تعیین نقش کاربری اراضی و خاک بر آستانۀ توپوگرافی توسعۀ خندق‌ها در استان بوشهر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه ساری، ایران.

2 دانشیار دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

3 استاد دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه ساری، ایران.

4 استادیار دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه شیراز، ایران.

چکیده

فرسایش خندقی در مناطق مختلف جهان به ویژه مناطق خشک و نیمه­خشک مسئول و علت تخریب اراضی و خاک می­باشد. ایجادخندق­ها واکنشی است به تغییر شرایط ژئومورفولوژی محیط که تحت دامنۀ وسیعی از شرایط محیط با آستانه­های مختلف ارتباط دارد. رابطۀ مساحت-شیب (S=aA-b) به عنوان آستانۀ ­ژئومرفیک پیش­بینی فرسایش خندقی بسیار مورد استفاده قرار می­گیرد. هدف از این پژوهش تعیین نقش کاربری اراضی بر شرایط آستانۀ فعالیت خندق­ها به منظور ارائۀ مدل کاربری پیش­بینی فعالیت آن­ها است. تعداد140خندق در حوزۀ آبخیز دره کره انتخاب و پس از برداشت­های میدانی و تهیۀ پایگاه داده در GIS رابطۀ آستانه­ای در کاربری­های اراضی مختلف به دست آورده شد. نتایج نشان داد که مقدار توان (b) رابطۀ ۲۳۳ /۰- تا۲۰۵/۰- است و برای کاربری کشاورزی رابطۀ مذکور برابر باS=5.74A-0.205 و برای کاربری مرتعی برابر با S=10.65A-0.233 است. در این دو معادله توان­ها به هم نزدیک ولی ضریب آستانه متفاوت است. مقادیر توان مبین این است که فرآیندهای مربوط به رواناب و کنش ناشی از هرزاب مسئول توسعۀ خندق­ها است. به طوری­که با افزایش مساحت و رواناب ناشی از آن افزایش می­یابد و رخ داد خندق­ها در شیب کمتری قابل اتفاق خواهد بود. همچنین کم­تر بودن مقدار آستانه در کاربری اراضی کشاورزی مبین این است که با تغییر کاربری رخ داد خندق­ها با مقدار دو برابر بیشتر اتفاق خواهد افتاد. این مسئله از یک­سو به افزایش رواناب در اراضی کشاورزی و از سوی دیگر کاهش مقاومت خاک ناشی از عملیات خاکورزی و کاهش پوشش ناشی از دورۀ آیش و بایر ماندن این اراضی در برخی سال­ها می­باشد. در نهایت بر اساس رابطۀ آستانه­ای اراضی حساس به فرسایش خندق تعیین و مورد ارزیابی قرار گرفت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Effect of topographic threshold conditions for gully head development in different use (Case study: Boushehr province)

نویسندگان [English]

  • Gholm Reaza Rahi 1
  • A Kaviyan 2
  • K Soleimani 3
  • H Pourghasemi 4
1 Boushehr
2 Natural Resources Faculty, University of Sari, sari, I.R. Iran
3 Natural Resources Faculty, University of Sari, sari, I.R. Iran
4 Shiraz
چکیده [English]

