طبقه‌بندی رسوبات سطحی جنوب جلگة خوزستان براساس ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی و تعیین تأثیرگذارترین متغیرها در تغییرپذیری آن‌ها

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری مهندسی منابع‌طبیعی (گرایش بیابان‌زدایی)، مرکز پژوهش‌های کاربردی، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور

2 استاد، دانشکدة منابع‌طبیعی دانشگاه تهران

3 هیات علمی پژوهشکده علوم زمین، سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور

4 استاد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

چکیده

مطالعة رسوبات سطحی جنوب جلگة خوزستان در اراضی حاشیة تالاب شادگان به­منظور شناخت ماهیت رسوبات، طبقه­بندی آنها و تعیین تأثیر­گذار­ترین ویژگی­های فیزیکی و شیمیایی در تغییرات رسوبات، انجام شد. پس از تهیة نقشة واحدهای کاری، نمونه­ها از 27 نقطه در واحدها برداشت شدند. ویژگی­های شیمیایی نمونه­ها شامل کربنات کلسیم، سولفات کلسیم، کلرید سدیم، سدیم، منیزیم، کلسیم، هدایت الکتریکی، اسیدیته و نسبت جذب سدیم، اندازه­گیری شدند. پس از حذف مجموع مواد شیمیایی، درصد مواد تخریبی و شیمیایی تعیین و سپس دانه­بندی بخش تخریبی صورت پذیرفت. از آنجا که رسوبات، ریزدانه و حاوی املاح بودند، طبقه­بندی با روش جدید مبتنی بر سهم اجزای تخریبی و شیمیایی انجام شد و به­منظور تعیین تأثیرگذار­ترین عوامل و متغیر­ها در تغییر­پذیری رسوبات از تحلیل عاملی و تحلیل خوشه­بندی استفاده شد. نتایج طبقه­بندی نشان داد که رسوبات سطحی منطقه از نوع مارن بوده و ترکیبی مشابه مارن­های ترسیر ایران دارند. براساس نتایج تحلیل عاملی، دو عامل اصلی اجزای طبقه­بندی جدید و ویژگی­های شیمیایی، بر تغییر­پذیری رسوبات مؤثر بودند که ویژگی­های شیمیایی نقش مؤثرتری داشته و با توجه به نتایج تحلیل خوشه­ای، متغیر سدیم مؤثرترین آنها بوده و مقدار آن در واحدهای کاری مختلف، تا بیش از20 برابر متفاوت است. نتایج این تحقیق نشان داد که به کار گیری روش جدید طبقه­بندی همراه با تحلیل­های آماری منجر به استخراج اطلاعات بیشتر از اراضی یکدست و وسیع پلایایی و سبخایی می­شود.

