تهیۀ نقشۀ تخریب خاک بر مبنای روش ژئوپدولوژی و مدل گلاسود با استفاده از سامانۀ اطلاعات جغرافیایی در شرق استان قزوین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم خاک دانشگاه زنجان

2 کارشناس‌ارشد علوم خاک دانشگاه تهران

3 دانشیار علوم خاک دانشگاه تهران

4 استاد علوم خاک دانشگاه تهران

چکیده

امروزه، توجه به اهمیت حفاظت از منابع خاک در کشاورزی و منابع طبیعی با هدف جلوگیری از تخریب و انحطاط آن ضروری به نظر می‏رسد. تخریب‏ خاک و اراضی، به منزلة عاملی مستقیم، در تهدید محیط زیست جهانی، رفاه انسان و جامعه مشهود است. این تحقیق به منظور تهیة نقشة تخریب خاک در شرق استان قزوین انجام شد. نقشة خاک منطقه، با استفاده از روش ژئوپدولوژی، از تلفیق لایه‏های اطلاعاتی لیتولوژیک، ژئومورفیک و پدوژنیک در محیط سامانة اطلاعات جغرافیایی تهیه شد. اطلاعات به‌دست‌آمده از نقشة خاک همراه مطالعات میدانی به عنوان ورودی در مدل گلاسود به کار برده شد و سرانجام نقشة تخریب خاک منطقه تهیه شد. در این تحقیق واحد‏های نقشة خاک مبنای بررسی وضعیت تخریب در منطقه قرار گرفت. نتایج نشان داد کمتر از 25 درصد از اراضی مطالعه‌شده دارای درجة کم‌تخریب‌اند و در شرایط فعلی به مدیریت خاصی نیاز ندارند، ولی در سایر بخش‏‏های منطقه تخریب خاک با درجات مختلف مشاهده شد. تخریب خواص شیمیایی خاک‌ـ شامل کاهش مواد آلی، هدررفت مواد غذایی و شوری خاک‏ها‌ـ از مهم‌ترین جنبه‏های تأثیر‏گذار در روند تخریب خاک‏های منطقه است. از مجموع 16630 هکتار اراضی مطالعه‌شده حدود 4028 هکتار از اراضی در کلاس تخریب کم، 5987 هکتار در کلاس تخریب متوسط، 5128 هکتار در کلاس تخریب زیاد و 866 هکتار در کلاس تخریب بسیار زیاد خاک قرار دارند. بنابراین، با توجه به نتایج به‌دست‌آمده، اقدامات مدیریتی برای جلوگیری از گسترش این فرایند در منطقه پیشنهاد می‌شود.