Creating a gully is a reaction to the geomorphologic conditions, this type of erosion extends over a wide range of environments, and the threshold of topography is related to the slope and drainage level and Controls the position and expansion of gullies in different uses. The slop-area equation as a relationship between the slope and the upstream area of the watershed in any area will in part help predict gully erosion. The above relationship has been influenced by several factors including environmental conditions (climate, lithology, soil type), the type of land use, and the type of effective mechanisms for the creation and expansion of the gully (surface flow, sub-surface flow, dissolation, and piping), and the type of method used for extraction of slope - area is located. And this is the simplest formula used by two parameters to predict gully erosion. The results show that the value of the relationship between -0.233 and -0.205 was obtained. The equation for agricultural use was equal to Y = 5.7426X-0.205and for the pasture use equal to Y = 10.653X-0.233. In this equation, the power can be close but the coefficient of the equation is different. Gully erosion of the whole hinterland (farmland, agriculture) is expanding. The threshold of topography indicates a negative relationship between land area and slop in different kind of agricultural and rangeland. By reducing the slope, more area is needed for the development and expansion of the gully, and most of the gully is due to surface runoff.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gully erosion
  • Threshold
  • Topography
  • Land Use
  • Area-Slop
[1] Bocco, G. (1991). Gully erosion processes and models. Progress in physical Geography, 35(6), 392-406.
[2] Desmet, P.J.J., Poesen, J., Goverse,G. and Vandaele, K. (1999). Importance of slope gradient and contribution area for optimal predicting of the initiation and trajectory of ephemeral gullies, Catena.37: 377-392.
[3] Lesschen, J.P., Kok, K., Verurg, P.H. and Cammeraat, L.H. (2007). Identification of vulnerable areas for gully erosion under different scenarios of land abandonment in Southeast Spain. Catena 71: 110–121
[4] Martinez – Casasnovas, J.A. (2004). Assessment of sidewall erosion in large gullies using multitemporal DEMs and logistic regression analysis. Geomorphology 58.305–321.
[5] Nazari Samani, A. A. (2008). The study of effective mechanisms in gully erosion in order to determine the topographic thresholds, runoff and sediment contribution. Ph.D. Thesis. Tehran University of Medical Sciences.
[6] Nazari Samani, A., Ahmadi, H., Jafari, M., Guy, B., Ghoddousi, J. and Malekian, A. (2009). Geomorphic threshold conditions for gully erosion in Southwester Iran (Boushehr-Samal watershed). Journal of Asian Earth Sciences, 35: 180-189.
[7] Nazari Samani, A., Wasson, R.J. and Malekian, A. (2011). Application of multiple sediment fingerprinting techniques to determine the sediment source contribution of gully erosion: Review and case study from Boushehr province, southwestern Iran. Progress in Physical Geography, 35(3): 375–391.
[8] Morgan, R.P.C. (2005). Soil erosion and conservation, Blackwell. 304 p.
[9] Poesen, J., Nachtergaele, J., Verstraeten, G. and Valentin C. (2003). Gully erosion and environment change: importance and research needs, Catena, 50, 91-133.
[10] Poesen, J., Vandaele, K. and van Wesemael, B. (1998). Gully erosion: importance and model implications. In: Boardman, J., Favis-Mortlock, D.T. (Eds.), Modelling Soil Erosion by Water Springer-Verlag, Berlin NATO-ASI Series, I-55:285-311.
[11] Prosser, I.P. and Abernethy, B. (1996). Predicting the topographic limits to a gully network using a digital terrain model and process thresholds. Water Resources Research 32 (7), 2289– 2298.
[12] Rahi, Gh. R. (1998). Investigate the mechanisms and causes of gully formation. Seminar of MsC in Watershed, Tarbiat Modarres University.
[13] Rahi, Gh. R. (1998). Investigate the mechanisms and causes of gully formation in Genaveh. Seminar of MsC in Watershed.
[14] Rahi, Gh. R. (2011). Investigation of morphoclimatic properties of gully in Bushehr province. Final report of the research project. Tehran Soil and Watershed Management Institute. 148p.
[15] Rahi, Gh. R. (2012). Calibration, validation and completion of land susceptibility prediction model for gully erosion in dry and semi arid basins of Bushehr province. Final report of the research project. Tehran Soil and Watershed Management Institute. 150p.
[16] Refahi, H. Gh. (1996). Water erosion and control. Tehran University Press.
[17] Refahi, H. (2006). Water erosion and conservation. 2nd edition, Tehran University Press, 671p, (In Persian).
[18] Soufi, M. and Z. Abolverdi. (2008). Investigation of topographic threshold in development of gullies in the Fars Province. 1st National Conference of Management and Agricultural Development in Iran, 4pages (in Persian).
[19] Solyeimanpour, S. Sofi, M.  and Ahmadi, H. (2007). Investigating the Factors Affecting Gully Erosion. Sediment Production and Soil Loss in Gouraspid Region of Fars Province. Conference on Engineering Geology and Environment
[20] Vandaele, K., Poesen, J., Govers, G. and van Wesemael, B. (1996). Geomorphic threshold conditions for ephemeral gully incision. Geomorphology 16 (2), 161– 173.
[21] Vandekechove, L., Poesen, J., Oostwoud wijdenes, D., Nachtengaele, J., Kosmas, C., Roxd, M.J. and Figueiredo, T.De. (2000). Thresholds for Gully initiation and sedimentation in Mediterranean Europe, Earth surface processes and land forms. 25: 1201-1220.
[22] Vandekerckhove, L., Poesen, J. and Govers, G. (2003). Medium Term gully headcut rates in southeast spain determined from aerial photographs and ground measurements. Catena, 50, 329-352.