مدل سازی مشخصات ژئومتری فرسایش خندقی (مطالعه موردی: استان ایلام)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تبریز، ایران

2 استاد دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

3 دانشیار دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

4 استاد‌یار پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، تهران، ایران.

چکیده

یکی از انواع فرسایش­های آبی که موجب تخریب اراضی و بر هم خوردن تعادل در پهنه­های منابع طبیعی می­شود، پدیدۀ فرسایش خندقی است. تخریب اراضی، بر هم خوردن منظر زمین و تعادل اکولوژیک و به مخاطره افتادن منابع زیستی در این مناطق، از جمله موارد دیگری است که پژوهش در مورد فرسایش خندقی به ویژه در شهرستان دره­شهر را گریز­ناپذیر و الزامی می­کند. در همین راستا تعداد 36 خندق در پهنۀ خندقی دره شهر در استان ایلام انتخاب شدند. سپس عوامل محیطی، خصوصیات فیزیکی-شیمیایی خاک، پوشش و هیدرولوژیکی خندق­های مورد آزمون با استفاده از عکس­های هوایی، نقشه­های رقومی مربوطه و عملیات­های میدانی مشخص شدند. برای تعیین میزان اثرگذاری این عوامل بر روی هریک از مشخصات ژئومتری خندق با استفاده از منطق فازی و نظریۀ اطلاع، تابع عضویت و وزن تابع عضویت هریک از عوامل محاسبه شد. سپس رابطۀ بین متغیرهای وابسته و مستقل با استفاده از رگرسیون چند متغیره بدست آمد. نتایج بررسی­های آماری با استفاده از روش رگرسیون چند متغیرۀ گام­به­گام نشان داد که طول خندق با مساحت بالادست خندق، عرض بالا و پایین و سطح مقطع خندق با ضریب گردی حوضه، عمق خندق با ضریب گردی حوضه و انحنای دامنه، ارتفاع پیشانی خندق با شیب محلی سر خندق و شیب جدارۀ خندق با درصد تاج پوشش رابطۀ معنی­داری دارند. بنابراین می­توان نتیجه گرفت که مشخصات ژئومتری خندق در منطقۀ مورد مطالعه تابعی از سطح بالادست، ضریب گردی حوضه، انحنای دامنه، شیب محلی سر خندق و در­صد تاج پوشش حوزه­آبخیز خندق خواهد بود.  

کلیدواژه‌ها