تعیین نقش کاربری اراضی و خاک بر آستانۀ توپوگرافی توسعۀ خندق‌ها در استان بوشهر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه ساری، ایران.

2 دانشیار دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران.

3 استاد دانشکدۀ منابع طبیعی، دانشگاه ساری، ایران.

4 استادیار دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه شیراز، ایران.

چکیده

فرسایش خندقی در مناطق مختلف جهان به ویژه مناطق خشک و نیمه­خشک مسئول و علت تخریب اراضی و خاک می­باشد. ایجادخندق­ها واکنشی است به تغییر شرایط ژئومورفولوژی محیط که تحت دامنۀ وسیعی از شرایط محیط با آستانه­های مختلف ارتباط دارد. رابطۀ مساحت-شیب (S=aA-b) به عنوان آستانۀ ­ژئومرفیک پیش­بینی فرسایش خندقی بسیار مورد استفاده قرار می­گیرد. هدف از این پژوهش تعیین نقش کاربری اراضی بر شرایط آستانۀ فعالیت خندق­ها به منظور ارائۀ مدل کاربری پیش­بینی فعالیت آن­ها است. تعداد140خندق در حوزۀ آبخیز دره کره انتخاب و پس از برداشت­های میدانی و تهیۀ پایگاه داده در GIS رابطۀ آستانه­ای در کاربری­های اراضی مختلف به دست آورده شد. نتایج نشان داد که مقدار توان (b) رابطۀ ۲۳۳ /۰- تا۲۰۵/۰- است و برای کاربری کشاورزی رابطۀ مذکور برابر باS=5.74A-0.205 و برای کاربری مرتعی برابر با S=10.65A-0.233 است. در این دو معادله توان­ها به هم نزدیک ولی ضریب آستانه متفاوت است. مقادیر توان مبین این است که فرآیندهای مربوط به رواناب و کنش ناشی از هرزاب مسئول توسعۀ خندق­ها است. به طوری­که با افزایش مساحت و رواناب ناشی از آن افزایش می­یابد و رخ داد خندق­ها در شیب کمتری قابل اتفاق خواهد بود. همچنین کم­تر بودن مقدار آستانه در کاربری اراضی کشاورزی مبین این است که با تغییر کاربری رخ داد خندق­ها با مقدار دو برابر بیشتر اتفاق خواهد افتاد. این مسئله از یک­سو به افزایش رواناب در اراضی کشاورزی و از سوی دیگر کاهش مقاومت خاک ناشی از عملیات خاکورزی و کاهش پوشش ناشی از دورۀ آیش و بایر ماندن این اراضی در برخی سال­ها می­باشد. در نهایت بر اساس رابطۀ آستانه­ای اراضی حساس به فرسایش خندق تعیین و مورد ارزیابی قرار گرفت.

کلیدواژه‌ها