مطالعۀ بوم شناسی فردی گیاه ریش پهن .Platychaete aucheri Boiss در خشک بوم های جنوب فارس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت‌علمی، بخش منابع طبیعی و محیط زیست، دانشکدة کشاورزی، دانشگاه شیراز

2 کارشناس‌‌ارشد مدیریت مناطق بیابانی، دانشکدة کشاورزی، دانشگاه شیراز

چکیده

در این پژوهش، بوم‌شناسی فردی گیاه بوته‏ای و انحصاری ایران با نام ریش‌پهن Platychaete aucheri Boiss. در بخش‏های جنوبی استان فارس، که متعلق به ناحیة رویشی خلیج- عمانی است، مطالعه شد. اطلاعات اقلیمی، پستی و بلندی، خاک‌شناسی و ویژگی‏های تیپ گیاهی (تراکم به روش نزدیک‌ترین همسایه، تاج پوشش به روش ترانسکت نقطه‌ای) و فنولوژی گونه بررسی شد. همچنین، کیفیت علوفه در سه مرحلة مهم رشد گیاه‌ـ شامل رویشی، گل‌دهی و بذردهی‌ـ در آزمایشگاه تعیین شد. نتایج نشان داد گیاه P.auchri قادر به رویش در شرایط بارندگی اندک (بیشینة 285 میلی‏متر) و دمای زیاد (بیشینة 6/49 درجة سانتی‌گراد) است؛ البته، اندکی در مقابل سرما و یخبندان تحمل دارد. این گیاه محدودة ارتفاعی از 543 تا 1120 متر از سطح دریا، جهات دامنه رو به جنوب و جنوب شرقی و شیب‏های 7 تا 80 درصد را ترجیح می‏دهد. متوسط تاج پوشش این گونه از 8/15 تا 29 درصد متغیر است. خاک رویشگاه‏های مورد بررسی دارای بافت شنی- لومی و غیر شور و از نظر مواد آلی و عناصر غذایی فقیر است. با افزایش سن گیاه، میزان پروتئین موجود در اندام هوایی روندِ کاهشی را نشان می‏دهد و در بهترین حالت (53/4 درصد پروتئین در مرحلة گل‏دهی) نیز پروتئین موردِ نیازِ دام را برآورده نمی‏سازد. این گیاه، به دلیل دارابودن اسانس، سیستم ریشه‏ای عمیق، اندام‏های هوایی چوبی و کرک در سطح برگ و ساقه، به‌خوبی فشار چرای دام را تحمل می‌کند. به طور کلی، گیاه ریش‏پهن، به دلیل سازگاری با محیط گرم و خشک جنوب فارس (در محدودة مراتع شهرستان‏های لار، لامرد، جهرم و داراب)، شکل رویشی بوته‏ای مقاوم به چرای دام، جذابیت در پرورش زنبور عسل، کاربردهای دارویی در طب سنتی و دارابودنِ نقشی باارزش در کنترل فرسایش آبی و بادی، گونه‏ای چندمنظوره است و در طرح‏های مقابله با بیابان‏زایی و احیای مراتع قشلاقی نواحی جنوب کشور می‌توان از آن استفاده کرد. آگاهی از روش‏های بهینة تکثیر و استقرار این گونة انحصاریِ ایران نیازمند پژوهش‏های تکمیلی است.

