مقایسۀ عوامل بوم‌شناختی مؤثر در انتشار گونه‌های جنس شبدر (Trifolium) در مراتع فندوقلوی شهرستان نمین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی مرتع گروه منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 هیات علمی، دانشگاه محقق اردبیلی

3 استادیار گروه منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

4 دانش‌آموخته دکتری علوم مرتع گروه منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

چکیده

هدف این تحقیق بررسی عوامل بوم­شناختی مؤثر بر پراکنش چهار گونۀ Trifolium repense، T. pratense، T. micranthumو
T. compestre در مراتع فندوقلوی شهرستان نمین در استان اردبیل بوده است. نمونه‌برداری در مکان‌های حضور و عدم حضور گونه‌ها در سطح شش مکان به­صورت تصادفی انجام شد. در تمامی مکان­ها عوامل پستی و بلندی، اقلیمی، پوشش سطحی و تراکم گونه­های مورد مطالعه اندازه­گیری شد. از هر ترانسکت، نمونۀ خاک از عمق ریشه­دوانی گونه‌ها برداشت شد و پارامترهای اسیدیته، قابلیت هدایت الکتریکی، بافت خاک، آهک، کلسیم، منیزیم، سدیم، فسفر، پتاسیم، مادۀ آلی، رس قابل انتشار و رطوبت حجمی خاک اندازه­گیری شد. بررسی اختلاف معنی‌داری اثر عوامل محیطی بر حضور و عدم حضور گونه­های مورد مطالعه با تجزیه واریانس یک‌طرفه و مقایسۀ میانگین خصوصیات اندازه­گیری شده با آزمون دانکن انجام شد. برای تعیین درجۀ اهمیت متغیرهای محیطی در تمایز مکان­ها و انتشار گونه­های مورد مطالعه، از آنالیز تشخیص استفاده شد. نتایج نشان داد متغیرهای قابلیت هدایت الکتریکی، شیب، سدیم، مادۀ آلی (P<0/05) و متغیرهای ارتفاع از سطح دریا، بارندگی، دما، اسیدیته، پتاسیم، فسفر، درصد رس، سیلت، رس قابل انتشار و خاک لخت (P<0/01) بین مکان‌های حضور و عدم­حضور گونه­ها تفاوت معنی‌داری با یکدیگر داشتند. با توجه به نتایج آنالیز تشخیص، چهار تابع به­­ترتیب 50/78، 60/15، 80/5 و 10/0 درصد و در مجموع 100 درصد از واریانس کل داده­ها را توجیه کردند. در مجموع چهار عامل شامل دما، قابلیت هدایت الکتریکی، پتاسیم و رس به­عنوان مهم­ترین عوامل در گسترش گونه‌های
T. repense، T. pratense، T. micranthum و T. compestre تشخیص داده شدند.

کلیدواژه‌ها