کلیدواژه‌ها


[1]       Abdinejad P., Feiznia S., Peyrowan H., Faiyazi F. and Tabbakh Shaabani A. (2011). Assessment of the Runoff Production within Marly Units in Geological Formations in Zanjan Province Using Rain Simulator. Iran-Watershed Management Science andEngineering, 17, 33-46. (In Persian).
[2]       Afarin M., Boomeri M., Mahboobi A. and Gorggij M.N. (2011). Review the name and investigation the economic potential of the Chabahar area marls, for making clayey brick. 30th Geosciences symposium, Tehran, Iran. (In Persian).
[3]       Ahmadi H. (1999). Applied geomorphology, Vol. 1., water erosion, Tehran University Publications, 688p. (In Persian).
[4]       Ahmadi H. (2008). Applied geomorphology, Vol. 2., desert-wind erosion, University of Tehran Press, 706p. (In Persian).
[5]       Amiri M. and Peyrowan H. (2010). Relationship Between Erosional type and Physico-Chemical Properties of Hamedan Marls. Journal of Science Kharazmi University, 10(2), 729-746. (In Persian).
[6]       Ayoubi Sh. and Khormali F. (2009). Spatial Variability of Soil Surface Nutrients Using Principal Component Analysis and Geostatistics: A Case Study of Appaipally Village, Andhra Pradesh, India. Journal of Science and Technology of Agriculture and Natural Resources, Water and Soil Science, 46, 609-622. (In Persian).
[7]       Baeteman C., Laetitia D. and Heyvaert V. (2004, 2005). The Persian Gulf Shorelines and the Karkheh, Karun, and Jarahi Rivers: A Geo-Archaeological Approach, 1-Geo-Environmental Investigation, Akkadica, 125, 155-215. 
[8]       Carter M.R. and Gregorich E.G. (2008). Soil Sampling and Methods of Analysis, Canadian Society of Soil Science, 1263p.
[9]       Chamley, H. (2000). Base de sédimentologie, 2nd Edition, Dunod press, 178p.
[10]    Dupin L. (2011). Mapping the Landform Assemblages and Archaeological Record of the Lower Khuzestan Plain (SW Iran) Using Remote-Sensing and GIS Techniques. The Geological Society of America, Special Paper, 476, 53-68.
[11]    Esmaeelnezhad L., Seyedmohammadi J. and Shabanpour M. (2013). Effects of chemical and mineralogical properties of marls on different erosion types in the south of Guilan province. Watershed Management Research, 98, 2-14. (In Persian).
[12]    Faulkner H., Spivey D. and Alexander R. (2000). The role of some site geochemical processes in the development and stabilization of three badland sites in Almerı, Southern Spain, Geomorphology, 35 (1–2), 87–99.
[13]    Feiznia S. (1995). Rocks resistant to erosion in Iran different climates. Journal of Iran Natural Resources, 47, 95-116. (In Persian).
[14]    Feiznia S. (2008). Applied Sedimentology with Emphasis on Soil Erosion & Sediment Production, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources press, 356p. (In Persian).
[15]    Feiznia S. (2009). Sedimentation potential of formations. Textbook of doctoral program, 300p. (In Persian).
[16]    Ghasemi Ghehsareh A., Moradi hersini K., Ansari A.H., Moshrefi Far M.R. and Ghasemi Ghehsareh M. (2011). Effects of Changes in Sedimentary Environment on Physical, Mechanical and Chemical Soil Parameters (Khorramshahr to Ahvaz Karoon River Range). 30th Geosciences symposium, Tehran, Iran. (In Persian).
[17]    Hosseini, S. (2007). Investigating the amount of erosion and sediment of marls of Taleghan Drainage Basin using rainfall simulator. Ph.D. Dissertation, Azad Islamic University, Science and Research Branch, 184p.(In Persian).
[18]    Hoveizeh, H. (1997). Study of the vegetation cover and ecological characteristics in saline habitats of Hoor-e-Shadegan. Journal of Research and Construction, 34, 27-31. (In Persian).
[19]    Jafari M. (2006). Reclamation of arid lands, University of Tehran Press. (In Persian) , 247p. (In Persian).
[20]    Johnson, R.A. and Wichern, D.W. (2007). Applied Multivariate Statistical Analysis, 6th Edition, Prentice Hall press, 773p.
[21]    Lotfi A. (2002). Shadegan Wetland Environmental Management Project, Report # 1, Pandam Consultant Engineers press, 228p.
[22]    Pettijohn F. J. (1975), Sedimentary rocks, Harper &​ Row Pub. Co., New York, 628 p.
[23]    Rhoades J. D., Manteghi N. A., Shouse P. J. and Alves W. J. (1989). Estimating soil salinity from saturated soil-paste electrical conductivity, So11 Sci. Sot. Am. J. 53:428-433.
[24]    Rhoades J.D., Chanduvi F. and Lesch S. (1999). Soil Salinity Assessment, Methods and interpretation of electrical conductivity measurements. Irrigation and drainage paper 57, 165p.
[25]    Richard S.M. (2009). Discussion of marl and loess, CGI IWG Concept Definition Task Group circulation.
[26]    Shaban M. (2012). Categorization and Investigation of Sediment and Runoff in Neogene's Marl Units Surrounding Taleghan Dam Lake under Field Rainfall Simulator, Ph.D. Dissertation, Azad Islamic University, Science and Research Branch, 156p. (In Persian).
[27]    Shaban M., Feiznia S., Ahmadi H. and Peyrowan H.R. (2013). Categorization of Marl Units with New Method and Investigation of Sediment and Runoff under Field Rainfall Simulator: a case study of Taleghan watershed, Iran, Australian Journal of Basic and Applied Sciences, 7(1): 312-319.
[28]    Shaban M., Feiznia S., Ahmadi H., Peyrowan H.R. and Panahpour E. (2011). Investigation of Neocenes Marl Units on the Basis of Chemical and Physical Properties for Agriculture Management (Case Study: Taleghan Watershed), International Journal of Agronomy and Plant Production, Vol., 2 (6), 252-258.
[29]    Shinberg I. and Oster J. D. (1978). Quality of irrigation water, International Irrigation Information Centre (IIIC), 65p.
[30]    Talebi A., Charkhabi A. H., Peyrowan H. R., Hashemi A. A. and Mosaddegh H. (2012). Evaluating Effective Factors in Erosion and Sediment Yield in Marl Lithology by Rain Simulator: (Case study, Hablehroud Basin in Semnan Province). Journal of Science and Technology of Agriculture and Natural Resources, Water and Soil Science, 62, 13-24. (In Persian).
[31]    Tamartash R., Tatian M., Reihani B. and Shokrian F. (2009). Investigation on relation between physicochemical characteristics of marl soils and plant communities (Case study: Birjand plain). Iranian Journal of Range and Desert Research, 37, 481-492. (In Persian).
[32]    Taylor, S. (1991). Dryland salinity introductory extension notes, Department of Conservation and Land Management, incorporating Soil Conservation Service of NSW, 44p.
[33]    Walstra J., Heyvaert, V.M.A. and Verkinderen P. (2010). Assessing human impact on alluvial fan development: a multidisciplinary case-study from Lower Khuzestan (SW Iran), Geodinamica Acta, 23(5-6), 1-19.
Zare Chahouki M.A. (2010). Data Analysis in Natural Resources Research Using SPSS Software, Iranian academic center for education, culture and research (ACECR), Tehran Branch press, 310p. (In Persian).