کلیدواژه‌ها


[1] Abarsaji, Gh., Shahmoradi, A. and Zare Kia, S. (2007). Auteological study of Hedysarum kopetdaghi   Boriss. In Golestan rangelands, Journal of Range and Desert Research, 14(3), 421-431.
[2] Ahmadi, A. and Shahmoradi, A. (2005). Autecological study of Agropyron cristatum (L.) Gaertn in west Azarbayjan, Iran Natural Resources, 58(3), 691-700.
[3] Arzani, H., Zohdi, M., Fish, E., Zahedi Amiri, G., Nikkhah, A. and Wester, D. (2004). Phenological effects on forage quality of five grass species, Rangeland Ecology & Management, 57, 624-629.
[4] Association of official analytical chemist (A.O.A.C) (1990). Official methods of analysis, 15th Edition, Washington DC., USA.
[5] Azarnivand, H., Tavili, A., Sadeghi, S., Jafari, M. and Zare Chahooki, M. (2011). Study of ecological characteristics of Astragalus squarrosus in Kashan habitats, Journal of Range and Desert Research, 18(3), 372-383.
[6] Azarnivand, H. and Zare Chahooki, M. (2010). Rangeland Ecology, 1st Edition, University of Tehran press.
[7] Barbour, M., Burk, J.H. and Pitts, W.D. (1999). Terrestrial plant ecology, 3rd Edition, Benjamin/Cummings. publishing company.
[8] Batooli, H. and Shahmoradi, A. (2012). Autecology of Asthenatherum forsskalii (Aahl) Nevski) in sandune of Isfahan provinve, Rangeland, 19(3), 490-497.
[9] Bonham, C.D. (2013). Measurements for Terrestrial Vegetation. 2nd Edition, John Wily and Sons, New York, 260pp.
[10] Chen, C.S., Wang, S.M. and Chang, Y.K. (2001). Climatic factors, acid detergent fiber, natural detergent fiber and crude protein contents in digitgrass, Proceeding of the XIX International Grassland Congress, Brazil, pp: 632-634.
[11] Donald, L. (1996). Method of soil Analysis (part 3), Chemical Methods, Agronomy Monograph, No. 9, American Society of Agronomy and Soil Science Society of American, Madison, Wisconsin, pp: 475-489.
[12] Ghanbarian, G. and Tayebi Khorrami, M. (2005). Ecological regions of Iran: Vegetation types of Jahrom area, Technical publication, Research Institute of Forest and Rangelands, 121p.
[13] Ghorbanli, M. (2002). Phytogeography, 1st Edition, Samt press.
[14] Goldansaz, M., Azarnivand, H., Jafari, M. and Zare Chahooki, M. (2010). Autecology study of Eurotia ceratoides in steppe rangelands of Nodooshan, Rangeland, 3(4), 571-578.
[15] Haeussler, S., Coates, D. and Mather, J. (1990). Autecology of common plants in British Columbia: A literature review, Victoria, BC, BC Economic & Regional Development.
[16] Hazelton, P. and Murphy, B. (2007). Interpreting Soil Test Results, CSIRO publishing.
[17] Heshmati, Gh., Naseri, K. and Ghanbarian, G. (2010). A critique on Atriplex canescens planting in rangelands of Iran from ecological view, Journal of Agricultural Science and Natural Resources, 13(6), 186-198.
[18] Holechek, J.L., Pieper, R.D. and Herbel, C.H. (2011). Range Management, Principles and Practices, 6th Edition, Prentice Hall Publishing. USA.
[19] Hosseini, S.A., Shahmoradi, A. and Abarsaji, A. (2007). Study of the Halocnemum strobilaceum M.B. in saline-alkaline lands of Golestan, Journal of Range and Desert Research, 14(2), 110-123.
[20] Howaize, H. and Shahmoradi, A. (1388).  Autecology of Cenchrus ciliaris in Khozistan province, Research Journal of Range and Desert, 16(2), 200-208.
[21] Jafari, M. and Tavili, A. (2010). Aridlands Reclamation, 3rd Edition, University of Tehran press.
[22] Jangjoo, M., Bozorgmehr, A. and Noodost, F. (2010). Autecology of red sagebrush (Artemisia turanica) in winter rangelands of North Khorasan, Rangeland, 16(4), 540-551.
