اثر شدت آتش بر تراکم بانک بذر خاک گروه‌های کارکردی گیاهان (مطالعه موردی پارک ملی گلستان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد رشته مرتع‌داری دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، ایران.

2 دانشیار گروه مرتع‌داری دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، ایران.

3 استادیار گروه مرتع‌داری دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، ایران.

چکیده

در این مطالعه تغییرات بانک بذر خاک در دو پوشش گندمی و درختچه­ای آتش­سوزی­ شده که بیان­گر شدت­های مختلف آتش (کم‌وزیاد) بود، بررسی شد. نمونه­برداری خاک از سایت شارلق واقع در پارک ملی گلستان انجام شد؛ بنابراین تعداد 10 نمونه خاک شامل 5 درختچه و نیز 5 قطعه پوشش گندمی در سایت کنترل و نیز تعداد 5 درختچه و 5 قطعه پوشش گندمی سوخته به‌عنوان شدت کم‌وزیاد در سایت آتش­سوزی انتخاب شد. جوانه­زنی بذور به روش کشت گلخانه­ای صورت گرفت. جهت تجزیه‌وتحلیل داده­ها از آزمون GLMM و جهت مقایسه تیمارها از آزمون «تی غیر جفتی» در نرم‌افزار R استفاده شد. اگرچه نتایج به‌دست‌آمده نشان داد که میانگین تعداد بذور جوانه­زده در سایت آتش‌گرفته (5/74) به‌طور کل نسبت به سایت کنترل (3/132) تفاوت معنی­داری نداشتند، اما نتایج بیان­گر تأثیر معنی­دار آتش‌بر گروه‏های کارکردی بود. تعداد نونهال پهن برگان یک‌ساله درشدت کم آتش افزایش (1785 به 3543) و درشدت زیاد آتش کاهش داشت (5000 به 1471). تعداد نونهال گندمیان چندساله نیز درشدت کم آتش کاهش چشمگیری از خود نشان داد (7114 به 842) درحالی‌که درشدت زیاد آتش تفاوت معنی­داری مشاهده نشد (928 به 1871). شدت آتش­سوزی در تمامی گروه‏های کارکردی به‌جز پهن برگان یک‌ساله تأثیر معنی­داری بر غنای گونه­ای بانک بذر خاک داشت. نتایج این تحقیق بیانگر این است که در مطالعات آتش­سوزی صرفاً با بررسی اثر آتش­سوزی نمی‌توان تصویری دقیق از اثر آن به دست آورد و با بررسی شدت آتش­سوزی و سطح آن می‌توان اثر آتش‌سوزی و نیز پاسخ‌های متفاوت گونه­های گیاهی و یا گروه‏های کارکردی را تحلیل نمود

