.P. (2007). Runoff and erosion after cutting western juniper, Journal of Rangeland Ecology and Management, 60, 285-292.
[12] Refahi, H. (2006). Water erosion and Control, 5ed Editions, Tehran University press.
[13] Shelby, M.J. (1982). Hillslope materials and processes, Oxford, United Kingdom: Oxford University Press, 263p.
[14] Spaeth, K. (1995). Small plot rainfall simulation: background and procedures, Washington, DC, USA: US Department of Agriculture Natural Resources Conservation Service, Technical Note, 230-15-12, 31p.
[15] Wainwright, J., Parsons, A.J. and Abrahams, A.D. (2000). Plot-scale studies of vegetation, overland flow and erosion interactions: case studies of Arizona and New Mexico. Journal of Hydrological Processes, 14, 2921-2943.
[16] Winnaar, G. de., Jewitt, G.P.W. and Horan, M. (2007). A GIS-based approach for identifying potential runoff harvesting sites in the Thukela River basin, South Africa, Journal of Physics and Chemistry of the Earth, 32, 1058-1067.
[17] Zhang, G.H., Liu, G.B., Wang, G.L. and Wang, Y.X. (2011). Effects of vegetation cover and rainfall intensityon sediment-bound nutrient loss, size composition and volume fractal dimension of sediment particles, Journal of Pedosphere, 21(5), 676-684.
[18] Ziaii, H. (2007). Principles of Engineering