بررسی اثر شوری خاک بر پراکنش گونه‌های گیاهی در مناطق خشک و نیمه‌خشک کشور (مطالعۀ موردی: حوزۀ آبخیز فوجرد- استان قم)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد پژوهشی بخش تحقیقات بیابان، مؤسسۀ تحقیقات جنگل‏ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی

2 استادیار پژوهشی بخش تحقیقات بیابان، مؤسسۀ تحقیقات جنگل‏ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران

چکیده

این پژوهش با هدف بررسی رابطۀ برخی عوامل مبین شوری خاک با پوشش گیاهی حوزۀ آبخیز فوجرد انجام شد. بدین منظور پس از انتخاب تیپ‌های گیاهی شاخص در منطقه و تشکیل واحدهای کاری نسبتاً همگن از نظر خاک و توپوگرافی، از خاک و پوشش گیاهی به روش تصادفی-سیستماتیک نمونه‌برداری شد. تعداد نمونه‌ها با توجه به مساحت دربردارندۀ هر یک از واحدهای همگن تعیین شدند. در هر پلات نوع گونه‌ها و درصد تاج ‌پوشش گیاهی یادداشت شد و اقدام به حفر پروفیل خاک شد. از هر پروفیل خاک بسته به عمق خاک و عمق ریشۀ گیاهان نمونه‌برداری شد و قابلیت هدایت الکتریکی، سدیم تبادلی، نسبت جذب سدیم و درصد جذب سدیم در هر یک از نمونه‌های خاک اندازه‌گیری شدند. ضریب همبستگی پیرسون عوامل شوری با تیپ رویشی و درصد تاج پوشش گیاهی با استفاده از نرم‌افزار SPSS18.0 محاسبه شد. نتایج نشان داد پوشش گیاهی دارای همبستگی معکوس با عوامل شوری خاک است. با انجام آنالیز واریانس یکطرفه بر اساس آزمون دانکن معلوم شد حضور نوع گونه‌های گیاهی تحت کنترل هدایت الکتریکی خاک (233/0-) و درصد جذب سدیم (167/0-)  قرار دارد و درصد تاج‌پوشش گیاهی متأثر از هدایت الکتریکی خاک (194/0-) و مقدار سدیم قابل تبادل (2/0-) است. بنابراین سدیمی بودن خاک‌، مهم‌ترین عامل محدودکنندۀ پوشش گیاهی در حوزۀ آبخیز فوجرد است. 

