تأثیر آتش‌سوزی بر پوشش گیاهی و برخی از ویژگی‌های خاک در مراتع استان لرستان (مطالعۀ موردی: شمال شرق شهرستان دلفان- دامنه‌های کوه گرین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدۀ کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، ایران.

چکیده

آتش­سوزی یکی از ابزارهای مدیریتی در اصلاح ترکیب پوشش گیاهی علفزارها و مراتع اکوسیستم­های مختلف است. هدف این تحقیق بررسی تغییرات پوشش سطحی و خصوصیات خاک در مراتع کوهستانی شهرستان دلفان تحت تأثیر آتش­سوزی بود. آتش­سوزی در خرداد سال 1385 صورت گرفت و ویژگی­­های پوشش گیاهی بعد از آتش­سوزی به مدت 4 سال (از سال 1386 تا سال 1389) و هرسال در اوایل تیرماه پایش و اندازه­گیری شد. در نزدیک­ محل آتش­سوزی، منطقۀ شاهد (بدون آتش­سوزی) تعیین گردید. نمونه­برداری پوشش گیاهی به ­روش تصادفی- سیستماتیک، اندازة پلات به­ روش سطح حداقل (دو متر مربع) و تعداد پلات به ­روش آماری (25 پلات برای هر سایت) تعیین شد. در مجموع داده­های مربوط به 8 سایت (4 سایت آتش­سوزی و 4 سایت شاهد) مورد بررسی قرار گرفت. در هر سایت 4 ترانسکت 50 متری مستقر گردید و سپس در امتداد هر ترانسکت 5 پلات مستقر شد. نمونه­های خاک از ابتدا، وسط و انتهای هر ترانسکت از عمق 30-0 سانتی­متر برداشت شد (در مجموع 96 نمونه). برای مقایسة میانگین عوامل مورد بررسی در دو منطقۀ شاهد و آتش­سوزی، از آزمون تی مستقل و برای مقایسۀ سال­های مختلف، از تجزیة واریانس یک­طرفه و آزمون دانکن استفاده شد. نتایج نشان داد، در پایان سال چهارم، مقدار تولید علوفه در منطقۀ آتش­سوزی به 334 کیلوگرم علوفۀ خشک در هکتار افزایش یافت که دارای اختلاف معنی­داری در سطح احتمال 99 درصد با منطقۀ شاهد می­باشد (01/0P <). همچنین درصد پوشش و تراکم گراس­های چند ساله و فورب­ها در منطقۀ دچار آتش­سوزی نسبت به منطقۀ شاهد افزایش یافت و دارای اختلاف معنی­داری می­باشند (01/0P <). درصد پوشش بوته­ای­ها از 16 درصد در منطقۀ شاهد به 11 درصد در منطقۀ آتش­سوزی کاهش یافت (01/0P <) و پوشش خاک لخت در منطقۀ آتش­سوزی به 10 درصد کاهش یافت که دارای اختلاف معنی­داری در سطح احتمال 99 درصد با منطقۀ شاهد می­باشد (01/0P <). آتش­سوزی باعث افزایش مادۀ آلی، هدایت الکتریکی، نیتروژن، پتاسیم، فسفر و درشت شدن بافت خاک گردید (01/0P <). بر اساس نتایج این تحقیق، آتش­سوزی در دراز مدت با کاهش گیاهان بوته­ای و افزایش گندمیان چندساله و فورب­ها، افزایش تولید علوفه و در نتیجه تغییرات عناصر غذایی خاک تأثیر مثبتی در اکوسیستم مرتع داشته است.

کلیدواژه‌ها