کلیدواژه‌ها


[1]Abaci, Mo solo H., Ghorbani, Pashakalaei, J., Safaian, N. and Tamartash, R. (2009). The effect of fire vegetation on soil seed bank species composition in Shiraz Bamoo national park. Iranian Journal of Rangeland. 3(4): 623-640.
[2]Akhani Sanjani, H. (2004). Illustrated Flora of Golestan National Park. University of Tehran Press. Vol.1
[3]Bell, D.T. (1999). Turner Review No. 1. The Process of Germination in Australian Species. Australian Journal of Botany. 47, 475-517.
[4]Bento-Gonçalves, A., Vieira, A., Úbeda, X. and Martin, D. (2012). Fire and Soils: Key Concepts and Recent Advances. Geoderma, 191, 3-13.
 [5]Bond W., Midgley G. and Woodward F. (2003). What Controls South African Vegetation-Climate or Fire?, South African Journal of Botany, 69, 79-91.
[6]Bond W.J. and Keeley J.E. (2005). Fire as a Global ‘Herbivore’: The Ecology and Evolution of Flammable Ecosystems. Trends in Ecology & Evolution, 20, 387-394.
[7]Brooks M., Ostoja S. and Klinger R. (2013). Fire Effects on Seed Banks and Vegetation in the Eastern Mojave Desert: Implications for Post-Fire Management. JFSP Research Project Reports. 81.
[8]Brooks, M.L. (2002). Fire Temperature Patterns and Effects on Annual Plants in The Mojave Desert... Ecological Applications 12(4), 1088-1102.
[9]Carilla, J., Aragón, R. and Gurvich, D.E. (2011). Fire and Grazing Differentially Affect Aerial Biomass and Species Composition in Andean Grasslands. Acta Oecologica, 37, 337-345.
[10]Dzwonko, Z., Loster, S. and Gawroński, S. (2015). Impact of Fire Severity on Soil Properties and The Development of Tree and Shrub Species In a Scots Pine Moist Forest Site in Southern Poland. Forest Ecology and Management, 342, 56-63.
[11]Egawa, C., Koyama, A. and Tsuyuzaki, S. (2009). Relationships Between The Developments of Seedbank, Standing Vegetation and Litter in a Post-Mined Peatland. Plant Ecology, 203, 217-228.
[12]Eloun, H., Ghorbani, J., Shokri, M. and Jafaryan, Z. (2007). Vegetation Composition of Two Rangelands and Adjacent Cultivated Lands in a Part of Sub Basin Firozabad Tangab Dam at Fars Province. Rangeland, 1, 370-385.
[13]Erfanzadeh, R., Hendrickx, F., Maelfait, J.-P. and Hoffmann, M. (2010). The Effect of Successional Stage and Salinity on The Vertical Distribution of Seeds in Salt Marsh Soils. Flora-Morphology, Distribution, Functional Ecology of Plants, 205, 442-448.
[14]Esposito, A., Strumia, S., Caporaso, S. and Mazzoleni, S. (2006). The Effect of Fire Intensity on Soil Seed Bank in Mediterranean Macchia. Forest Ecology and Management, 234, 207.
[15]Gashaw, M. and Michelsen, A. (2002a). Influence of Heat Shock on Seed Germination of Plants From Regularly Burnt Savanna Woodlands and Grasslands in Ethiopia. Plant Ecology, 159, 83-93.
[16]Gashaw, M., Michelsen, A., Jensen, M. and Friis, I., (2002b). Soil Seed Bank Dynamics of Fire‐Prone Wooded Grassland, Woodland and Dry Forest Ecosystems in Ethiopia. Nordic Journal of Botany, 22, 5-17.
[17]Ghaemi, R. (1997). Destructive And Threatening Factors Of Golestan National Park. – Iranian Environment Protection Organization, 4 (2).
[18]Gonzalez, S. and Ghermandi, L., (2008). Postfire Seed Bank Dynamics in Semiarid Grasslands. Plant Ecology, 199, 175-185.
[19]Heidari, M. and Faramarzi, M. (2014).  Short-Term Effects of Fire at Different Severities to the Composition and Diversity of Soil Seed Bank in the Zagros Forest Ecosystem City Sirwan. Iranian Journal of Applied Ecology, 3(9), 57-68.
[20]Hardy, C.C. (2005). Wildland Fire Hazard and Risk: Problems, Definitions, and Context. Forest Ecology and Management, 211, 73-82.
[21]Hoffmann, W.A., Orthen, B. and Nascimento, P.K.V.d., (2003). Comparative fire ecology of tropical savanna and forest trees. Functional Ecology, 17, 720-726.
[22]Ketterings, Q.M. and Bigham, J.M. (2000). Soil Color as an Indicator of Slash-And-Burn Fire Severity and Soil Fertility in Sumatra, Indonesia. Soil Science Society of America Journal, 64, 1826-1833.
[23]Kimura, H. and Tsuyuzaki, S. (2011). Fire Severity Affects Vegetation and Seed Bank in a Wetland. Applied Vegetation Science, 14, 350-357.
[24]Maia, P., Pausas, J., Arcenegui, V., Guerrero, C., Pérez-Bejarano, A., Mataix-Solera, J., Varela, M., Fernandes, I., Pedrosa, E. and Keizer, J. (2012). Wildfire Effects on The Soil Seed Bank of a Maritime Pine Stand: The Importance of Fire Severity. Geoderma, 191, 80-88.
[25]Matinizadeh, M. and Gudarzi, M. (2013). Effects of Fire on Activity of Some Rangeland Soil Enzymes. Iranian Journal of Range and Desert Research, 20(1): 225-213.
[26]Navarra, J.J., Kohfeldt, N., Menges, E.S. and Quintana-Ascencio, P.F. (2011). Seed Bank Changes With Time-Since-Fire in Florida Rosemary Scrub. Fire Ecology, 7, 17-31.
[27]Neary, D.G., Ryan, K.C. and DeBano, L.F. (2005). Wildland Fire in Ecosystems: Effects of Fire on Soils and Water. US Department of Agriculture, Forest Service, General Technical Report RMRS-42, Ogden, Utah. -, 4, 250.
[28]Pereira, P., Cerda, A., Jordan, A., Bolutiene, V., Pranskevicius, M., Ubeda, X. and Mataix-Solera, J. (2013). Spatio-Temporal Vegetation Recuperation after a Grassland Fire in Lithuania. Procedia Environmental Sciences, 19, 856-864.
[29]Poschlod, P., Abedi, M., Bartelheimer, M., Drobnik, J., Rosbakh, S. and Saatkamp, A. (2013). Seed Ecology and Assembly Rules in Plant Communities. Vegetation Ecology. 2nd Ed., Wiley-Blackwell, Chichester.
[30]Saatkamp, A., Poschlod, P. and Venable, D.L. (2014). 11 The Functional Role of Soil Seed Banks in Natural Communities.In: Gallagher, R.S. (Ed.), In Seeds: The Ecology of Regeneration in Plant Communities, 3rd edition. CAB International, Ch. 11.
[31]Santana, V.M., Alday, J.G. and Baeza, M.J. (2014). Effects of Fire Regime Shift in Mediterranean Basin Ecosystems: Changes in Soil Seed Bank Composition Among Functional Types. Plant Ecology, 215, 555-566.
[32]Safaian, N., Shokri, M., Ahmadi, M.Z., Atrakchali, A. and Tavili, A., (2005). Fire Influence on The Grassland Vegetation in Golestan National Park (Alborz Mts. Iran). Polish Journal of Ecology, 53(3): 435-443.
[33]Simard, S. (1991). Fire Severity, Changing Scales, and How Things Hang Together. International Journal of Wildland Fire, 1, 23-34.
[34]Tahmasebi, P. (2012). Study Effects Destruction and  Potentials of The Use of Fire as a Vegetation Management Tool in Semi Steppe Rangelands. (2012) Journal of Range and Watershed Managment.66(2):287-298.
[35]Thompson, D. and Shay J. (1985). The Effects of Fire on Phragmites Australis in The Delta Marsh, Manitoba. Canadian Journal of Botany, 63, 1864-1869.