کلیدواژه‌ها


[1] Bannai, M.H. (1998). Soil moisture and temperature map, Soil and Water Research Institute of Iran.
[2] Baver, L.D., Gardner, W.H. and Gardner, W.R. (1973). Fisica de suelos, Mexico, Union Tipografica Editoral Hispano Americana, 529p.
[3] Black, C.A. (1982). Method of soil analysis, Chemical and microbiological properties, American Society of Agronomy, INC, 2, 1965.
[4] Blum, W.E.H. (1998). Basic concepts: degradation, resilience, and rehabilitation. In: Lal R, Blum WEH (eds) Methods for Assessment of Soil Degradation, Advances in Soil Science, CRC Press, Boca Raton, Pp. 1-16.
[5] Darwish, M.K. and Abdel Kawy, W.A. (2008). Quantitative Assessment of Soil Degradation in Some Areas North Nile Delta, Egypt, International Journal of Geology.
[6] Eftekhari, K. and Moameni, A. (2011). The sensitivity of the soil resource degradation caused by human activities based on combining Geopedological approach and GLASOD in abhar plain- Khorramdarreh, Soil Research Journal (Soil and Water Science), 25(2).
[7] FAO. (1983). Guidelines: Land Evaluation for Rainfed Agriculture, FAO Soils Bulletin nº 52 (FAO, Rome).
[8] FAO/UNEP. (1984). Provisional methodology for assessment and mapping of desertification, Food and Agriculture Organization, United Nations Environmental Programmer. Rome, 84 p.
[9] Gee, G.W. and Bauder J.W. (1986). Particle size analysis In, A. Klute (Ed.), Methods of Soil Analysis, 2010. Part 1. Am. Soc. Agron., Madison, Wisconsin, USA. Pp. 383-411.
[10] Geological Survey and Mineral Exploration of Interior (2013). Geology map of Qazvin Province, scale 1:100,000.
[11] Gholizadeh, A. and Moameni, A. (2002). Application of a geopedological approach and the prevailing method in Iran to land suitability classification for major crops in the Gonbad-e-Ghabous area, Golestan Province, Iranian Journal of Soil and Water, 15(3), 328-343.
[12] Hengl, T. and Rossiter, D.G. (2003). Supervised landform classification to enhance and replace photo-interpretation in semi-detailed soil survey, Soil Sci. Soc. Amer. J., 67(6), 1810-1822.
[13] Lal, R. (2001). Soil degradation by erosion, Land Degradation and Development, 12, 519-539.
[14] Oldman, L.R., Hakkeling, R.T.A. and Sombrock, W.G. (1991). World Map of the Statues of Human-Induced Soil Degradation, An Explanatory Note, ISRIC and UNEP.
[15] Olsen, S.R., Cole, C.V., Watanabe, F.S. and Dean, L.A. (1954). Estimation of available phosphorus in soil by extraction with sodium bicarbonate, USDA. Circ. 939. U.S. GOV. Print Office, Washington, DC.
[16] Organization Map of Iran, 1:40000 scale aerial photography (1998). Abyek region of Qazvin, Iran.
[17] Ramankutty, N., Foley, J.A. and Olejniczak, N.J. (2008). Land-use change and global food production, In Land use and soil resources, Chapter3, Braimoh and Vlek (Eds). Springer.
[18] Rossiter, D.G. (2000). Lecture notes and reference methodology for soil resource inventories 2nd revised version, Institute for Areospace Survey and Earth Sciences (ITC), Enschede, the Netherlands. 132 p.
[19] Shaetzl, R.J. and Anderson, S. (2005). Soils: Genesis and Geomorphology, Cambridge University Press, New York, USA.
[20] Sonneveld, B.G.J.S. (2003). Formalizing Expert Judgments in Land Degradation Assessment: A Case Study for Ethiopia, Land Degrade. Develop, 14, 347-361.
[21] Soil Survey Staff (2010). Keys to Soil Taxonomy, 10th Edition, USDA. USA.
[22] The nation's weather, climate data stations Klymatvlvzhy Garden of Kaosar, power station at the Shahid Rajai, Hashtgerd synoptic station of Qazvin (2013).
[23] Udomsri, S. (2006). Application of computer assisted geopedology to predictive soil mapping and its use inassessing soil erosion prone areas: a case study of DoiAngKhang, AngKhang Royal Agricultural Station, Thailand. MSc. Thesis, International Institute for Geo-Information Science and Earth Observation (ITC), Enschede, The Netherlands.
[24] Van Wambeke, A. (1985). Soil Moisture and Temperature Regimes, SMSS. Technical Monograph.
[25] Van Wambeke, A.R. (2000). The Newhall Simulation Model for Estimating Soil Moisture & Temperature Regimes, Department of Crop and Soil Sciences, Cornell University, Ithaca, NY USA.
[26] Zhao, W.Z., Xiao, H.L., Liu, Z.M. and Li, J. (2005). Soil degradation and restoration as affected by land use change in the semiarid Bashang area, northern China, Catena, 59, 173-186.
[27] Zinck, J.A. (1989). Physiography and Soils, Lecture-notes for soil students, Soil Science Division, Soil survey courses Subject matter: K6 ITC, Enschede, The Netherlands.
[28] Zinck, J.A. (2013). Physiography and Soils, Lecture-notes for soil students, Soil Science Division, Soil survey courses Subject matter: K6 ITC, Enschede, The Netherlands.