بررسی روند بیابانی شدن دشت خاش با تاکید بر معیارهای آب و پوشش گیاهی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران

چکیده

به دلیل سیاست­های نادرست در بخش منابع آب و برداشت بیش از حد از منابع آب زیرزمینی، کیفیت آب در اکثر دشت­های کشور کاهش یافته است. از این رو بررسی کیفیت آب به­منظور شرب و کشاورزی از نظر کیفی حائز اهمیت است. با این هدف در این پژوهش به بررسی روند تغییرات بیابانزایی در دشت خاش با استفاده از دو معیار آب زیرزمینی و پوشش گیاهی پرداخته شد و نمودارهای شولر و ویلکوکس برای سال‌های 1380، 1387 و 1394 با استفاده از نرم‌افزارهای AquaChem ترسیم شد. هم‌چنین تغییرات مکانی نیز در سطح دشت خاش با نرم‌افزار Arc GIS تهیه گردید و روند تغییرات پوشش گیاهی نیز با استفاده از تصاویر سنجندۀ MOD13A2 و تکنیک سنجش از دور صورت پذیرفت. نتایج با مقایسۀ نمودار شولر نشان داد که تعداد چاه‌هایی که از نظر پارامتر TDS دارای وضعیت غیرقابل شرب هستند طی سال‌های 1387 و 1394 نسبت به سال 1380 افزایش پیدا کرده­اند. این در حالی است که سطح اراضی که وضعیت شرب خوبی دارند در طی سال‌های 1387 و 1394 نسبت به 1380 کاهش پیدا کرده و بر سطح اراضی شرب قابل قبول افزوده شده است. مطابق نمودار ویلکوس نیز این نتیجه به­دست آمد که بیشتر چاه‌های منطقه شور تا خیلی شور هستند و استفاده از آن­ها برای کشاورزی مضر بوده و یا نیاز به تمهیدات است. نتایج روند تغییرات پوشش گیاهی نیز به صورت کاهشی بوده و میزان متوسط شاخص NDVI با گذشت زمان کاهش یافته است. در انتها می­توان چنین نتیجه‌گیری کرد که روند تغییرات در منطقۀ مورد مطالعه در جهت تخریب است. روند تخریبی در منابع پایۀ منطقه مورد مطالعه می‌تواند زنـگ خطری برای مدیران و برنامه­ریزان شهری و منابع طبیعی باشـد.

کلیدواژه‌ها


[1] Alizadeh, A., (2002). Principles of Applied Hydrology, Astan Qods Publication, 519p.
[2] Alipour, A., Rahimi, J., Azarnivand, A. (2017). Ground water quality assessment for drinking and agricultural purposes (A pre-requisite for land use planning in arid and semi-arid regions of Iran). Range and watershed management. 70(2): 423-434.
[3] Azareh, A., (2012). Investigating the indicators of water and land use in determining the severity of desertification in Garmsar Plain. MSc thesis, Natural resources faculty, University of Tehran.
[4] Edzwald, J. k., (2011). Water Quality and Treatment: A Handbook on Drinking Water, Sixth Edition. American Water Works Association, American Society of Civil Engineers, McGraw-Hill. 1696p.
[5] Hajrasoliha, Sh., 2003. Water quality for agriculture. Tehran University Press. 137p.
[6] Jahanshahi, A., Rohimoghaddam, E., Dehvari, A., (2014). Investigating groundwater quality parameters using GIS and Geostatistics (Case Study: Shahr-Babak Plain Aquifer), Water and soil science, 24 (2): 183-197.
[7] Karbasi, M., Esmaili, M., Taheri, M. and Bazargan, J. (2011). Study and the estimation of water requirement of crop and garden plants using different methods in order to provide appropriate cultivation pattern in irrigation and drainage network of Qara Darg Dam. 11th National Seminar on Irrigation and Evaporation Reduction, Kerman, Shahid Bahonar University.
[8] Moghaddam, A. R., Ghallehban Tekmedash, M. and Esmaili, K. (2013). Investigation of temporal and spatial trend of water quality parameters in view of weather fluctuations using GIS; Mashhad Plain. J. of Water and Soil Conservation, 20(3).
[9] Nath, V., and Helen, H. (2013). Evaluation of ground water quality in Neyyattinkara Taluk, Kerala. Journal of Chemical & Pharmaceutical Research, 5: 4-14.
[10] Pawar, S., Panaskard, B., and Wagh, M. (2014). Characterization of groundwater using water quality index of solapur industrial, (Case study: Maharashtra, India). International journal of Research in Engineering & Technology, 2(4): 31-36.
[11] Pourkhabaz, H. R., Aghdar, H., Mohammadyari, F. (2017). Zoning groundwater quality for agriculture by classification WILCOX index (Case study: Qazvin plain). Geographical Space. 17 (58). 111-129.
[12] Rahimi, M., Besharat, S., Verdinejad V. R., (2016). Evaluation of the groundwater resources quality of Ardabil aquifer for drinking and agricultural purposes. Journal of Environmental and Water Engineering, 2 (4): 360-375.
[13] Rafei Sharifabad, J., Nohegar, A., Zehtabian, Gh., Gholami, H., (2017). Study of temporal and spatial variations of groundwater quality for drinking and farming in Yazd-Ardakan plain. Desert management. 5(9): 107-119.
[14] Soleimani, F., Broomand, N., Azareh, A. (2017). Evaluating the Trend of Spatial and Temporal Changes in Groundwater Quality in Jiroft Plain. Journal of Range and Watershed Management .69 (4): 921-932.
[15] Sadeghi, S. H., Allbuali A., Ghazavi, R. (2016). Investigation of temporal and spatial Changes trends of Water Quality Parameters Using Geo Statistic Methods in Kashan Plain. Journal of Water and Soil Science. 20 (76): 73-83.
[16] Salajegheh, S., (2011). Investigation of groundwater quality changes trend using Geostatistic methods (Case study: Karaj city). MSc thesis, Natural resources faculty, University of Tehran.