مقایسه برخی عوامل بومشناختی مؤثر در انتشار گونه‌های Dactylis glomerata L. و Thymus kotschyanus Boiss and Hohen. در جنوب استان اردبیل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 دانشجوی دکترای علوم مرتع، گروه مرتعداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران.

3 دانش آموختۀ کارشناسی ارشد مرتعداری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

4 استادیار گروه علوم باغبانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

چکیده

هدف این تحقیق شناخت عوامل محیطی مؤثر بر پراکنش دو گونه Dactylis glomerata و Thymus kotschyanus در مراتع شهرستان‌های خلخال و کوثر در بخش جنوبی استان اردبیل بوده است. از 111 مکان تعیین شده با استفاده از 5 پلات 1 متر مربعی در طول ترانسکت 40 متری به روش تصادفی- سیستماتیک نمونه­برداری انجام شد. در تمامی مکان­ها پارامترهای سطحی مرتع شامل درصد سنگ و سنگریزه، خاک لخت، لاشبرگ، و تراکم گونه­های مورد مطالعهثبت شد. نمونه­برداری خاک از عمق 30 سانتی­متری خاک در هر ترانسکت انجام شد. خصوصیات خاک شامل اسیدیته، کربن آلی، پتاسیم، فسفر، هدایت الکتریکی، درصد شن، رس و سیلت اندازه­گیری شد. برای بررسی تفاوت معنی­داری بین اثرات عوامل محیطی بر حضور و عدم حضور گونه­های مورد مطالعه، تجزیه واریانس یک­طرفه انجام شد. برای مقایسه میانگین خصوصیات اندازه­گیری شده از آزمون دانکن استفاده شد. برای تعیین درجۀ اهمیت متغیرهای اندازه­گیری شده در پراکنش گونه‏های مورد مطالعه و تأیید گروه­بندی مکان­های نمونه­برداری، از آنالیز تشخیص کانونیک استفاده شد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس نشان داد که از لحاظ ارتفاع، شیب، دما، بارندگی، سنگ و سنگریزه، لاشبرگ، هدایت الکتریکی تفاوت معنی‌داری بین حضور و عدم حضور گونه‌ها وجود دارد (01/0P<). گونۀ D.glomerataدر جهت شمالی و در سطوح با شیب، لاشبرگ، رس و مادۀ آلی بیشتر و گونۀ T.kotschyanus در دامنه غربی و در سطوح با شن، سنگ و سنگریزه و سیلت بیشتر رشد بهتری دارد. با توجه به نتایج حاصل از آنالیز تشخیص کانونیک، دو تابع به ترتیب 8/77 و 2/22 درصد و در مجموع 100 درصد از واریانس کل داده­ها را توجیه کردند و به ­طور کلی 4/94 درصد موارد گروه­بندی شده، به­درستی طبقه­بندی شدند. در کل نتایج تجزیه تشخیص کانونیک نشان داد که هدایت الکتریکی، لاشبرگ، بارندگی، دما و ارتفاع و همچنین خصوصیات مربوط به خاک مانند پتاسیم، سیلت و خاک لخت مهم­ترین عوامل مؤثر در پراکنش گونه­های مورد مطالعه هستند. با توجه به نتایج می‌توان در پیشنهاد این گونه‌ها برای مدیریت، اصلاح و احیاء مراتع به‌ طور مناسب‌تری تصمیم‌گیری نمود.