[23] Jangjoo, M., Mellati, F., Atashgahi, Z. and Vatanpoor, M. (2013). Introducing of three species Prangos latiloba Korov.,Convolvulus commutatus Boiss. and Stachys trinervis Aitch. & Hemsl. in North Khorasan rangelands, Journal of Range and Desert Research, 20(1), 145-160.
[24] Jangjoo, M., Mellati, F., Nodoost, F. and Bozorgmehr, A. (2010). Autecology of Astragalus arpilobus Kar. & Kir. A desire species for reclamation of northeast rangelands, Journal of Agroecology, 2(4), 648-657.
[25] Javidnia, K., Miri, R., Nasiri, A., Zand, F. and Soltanipoor, M. (2008). Essential oil composition of Platychaete aucheri from Iran, Chemistry of Natural Compounds, 44(1), 114-115.
[26] Karimi, A., Nazarian, H. and Jafari, E. (2007). Identification of honey bee plant resources from three families in Fars province (Asteraceae, Papilionaceae and Lamiaceae), Pajohesh and Sazandegi, 75, 102-111.
[27] Khani, M., Ghanbarian, G. and Kamali Maskooni, E. (2011). Comparison between plant species richness and diversity indices along different grazing gradients in southern warm-arid rangelands of Fars, Rangeland, 5(2), 129-136.
[28] Krebs, C.J. (2008). Ecology: The Experimental Analysis of Distribution and Abundance, 6th Edition, Benjamin/Cummings, Menlo Park, California.
[29] Laity, J.J. (2008). Deserts and Desert Environments, Wiley-Blackwell 1st Edition.
[30] Mesdaghi, M. (2005). Plant Ecology, Jihad Daneshgahi Mashad press.
[31] Mesdaghi, M. (2008). Range Management in Iran, 5th Edition, Astane Ghodse Razavi press.
[32] Mozaffarian, V. (1999). Flora of Khozistan, Research Center of Agriculture and Natural Resources press.
[33] Oddy, V.H., Robards, G.E. and Low, S.G. (1983). Prediction of in-vivo dry matter digestibility from the fiber and nitrogen content of a feed. Glenfield, New South Wales, Australia, Department of Agriculture, Nutrition and Feeds Evaluation Unit, Veterinary Research Station, pp. 395-398.
[34] Piankala, E.R. (2008). Autecology, In: Encyclopedia of ecology, Jorgensen, S.E. and Fath, B. (eds.), pp. 285-287, Elsevier, Netherland.
[35] Rahimi, H., Shahmoradi, A. and Bagheri, A. (2009). Study of individual ecology of Salsola tomentosa (MOQ.) Spach at Khorasan Razavi, Journal of Agroecology, 1(2), 89-100.
[36] Saidfar, M., Feizi, M. and Shahmoradi, A. (2006). Autecology study of Salsola orientalis in Steppe rangelands of Isfahan (Moote area), Journal of Range and Desert Research, 13(2), 116-126.
[37] Saravani, G., Bagheri, R. and Mohseni, M. (2012). Autecology study of Capparis spinosa L. at Sistan region, Plant and Ecosystem, 31(2), 100-114.
[38] SCA. (1990). Feeding Standards for Australian Livestock – Ruminants, J.L. Corbett. (ed.) (CSIRO Publications: East Melbourne).
[39] Sharifi, J. and Shahmoradi, A. (2008). Some ecological aspects of Poa araratica: A case study in Gharesoo watershed, Ardabil province, Pajoohesh and Sazandeghi, 78(2), 2-10.
[40] Soltani, M. (2008). Autecology study of Salsola abarghuensis, MSc thesis, University of Tehran, 75p.
 [41] Tavili, A., Shafie, A., Poozesh, H., Farajallahi, A., Saberi, M. and Shahmoradi, A. (2010). Autecology study of Vicia villosa in Kohkilooye and Boyrahmad province, Rangeland, 4(3), 422-433.
[42] Van der Marel, E. (2005). Vegetation Ecology, Blackwell Publication Company, USA, 395 P.
[43] Van Soest, P.G. (1963). Use of detergents in the analysis of fibrous feeds, Preparation of fiber residues of low nitrogen content, Journal of Dairy Science, 46(5), 829-835.
[44] Zarrin, P., Ghahremaninejad, P. and Masoumi, A. (2010). Systematic of genera Pulicaria Gaertn. and Platycheteae Boiss. from tribe Inuleae s.str (Asteraceae) in Iran, Taxonomy and Biosystematics, 2(1), 27-44.