کلیدواژه‌ها


[1] Abd El-Ghani. M. M. and El-Sawaf, N. A. (2005). The coastal roadside vegetation and environmental gradients in the arid lands of Egypt. Community Ecology, 6: 143-154.
[2] Botrini, L., Lipucci, D. P. M. and Graifenberg, A. G. (2000). Potassium affects sodium content in tomato plants growing in hydroponic cultivation under saline sodic stress. Horiculture Science. 35: 1220-1222.
[3] Bui, E. N. and. Henderson, B. L. (2003). Vegetation indicators of salinity in northern Queensland, Austrailia. Ecology, 28: 539-552.
[4] Clark, R. B. and Duncan, R. R. (1993). Selection of plants to tolerate soil salinity, acidity and mineral deficiencies. Proceeding of the 1st International Crop Science Congress, Crop Science Society of Am., Madison, WI, USA, 374-379.
[5]  Dashtakian, K. and Khosroshahi, M., (2005). Identify plant species of desert biomes Yazd province. Iranian Journal of Range & Desert Research, 11(4): 384-395.
[6] Demiral, T. and Turkan, I. (2004). Comparative lipid peroxidation, antioxidant defense systems and proline content in roots of two rice cultivars differing in salt tolerance. Environmental Expression, Botany, 53: 247-257.
[7] Heydari Sharifabadi, H. (2001). Plant and salinity. Research institute of forests and rangelands of Iran, 123p.
[8] Houle, G., Morel, L., Reynolds, C. E. and Siegel, J. (2001). The effects of salinity on different developmental stages of an endemic annual plant, Aster lourentianus (Asteraceae). Journal of Botany, 88: 62-67.
[9] Ghanbari, A., Afshari, M. and Mijani, S., 2012. Effects of drought and salinity on seed germination
seed (Cuscuta campestris). Iranian Journal of field crop research, 10(2): 311-320.
[10] Gilliam F. S. and Dick, D. A. (2010). Spatial heterogeneity of soil nutrients and plant species in herb-dominated communities of contrasting land use. Plant Ecology, 209: 83–94
[11] Gul, B., Ansari, R., Aziz, I. and Khan, M. A. (2010). Salt tolerance of Kochia scoparia: a new fodder crop for highly saline regions. Pakistan Journal of Botany, 42: 2479-2487.
[12] Jafari, M. (1994). Evaluation of salinity tolerance in a number of perennial grasses Iran. Research institute of forests and rangelads of Iran.
[13] Jafari, M., Fax, M. and Melwill, M. (1996). The relationship between salt and potassium in pastures. Journal of natural Resources, 48: 21-28.
[14] Jing, J., Shaoyuan, F., Juanjuan, M., Zailin, H. Chaobo, Zh., (2016). Irrigation management for spring maize grown on saline soil based on SWAP model. Field Crop research, 196: 85-97.
[15] Khan, M. A. and Ungar, I. A. (2001). The effect of inity and temperature on the germination of polymorphic seeds and growth of Atriplex triangularis. Journal of Botany, 71: 481-489.
[16] Mirdavoudi, H. (1997). Study of plant communities, species diversity, ecological factors and their relationship to some mapping Meighan desert plant communities. M.Sc. thesis, Faculty of Science, Tehran University.
[17] Moghiminejad, F., Zare Chahouki, M. A., Ghasemi Arian, Y. and Kohandel, A. (2014). Comparison of soil physical and chemical properties between the sites of exclosure and grazing (Case study: Nazarabad-Karaj). Iranian journal of range and desert research, 21(4): 643-650.
[18] Mohammadi, A., Matinkhah, S. H. and Khajaddin, S. J., 2013. Some ecological characteristics of Zygophyllum atriplicoides in some semi-arid lands in Isfahan province. Arid Biome Scientific and Research Journal, 3(1): 69-81.
[19] Mokhtari Asl, A., Mesdaghi, M. and Rangavaran, R. (2006). Effective interaction between soil characteristics and distribution of forage species in pastures Qorkhlarmarand in East Azerbaijan province. Science and technology of agriculture and natural resources, 15(1): 1-10.
[20] Munns, R. and Termaat, A. (1986). Whole plant response to salinity. Journal of Plant Physiology, 13: 143-160.
[21] Parida, A. K. and Das, A. B. (2005). Salt tolerance and salinity effects on plants: A review. Ecotoxicology. Environment Safety, 60: 324-349.
[22] Rogel, J. A., Silla, R. O. and Ariza, F. A. (2001). Edaphic characterization and soil ionic composition influencing plant zonation in a semiaridMediterranean salt marsh. Geoderma. 99: 81-98.
[23] Shaikh, F., Gul, B., Ansari, R., Alatar, A. R.A., Hegazy, A. K. and Khan, M. A. (2013). Comparative effects of NaCl and sea salt on seed germination of two halophytic grasses under various light and temperature regimes. Pakistan. Journal of Botany, 45: 743-754.
[24] Ye T, Gan Lin, W. Yang Ming, Zh., (2017). Dune-scale distribution pattern of herbaceous plants and their relationship with environmental factors in a saline–alkali desert in Central Asia. Science of the Toatal Environment. 567: 473-480.
[25] Zare Chahouki, M. A. (2001). The relationship between pasture species with some physical and chemical properties of soils in pastures Shirkooh Yazd. M.Sc. thesis, Faculty of natural resources, Tehran University.