بررسی روند تغییرات همکشیدگی افقی و عمودی و خصوصیات مکانیکی خاک‌های مستعد نشست ‌و ‌شق زمین (مطالعۀ موردی: اراضی دشت رسی شرق یزد)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد مدیریت مناطق بیابانی، دانشکدۀ منابعطبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، ایران

2 استاد دانشکدۀ منابع‌طبیعی و کویرشناسی، دانشگاه یزد، ایران

چکیده

در دو دهۀ اخیر، به دنبال نشست زمین به طور خاص در دشت­های ریزدانه، شکاف­ها و گسیختگی­هایی در رسوبات دشت یزد- اردکان پدید آمده است که به آن شق گفته می­شود. یکی از فرضیات مهم و اساسی در رابطه با ظهور این پدیده برداشت بی­رویۀ آب از سفره­های آب زیرزمینی و کاهش فشار هیدرو دینامیکی و متراکم شدن لایه­ها و رسوبات است. این پدیده در رسوبات ریزدانه با شدت و نمود بیشتر تظاهر نموده و موجب آسیب رسیدن به سازه­های ساختمانی، جاده­ها، دکل­ها و غیره می­شود. منطقۀ مورد مطالعه اراضی دشت رسی فاقد سنگفرش سطحی و یا سنگریزۀ عمقی بوده و در شرق یزد می­باشد. به منظور نمونه برداری، 12 نمونۀ خاک در سه نقطه که یکی از آن­ها در مجاورت شق و دو نقطۀ دیگر به فاصله 100 متر از طرفین بودند انتخاب گردید و در هر نقطه چهار پروفیل از صفر تا عمق 120 سانتیمتر حفر شد. بر روی نمونه­ها آزمایشاتی از جمله، اندازه­گیری شاخص­های تغییر ضرایب حجمی در مقابل رطوبت­های مختلف در جعبه­های مکعبی فلزی گالوانیزه به ابعاد 20 سانتیمتر، آزمایشات تعیین حدود آتربرگ، حد واگرایی و سایر شاخص­های مکانیک خاک انجام گرفت. نتایج نشان داد که حد روانی خاک­ محدودۀ شق، نزدیک به 29 درصد و حد رطوبت شق خوردگی نزدیک به 4 درصد شد. همچنین بیشترین مقدار همکشیدگی عمودی (فرونشست) حدود 11 درصد و بیشترین مقدار همکشیدگی افقی حدود 6 درصد در خاک­­های محدودۀ شق رخ داد. به عبارتی دیگر به ازای هر متر عمق رسوب امکان 11 سانتیمتر نشست در عرصه­های با شرایط رطوبتی کمتر از 4 درصد دور از انتظار نمی­باشد. با توجه به شرایط خاص منطقه پیشنهاد می­گردد پروژه­های سازه­ای از جمله احداث جاده، خطوط گاز، لولۀ آب و پل­سازی در این گونه عرصه­ها انجام نشود.

کلیدواژه‌ها


 [1] Amini Hosseini, K., (1994) Land subsidence caused by the presence of canals and underground spaces. Sharif civil journal, Tehran University, No. 15.
[2] Scott, R.F., (1979) Subsidence-revaluation and prediction of subsidence, Ed. By Saxema, S, K, Proc. Cnof. ASCE, Gainsville, 1-25 pp.
[3] Lofgern, B.E., (1969) Field measurement of aquifer system Compaction. Sanjoaquin Balley., California, U.S.A.Proc. Tokyo Sump. On Land Subsidence, IASH_UNESCO, 272-284 pp.
[4] Sherard, J. L., Dunnigan, L. P. and Decker, R. S., (1976) Identification and Nature of Dispersive Soils. J. Geotech. Eng. Div., ASCE, Vol 102, No 86.
[5] Rahimi, H., Delfi, M., (1993) New Chemical Method for Evaluation of Soil dispersivity, Proc of the second International Seminar on Soil Mechanics and Foundation Engineering of Iran 199-218.
[6] Asghari, A., (1995) Comparing of different standards of chemical identification of dispersive clays, Technical Faculty of Tehran University.
[7] Asna Ashari, M., (1994) Experimental review of some physical parameters effect on dispersive amount of clay, Technical Faculty of Tehran University.
[8] Akhavan Ghalibaf, M., (2009) Smectite clays formed groups in old alluvial soil in Yazd. Seventeenth Congress of Crystallography and Mineralogy of Iran-Hamedan.
[9] Akhavan Ghalibaf, M. and Mohammadi, S., (2011) The development of new and old alluvial deposits of clay minerals on the Yazd-Ardakan plain Quaternary geology. Nineteenth Congress of Crystallography and Mineralogy of Iran-Gorgan.
[10] Keller, T., Dexter, AR., (2012) Plastic limits of agricultural soils as functions of soil texture and organic matter content. Soil Research, No. 50, pp. 7-17.
[11] Gallage, C.P.K. and Uchimura, T., (2006) Effect of wetting and drying on the unsaturated shear strength of a silty sand under low suction. Proc. Unsaturated Soils 2006, ASCE, Sharma and Singhal. pp. 1247-1258.
[12] Garven, E.N. and Vanapalli, S.K., (2006) Evaluation of empirical procedures for predicting the shear strength of unsaturated soils. Proc. Unsaturated Soils 2006, ASCE, Sharma and Singhal, pp. 2570-2581.
[13] Liu, H., Song E. and Ling, H. I., (2006) Constitutive modeling of soil-structure interface through the concept of critical state soil mechanics. Mechanics Research Communications, 33: 515-531 pp.
[14] Havaee, S., Mosaddeghi, M.R. and Ayoubi, S., (2014) In situ surface shear strength as affected by soil characteristics and land use in calcareous soils of central Iran. Geoderma, 137-148 pp.
[15] Zolfaghari, Z., Mosaddeghi, M. R. and Ayoubi, S., (2015) ANN-based pedotransfer and soil spatial prediction functions for predicting Atterberg consistency limits and indices from easily available properties at the watershed scale in western Iran. Soil Use and Management.
[16] British Standard., (1975) Methods of testing soils for civil engineering purposes. British Standard Institute, London.
[17] Ekhtesasi, M. R., (1996) A study for ascertaining the origin of sand dune’s in Yazd-Ardakan plain. Research Institute of forests and Rangelands.
[18] Zare Mehrjardi, A.A., (2009) Investigating land subsidence and fractures phenomenon in Rostaq in south of Meybod city. J. Geography and Environmental planning. No. 3, pp. 155-166. (In Persian).
[19] Memarian, H., (1995) Engineering Geology and Geotechnics. Tehran university press.