کلیدواژه‌ها


[1] Abd El-Ghani, M. (2003). Soil-vegetation relationships in a coastal desert plain of southern Sinai Egypt. Journal of Arid Environment, 55, 607-628.
[2] Abd El-Ghani, M., Soliman, A. and Abd El-Fattahr, R. (2014). Spatial distribution and soil characteristics of the vegetation associated with common succulent plants in Egypt. Turkish Journal of Botany, 38, 550-565.
[3] Asri, Y. (2012). Range Plants of Iran, Vol 1. Monocotyledons, Research Institute of Forests and Rangelands, 573Pp.
[4] Asri, Y. (2012). Range Plants of Iran, Vol 2. Dicotyledons, Research Institute of Forests and Rangelands, 1107Pp.
[5] Austin, M. (2007). Species distribution models and ecological theory: A critical assessment and some possible new approaches, Ecological Modelling, 200, 1–19.
[6] Babalar, M., Khoshsohkan, F., Fatahi Moghadam, M.R. and Pourmeidani, A. (2013). Evaluation of morphological diversity and essential oils in some populations (Thymus kotschyanus Boiss. & Hohen). Iranian Journal of Horticultural Science, 44(2), 119-128.
[7] Beers, T. W., Dress, P. E. and Wensel, L.C. (1966). Aspect transformation in productivity research. Journal of Forestry, 64, 691-692.
[8] Bor, N.L. (1970). Gramineae. In: Reschinger. KH, (Ed.), Flora Iranica No. 70, Akademische, Druck. Verlagsanstalt, Graz, Austria, 646Pp.
[9] Bretagnolle, F. and Thompson, J.D. (2001). Phenotypic plasticity in sympatric diploid and autotetraploid (Dactylis glomerata). International Journal of Plant Science, 162, 309-316.
[10] Cimalova´, S. and Lososova, Z. (2009). Arable weed vegetation of the northeastern part of the Czech Republic: effects of environmental factors on species composition. Plant Ecology, 203, 45–57.
[11] El-Sheikh, A.M. and Youssef, M.M. (1981). Halophytic and xerophytes vegetation near Al-Kharj springs. Journal of College of Science. University of Riyadh, 12, 5–21.
[12] Fahimipour, E., Chahuki, M.A.Z. and Tavili, A. (2010). Investigation on some environmental factors influencing distribution of plant species (Case study: Taleghan rangeland). Iranian Journal of Rangeland, 13(1), 23-32.
[13] Farajollahi, A., M.A., Zare Chahouki, H., Azarnivand, R., Yari and Gholinejad, B. (2012). The effects of environmental factors on distribution of plant communities in rangelands of Bijar protected region. Iranian Journal of Range and Desert Research, 19(1), 108-119.
[14] Fattahi, B., Agha Beigi, S., Ayldrmy, A.R., Maleki, M., Hasani J. and Sabet Pour, T. (2009). Environmental
factors affecting the habitat of white wheaten (Astragalus gossypinus) in the Zagros mountain ranges (Case
study: Cattle pastures in the province). Iranian Journal of Rangeland, 3(2), 203-216.
[15] Franklin, J. and Miller, J. A. (2009). Mapping species distributions: spatial inference and prediction, Cambridge University Press, New York, 340Pp.
[16] Gavili Kilaneh, E. and Vahabi, M.R. (2012). The effect of some soil characteristics on range vegetation distribution in central Zagros. Iranian Journal of Science and Technology, 16(59), 245- 258.
[17] Ghasemi, Z. S. (2011). Assessment of the effects of environmental changes such as climate and topographic on spatial distribution patterns of rangeland species Dactylis glomerata L. and Thymus kotschyanus Boiss and Hohen. in Khalkhal and Kowsar counties, Ardabil province. MSc thesis, University of Mohaghegh Ardabili, 119Pp.
[18] Ghorbani, A. and Asghari, A. (2014). Study the influence of ecological factors on Festuca ovina distribution in southeast rangelands of Sabalan. Journal of Range and Desert Research, 21(2), 368-381.
[19] Ghorbani, A., Abbasi Khalaki, M., Asghari, A., Omidi, A. and Zare Hesari, B. (2015). Comparison of some effective environmental factors on the distribution of Artemisia fragrans and Artemisia austriaca in southeast faced slopes of Sabalan. Iranian Journal of Rangeland, 9(2), 129-141.
[20] Ghorbani, A., Mirzaei Mossivand, A. and Esmali Ouri, A. (2012). Utility of the normalized difference vegetation index (NDVI) for land/canopy cover mapping in Khalkhal County (Iran). Annals of Biological Research, 3(12), 5494-5503.
[21] Guisan, A. and Zimmermann, N.E. (2000). Predictive habitat distribution models in ecology. Ecological Modeling, 135, 147-186.
[22] Gurgin Karaji, M., Karami, P., Shokri M. and Safaeian, N. (2006). Investigation relationship between some
important species and physical and chemical soil factors (case study: Farhadabad sub catchment in
Kurdistan; Saral ranglands). Journal of Watershed Management Research, 73, 126-132.
[23] Holechek, J.L., Pieper, R.D. and Herbel, C.H. (2004). Range management: Principles and Practices. Fifth ed. Upper Saddle River, NJ: Prentice-Hall. 607Pp.
[24] Jacek, S., Kazimierz, J., Piotr, D., Dorota, H., Justyna K. and Alex, M. (2015). Relative feed value of different varieties of Dactylis glomerata and Festuca pratensis, Journal of Life Sciences, 9, 443-448.
[25] Jafari, M., Zare Chahouki, M.A., Tavili A. and Kohandel, A. (2006). Relationship between soil and vegetation in rangelands of Qom province. Journal of Watershed Management Research, 73, 110-116.
