ارزیابی بیابان‌زایی بر اساس دو معیار آب و اقلیم (مطالعۀ موردی: دشت کاشان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری بیابان‌زدایی، دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران

2 استاد دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران

3 استاد دانشگاه آزاد اسلامی ـ واحد علوم تحقیقات تهران

4 دانشیار دانشکدة منابع طبیعی دانشگاه تهران

چکیده

بیابان‌زایی مشکل بسیاری از کشورهاست؛ تا کنون به منظور جلوگیری و مقابله با این پدیده اقدامات و کوشش‌‌هایی انجام گرفته است. یکی از مهم‌ترین اقدامات صورت‌گرفته در این زمینه کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی سازمان ملل است. در این پژوهش، با استفاده از مدل IMDPA و با نرم‌افزار GIS، به ارزیابی بیابان‌زایی در دشت کاشان پرداخته شد. دو معیار آب و اقلیم انتخاب شد و برای هر یک، با توجه به شرایط منطقه، شاخص‌‌هایی انتخاب شد. با تعیین میانگین هندسی شاخص‌ها و سپس معیارها، شدت بیابان‌زایی کل محاسبه شد و ارزش کمّی در پنج کلاس‌‌‌ـ غیرقابل ملاحظه، کم، متوسط، شدید و بسیار شدید‌ـ تقسیم شد و با استفاده از GIS نقشة شدت بیابان‌زایی منطقه در دوره‌‌های مطالعاتی رسم شد. بر طبق نتایج به‌دست‌آمده از ارزش عددی معیارها و شاخص‌‌های مورد مطالعه، سه شاخصِ افت آب زیرزمینی، هدایت الکتریکی آب و شاخص خشکی ترانسو به‌ترتیب با ارزش عددی 82/3، 04/3 و 01/3 بیشترین تأثیر را دارا بودند. آستانه‌‌های هشدار برای افت آب زیرزمینی بیش از 50 سانتی‌متر در سال، شاخص هدایت الکتریکی 2250 ـ 5000  و شاخص خشکی ترانسو 05/0 ـ 2/0 تعیین شد. همچنین، کل منطقه با ارزش عددی DS=2/4 در کلاس متوسط شدت بیابان‌زایی قرار گرفت. با توجه به آستانه‌‌های به‌دست‌آمده بر اساس روش پایش، ‏مناطق حساس شناسایی شد و تجهیزات لازم برای نصب در این نواحی به منظور رصد آستانه‌ها پیشنهاد شد تا در صورت عبور از حد آستانه هشدار لازم صادر شود.

کلیدواژه‌ها


[1] Abdi, J. (2007). Assessment and mapping of desertification condition using IMDPA model with emphasis on water and soil, (case study: Abuzeidabad), M.Sc thesis, Faculty of Natural Resources, University of Tehran.
[2] Ahmadi, H. (2004). The final report describes the formulation of a comprehensive service plan and methodology specifying the evaluation criteria and indicators of desertification in Iran, Faculty of Natural Resources, University of Tehran.
[3] Ekhtesasi, M.R. and Mohajeri, S. (1995). Classification and methods of desertification intensity in Iran, Proceedings of the 2th National Conference of desertification and desertification methods, Department of Construction Jahad Ministry of Education and Research, Research Institute of Forest, Rangeland and Watershed, Kerman, Iran.
[4] European commission (1999). Mediterranean Desertifiaction Land Use (MEDALUSE), MEDALUSE office.
[5] FAOUNEP (1984). Provisional methodology for assessment and mapping of desertification, food and agriculture organization of the United Nations, United Nations Environmental Program, Rome, 73.
[6] Jahanshahi, A., Moghadamnia, A. R. and Khosravi, H. (2015). Assessment of desertification intensity using IMDPA model (Case study: Shahr Babak Plain, Kerman Province), Journal of Range and Watershed, 68(2), 247-267.
[7] Khosravi, H. (2005). Application of MEDALUS model in desertification of Kashan, M.Sc thesis, Faculty of Natural Resources University of Tehran.
[8] Mesbahzade, T. (2007). Evaluation and mapping of desertification condition using IMDPA model with emphasis on Land criteria (Case study: Abuzeidabad), M.Sc thesis, Faculty of Natural Resources, University of Tehran.
[9] Tabatabaeefar, S.M., Zehtabian, Gh.R., Rahimi, M., Khosravi, H. and Nikoo, Sh. (2013). The impact assessment of temporal variation of climatological and groundwater condition on desertification intensity in Garmsar Plain, Journal of Desert Management, 2, 39-48.
[10] Vesali, A. (2008). Biophysics indices of desertification intensity affected by human activities (study area: Kashan, Aran and Bidgol), M.Sc thesis, Faculty of Natural Resources, University of Tehran.
[11] Zehtabian, Gh. R., Khosravi, H. and Masoudi, R. (2014). Models of desertification assessment (Criteria and Indices), 1th edition, and university of Tehran press.
[12] Zehtabian, Gh., Ahmadi, H., Ekhtessassi, M.R. and Jafari, R. (2003). Intensity Determination of Wind Erosion in Kashan Area by the Desertification Mode FAO- UNEP and ICD, Iranian Journal of Natural Resources, 55(2), 145-158.