[26] Jafarian, Z., Arzani, H., Jafari, M., Zahedi, Gh. and Azarnivand, H. (2010). Application of discriminate analysis for determination relationship between distribution of plant species with environmental factors and satellite
data at Rineh rangeland in province of Mazandaran. Journal of Watershed Management Research, 88, 64-71.
[27] Jafari Haghighi, M. (2003). Methods of Soil Analysis. Neday Zoha Press, 236 pp. 
[28] Kalburtji, K. L., Mamolos, A. P. and Kostopoulou, S. K. (1998). Litter dynamics of Dactylis glomerata and Vicia villosa with respect to climatic and soil characteristics, Grass and Forage Science, 53, 225-232.
[29] Khademolhosseini, Z., Shokri, M. and Habibian, Sh. (2007). Effects of topographic and climatic factors on vegetation distribution in Arsanjan shrublands (case study: Bonab watershed). Iranian Journal of Rangeland, 3(1), 222-236.
[30] Lavergne, S., Garnier, E. and Debussche, M. (2003). Do rock endemic and widespread plant species differ under the leaf-height seed plant ecology strategy scheme. Ecology Letters, 6, 398-404.
[31] Mirdeylami, S.Z., Heshmati, Gh., Barani H. and Hemmatzade, Y. (2011). Environmental factors affecting ecological sites distribution of Kachik rangeland, Marave Tapeh. Iranian Journal of Range and Desert Research. 19(2), 333-343.
[32] Mobin, P. (1980). Flora of Iranian Herb. Vascular Plants, Volume I, Tehran University Press.
[33] Moghimi, J. (2005). Introduction of some important range species (suitable for development and improvement of Iran ranges). Ministry of Jahad Agriculture. Forest, Rangeland and Watershed Organization, Tehran, 672Pp.
[34] Mohsennezhad, M., Shokri, M., Zali, H. and Jafarian, Z. (2010). The effects of soil properties and physiographic factors on plant community’s distribution (Case study: Behrestagh Rangeland, Haraz). Iranian Journal of Rangeland, 4(2), 262-275.
[35] Nunes, GKN. and Santos, SB. (2012). Environmental factors affecting the distribution of land snails in the Atlantic Rain Forest of Ilha Grande, Angra dos Reis, RJ, Brazil. Brazilian Journal of Biology, 72(1), 79-86.
[36] Ozkan, K., Gulsoy, S., Aerts R. and Muys, B. (2010). Site properties Crimean Juniper (Juniperus excelsa) in semiarid forests of southwestern Anatolia Turkey. Journal of Environmental Biology, 31, 97-100.
[37] Pourfathi, M., Erfanzadeh, R. and Ghelichnia, H. (2010). Effects of altitude and some soil properties on distribution of Artemisia fragrans (Case study: Halichal, Amol). Iranian Journal of Rangeland, 4, 530-540.
[38] Razghandi, E. (2011). Mapping the distribution of Juniperus and Pistacia species on Khalkhal County using remote sensing and GIS. M.Sc. thesis, University of Mohaghegh Ardabili, 143Pp.
[39] Rechinger KH. (1982). Labiatae In: Flora Iranica, No. 150, Akademische Druch-u. Verlagsanstat, Austria, 600Pp.
[40] Sanderson, M.A., Skinnerand, R.H. and Elwinger, G.F. (2002). Seedling development and field
performance of prairie grass (grazing Brome grass, and Orchad grass). Crop Science, 42, 224- 230.
[41] Sefidkon, F. and Askari, F. (2002). Essential oil composition of five Thymus species. Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants Research, 12, 29 -51.
[42] Schimel, D.S, Stillwell, M.A. and Woodmansee, R.G. (1985). Biogeochemistry of C, N and P in a soil catena of the short grass steppe. Ecology, 66, 276-282.
[43] Shokrollahi, SH., Moradi, H. R. and Dianati Tilaki, GH.A. (2012). A survey of some environmental factors affecting on distribution of Agropyron cristatum (Case study: Polur summer rangelands, Mazandaran province). Journal of Watershed Management Research, 97, 111-119.
[44] Zare Chahouki, M.A. (2006). Modeling the spatial distribution of plant species in arid and semi-arid rangelands. Ph.D Thesis, in Range Management, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, 180Pp.
 [45] Zare Chahouki, M.A. and Abasi, M. (2016). Habitat suitability modeling for Thymus kotschyanus Boiss. & Hohen. Using ecological-niche factor analysis (case study: rangeland of middle Taleghan), Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants, 32(4), 561-573.
[46] Zare Chahouki, M.A. and Shafizade, M. (2008). Environmental effective factors on distribution of arid plants (Case study: Chahbyki region of Yazd province). Iranian Journal of Range and Desert Research, 15(3), 403-414.
[47] Zareh Hesari, B., Ghorbani, A., Azimi Motam, F., Hashmi Majd, K. and Asghari, A. (2014). Study the effective ecological factors on distribution of Artemisia fragrans in southeast faced slopes of Sabalan. Iranian Journal of Rangeland, 8(3), 38-250.
[48] Zho, M., Hastie, T.J. and Walther, G. (2005). Constrained ordination analysis with flexible response function. Ecological Modeling, 187, 524-536.
[49] Zimmermann, N. E., Edwards Jr. T.C., Graham, C. H., Pearman, P. B. and Svenning, J. (2010). New trends in species distribution modelling, Ecography, 33, 985-989.